Brutally killing of a Zomi Woman

ZawGyi

မေလးရွးတြင္ ဇိုမီးအမ်ိဳးသမီးတစ္ဦး အသတ္ခံရ
-------------------------------

မေလးရွားနိုင္ငံ ကြာလာလြမ္ပူၿမိဳ႕က စားေသာက္ဆိုင္ တစ္ခုမွာ အလုပ္လုပ္ကိုင္ေနသည့္ ဇိုမီးအမ်ိဳးသမီး ေဒၚ ထန္ ရွင္း ဒိမ့္ ေခၚ ဒီဒိမ္း သည္ လည္ပင္း၌ ဓါးဒာဏ္ရာႏွင့္ ေသဆုံးေနသည္ကို ေတြ႕ရသည္ဟု သိရပါသည္။

ေသဆုံးသူ မွာ အသက္ ၂၂ႏွစ္သာ ရွိၿပီး အိမ္ေထာင္သည္တစ္ဦးျဖစ္သည္ဟုလည္း သိရပါသည္။ ေသဆုံးခ်ိန္မွာ သူ႕ေဘး၌ မီးဖိုေခ်င္ဓါးႏွစ္လက္ကို ေတြ႕ရွိခဲ့ၿပီး အသက္ထြက္သြားၿပီျဖစ္ေၾကာင္း လည္း သိရွိရပါသည္။

ေသဆုံးသူ အမ်ိဳးသမီး ၏ခင္ပြန္းသည္ သည္ အလုပ္ဆင္းေနခ်ိန္ ျဖစ္ေၾကာင္း နီးစပ္သူ အတိုင္းအဝိုင္းက သိရပါသည္။ တရားခံ လူသတ္သမားဟု ယူဆရသူ အမ်ိဳးသားမွာ ေသဆုံးသူႏွင့္ စားေသာက္ဆိုင္တစ္ခုတည္းက အလုပ္သမားျဖစ္မည္ဟု သံသယ ရွိေနၾကပါသည္။ လူသတ္သမားဟု သံသယ ရွိသူမွာ ဗမာ ျဖစ္ၿပီး သူ႕နာမည္မွာ Thet Wai လို႔ facebook မွာေတြ႕ရထားပါသည္။

ေသဆုံးသူရဲ႕ ေဆြမ်ိဳးေတြက မေလးရွားရဲေတြကို တိုင္ၾကားခဲ့ ေသာ္လည္း အခုခ်ိန္ထိ အဖမ္းအဆီး ဘာမွ မရွိေသးေၾကာင္းလည္း နီးစပ္သူ ေဆြမ်ိဳးေတြက ေျပာၾကားခဲ့ ပါသည္။ လူလူခ်င္း ရန္ၿငိဳးပြါးေသာ သတ္ျဖတ္မႈကို က်ေနာ္တို႔ ဇိုမီးေတြ က အျပင္းအထန္ ကန့္ကြက္ ရႈံ႕ခ် ပါသည္။

Unicode

မလေးရှးတွင် ဇိုမီးအမျိုးသမီးတစ်ဦး အသတ်ခံရ
-------------------------------

မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလွမ်ပူမြို့က စားသောက်ဆိုင် တစ်ခုမှာ အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသည့် ဇိုမီးအမျိုးသမီးတစ်ဦး လည်ပင်း၌ ဓါးဒာဏ်ရာနှင့် သေဆုံးနေသည်ကို တွေ့ရသည်ဟု သိရပသည်။

သေဆုံးသူ မှာ အသက် ၂၂နှစ်သာ ရှိပြီး အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟုလည်း သိရပါသည်။ သေဆုံးချိန်မှာ သူ့ဘေး၌ မီးဖိုချေင်ဓါးနှစ်လက်ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး အသက်ထွက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း လည်း သိရှိရပါသည်။

သေဆုံးသူ အမျိုးသမီး ၏ခင်ပွန်းသည် သည် အလုပ်ဆင်းနေချိန် ဖြစ်ကြောင်း နီးစပ်သူ အတိုင်းအဝိုင်းက သိရပါသည်။ တရားခံ လူသတ်သမားဟု ယူဆရသူ အမျိုးသားမှာ သေဆုံးသူနှင့် စားသောက်ဆိုင်တစ်ခုတည်းက အလုပ်သမားဖြစ်မည်ဟု သံသယ ရှိနေကြပါသည်။ လူသတ်သမားဟု သံသယ ရှိသူမှာ ဗမာ ဖြစ်ပြီး သူ့နာမည်မှာ သက်ဝေ လို့ facebook မှာတွေ့ရထားပါသည်။

သေဆုံးသူရဲ့ ဆွေမျိုးတွေက မလေးရှားရဲတွေကို တိုင်ကြားခဲ့ သော်လည်း အခုချိန်ထိ အဖမ်းအဆီး ဘာမှ မရှိသေးကြောင်းလည်း နီးစပ်သူ ဆွေမျိုးတွေက ပြောကြားခဲ့ ပါသည်။ လူလူချင်း ရန်ငြိုးပွါးသော သတ်ဖြတ်မှုကို ကျနော်တို့ ဇိုမီးတွေ က အပြင်းအထန် ကန့်ကွက် ရှုံ့ချ ပါသည်။

လူသတ်သမားဟု သံသရရှိထားသူ နဲ့ ဓါးစာခံ ဓာတ်ပုံ ပါ ထည့်ပေးထားသည်။

A dreadful death of Zomi woman

A dreadful death of Zomi Woman
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

A Zomi woman, Thang Sian Dim @ Di Dim (22) from Vutbuak village nearby Kapteel, Tedim,township of Myanmar was murdered in her room, stabbed with knife at her neck while her husband was gone out to work.

Early morning on February 16, 2016, she was left alone in her room. Mean while, her husband went to work. As their relatives told, he was excited at his work and returned their room, his wife was stabbed and dead. Two knives of kitchen was beside her.

In a moment, Report was made to the nearest Police station. The suspectd murderer was a Burmese name known as Thet Wai according to his facebook account. For this man reutrned his room untimely while working about noon time. He was a staff with the victim.

Even the report had been made at Police Station, no arrest has been made until today. The dead Zomi woman will be  buried on February 18, 2016.

NB: Pictures of suspected murderer and the victim is shown below.

Pu Chin Sian Thang Tangthu

PU CHIN SIAN THANG BIOGRAPHY

Pu Chin Sian Thang pen Zampi khua Tedim huam, Chin State ah April 6, 1938 in Pu Sum Hang leh Pi Niang Khan Cing sung akipanin piang hi. Pianpih sangam nga te lak ah amah a u pen hi aa, sanggam numei 3 leh pasal 1 neih hi. Tan 10 Mandalay ah kum1958 in zo a, Yangon University ah BA kum 1967 in zo aa, LLB kum 1968 kumin zo kik leuleu hi. Azi Don Khen Niang tawh tapa 5 leh tanu 3 neih hi. A sang kah sungin Chinhill Student Union leh Rangoon University Chin Student Association ah Makaipi President sem hi.

　

Taunggyi Conference ah June 8-16, 1961 Mualtung mi khempeuh makai ki muh khopna ah pai-in thugenna nei hi. Tua hunin Chin Student makaipi a sem laitak ahihi. Kum 1971 a ki panin Sitni hong ki pan hi. Kum 1986 in Kalay Township ah Sitni makaipi hong ngah hi.

August 4, 1988 kumin Zomi National Congress minam party hong pan khia uh hi.

May 27, 1989 kumin ZNC Annual Meeting Tedim Zogam ah hong bawl uhhi.

1990 kum General Election ciangin Parliament member in pang hi. Tua sung mahin CRPP leh UNA member khat ah ki hel hi.

　

Kawlgam sung ki ukdan ding General Ne Win hong bawl khiatte mipi mai ah hong ki tangko ciangin Pu Chin Sian Thang in Federal system siksan in ki vaipuak ding thu na sung hi. Federal tawh kisai thu a sunna hangin Oct3 0,1972 akipan March 4,1974 kikal Ye-Kyi-Aing Military Intelligence Detention Camp,Yangon ah lut a, tuani mah in Mandalay Thong ah suanto kik uhhi. Mandalay Thong ahihleh Kawlgam sung adingin a lipkhap huai pen Thong ( Jail ) ahihi.

　

March 3, 1992 zingsang nai 4:00 pawl in Kawlpi a tenna inn ah Palik ten man uh aa, Zangkung ah March 19,1992 in suakta hi.

May 10, 1993 in Kawlpi a teenna inn ah ki man kik leuleu aa, ki khahkhia zel himah leh misim nai simin kha khat sung bang etcik ngah den hi.

Oct 10-24,1996 kumin kumpi ten kemcip leuleu uhhi.

Sept 6, 1998 a kalsung damlohna hong ngah in, March 14, 1999 teh damloh luat manin Sakura Clinic, Sanchaung, Zangkung ah om hi.

　

Sept 15-17, 1999 teh kumpi ten MI-14 Quarter, Botataung Township, Zangkung ah na kepsak leuleu uhhi.

　

Oct 16,1999 in UNDP office ah Pu Chin Sian Thang leh makai tuamtuam ten UN a Assistant Secretary-General, Alvaro De Soto tawh Meeting aneih man un amah pen thudot dingin Nov3,1999 a ki pan June 14,2001 in Military Intelligence Quarter ah kumpi ten na kepsak leuleu hi.

　

Sept 28, 2007 pan Oct 30,2007 sung mahin Saffron Revolution hangin Insein thong sungah om kik leuleu hi.

　

Tawm khat genbeh kik leuleu leng

1990 kumteh Kawlgam buppi General election ah Tedim-II apan MP dingin hong telcing hi. ZNC tup leh ngimte kician tak in gen khiatna nei hi. Kawlgambup ah ‘Zomi’ min cih akigen khiatna hangin Kawl kumpi in kum 1992 in gambuppi a party tuamtuamte phiat ding cihthu hong tangko mahleh ZNC in bel amau kivaihawm theih nang in na pang tinten den hi.

ZNC leh party tuamtuamte kawl kumpin aphiat sawm lai in Pu Chin Sian Thang leh ZNC a pawlte gamthu minam thu ah na khawl tuanlo in, Kawlgam sunga pawlpi 23 kipawl ten United National League for Democracy(UNLD) phuan khia uhi. ZNC in inntekna la in Pu Chin Siang Thang mahin makaipi sem hi.

Feb12,1998 in party tuamtuam Pi Aung San Suu Kyi te makaihna in National League for Democracy, Shan National League for Democracy, Mon National Democratic Front, Arakan Democracy League leh Zomi National Congress kipawl khawm in Committee Representing for the People’ Parliament (CRPP) phutkhia uhi. Amau galkap kumpi kiang ah thusun 4 ana ngette uh ahihleh :-

1) Kum1990 a teelcing aom makaite a ciamteh ding.

2) Galkap kumpi leh Mualtungmi ban ah NLD te kiho khawm theih nang.

3) Mipi Parliament akin theipen a neih zawh nang leh

4) Kawlgam sung ah mipi suaktak takin kivaihawm leh thugen theih nang ban ah Human Rights zahtak sak nang ahhi.

Kum 2001 in Mualtungmi party tamzaw kiphiatta ahihman in ZNC inntekna nuai mah ah United National Alliance (UNA) kicih hong phutkhia in, party 12 pha uhihi. Amah UNA spokeperson dinmun sem hi. Oct 2013 in ZNC kum 23 cinna Kawlpi ah ki zangin Kawlgam Nainganzi ah Kawlte leh Taiyinta leh Galkap kumpi tawh kilem kikna dingin National Reconciliation om theih nang in leh Federal taktak akipuak nang in 2nd Panglong thu kimna (21st century Panglong conference) neih ding ahong puang khiat teh, All Mon Region Democracy Party(AMRDP) in zong mapang khawm dingin ki hel hi.

　

2010 General Election neihna ding ah Kawl kumpi-in 2008 a bylaw adraft thu hangin 2010 Election ah ZNC party kihel lo ding cih Pu Chin Sian Thangin pulak khia hi. Kum 2012 kum mahin ZNC party in Zomi National min Registration a bawl kik uh ciangin Election Commission’s Dy.Director Hla Maung Cho in ‘’Zomi in recognition bangmah neilo hi. Kawlgam a minam 135 sung ah Zomi kicih omlo a, by-election neihna dingah ki hel theilo ding hi cih tangko khia hi. 2012 by-election ah Kawlgam sungah Zomi minam kicih omkei a kicih lai in Zomi aom lam ki ciantak in Dr.C.Thang Za Tuan te tawh pang khawmin na nawt tinten hi.

Kawlgam kumpiten Zomi minam omlo aki cih laitak in muntuamtuam gam tuamtuam panin Zomi khempeuh ki lung kimlo aa, tua laitak in May 28,2012 in document kimtak in Pu Chin Sian Thang, C.Thang Za Tuan te a ki pan Zomi mipil pawl khat in Document kimtak in na submit thei uh hi. Tua hun sung mahin Zomi National Congress pen Zomi Congress for Democracy cih tawh ki laih hi. Tua zawh ni thum khit ciangin Union Election commission apan Zomi pen Kawlgam ah ommah hi, cih thu Tangko kik uhhi.

Augt 2012 in Zomi khawmpi neihna ah Zomi Innkuan USA in Zinmangpi (Guest of Honour) dingin sam uh aa, Pu Chin Sian Thang leh Pu T.Gougin(RIP) te ‘’Zomi National Freedom Award’’ pia uhi. Zomi Innkuan Washington DC aom Zomi tenzong Pahtawina Laipi na pia uhhi. Kum 2013 Zomi Association, Malaysia in Pu Chin Sian Thang zahtak etsakna in ‘’Father of Zomi’’ pia uhhi. April 3, 2013 in ka pianna khua Tuimang ah ZBCM khawmpi om aa, tua lai ah ZBCM ten, "Ngalliam Zuapa", cih pahtawina mah na pia leuleu uhhi.

　

Nov 2015 Kawlgam Election ah mee kuang ZCD min tawh mun 12 ah lui uh aa, mun 6 ah gualzawhna hong la uh hi. Chin party tuamtuam ah mee kuang ki lui hi mahleh zawhna mun khat beek neilo uhhi. Chin State sungah minam minpua party hon khat om aa, tua sungah ZCD bek in gualzawhna hong ngah hi. Lungdam.

　

A kaikhawm:

Thang Thawn Tuang Guite

Source: https://en.wikipedia.org/wiki/Chin_Sian_Thang

            http://zomibiography.blogspot.com/2012/10/vungh-za-pau.html

            http://www.zomidc.org/cinsianthang.htm

မလေးရှား ကွာလာလမ်ပူ မြို့, ပူချွန်း ရပ်ကွက် မှာလူသတ်မှု ဖြစ်ပွား

မေလး႐ွား ကြာလာလမ္ပူ ၿမိဳ႕, ပူခြၽန္း ရပ္ကြက္ မွာလူသတ္မႈ ျဖစ္ပြား €€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€ ေဖေဖာ္ဝါရီလ (၁၆)ရက္ေန႔ ကြာလာလမ္ပူ ၿမိဳု ့ပူခ်ဳန္းရပ္ကြက္မွာ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ လူသတ္မႈမွာ ခလုပ္တိုက္မိတာ မဟုတ္ပဲ ဖန္ရန္ဖန္ကာ တမင္သက္သက္ တိတိက်က် အကြက္ဆင္ သတ္ျဖတ္ မႈျဖစ္ေၾကာင္း ေပၚလြန္ ထင္း႐ွားခဲ့ပါတယ္။ ေထာင့္စံုမွၾကည့္လ်ွင္ ေထာက္ျပ စရာ အမ်ားႀကီးရိွတယ္ ဆိုတာေတာ့ ထပ္ၿပီးေတာ့ ေျပာစရာ လိုမယ္ မထင္ပါဘူး။ ဇႏၷဝါရီလ (၂၅) ရက္ေန႔က ေမာင္ သက္ေဝ ဆိုသူ ၏ ပိုက္ဆံ မေလး႐ွားရိန္းဂစ္ ၅ေထာင္ ေလာက္ ေပ်ာက္သြား တယ္လို႔သိရပါတယ္။ ဤအေၾကာင္းနင့္ ပတ္သက္ ျပီးေတာ့ ေမာင္ သက္ေဝ က သူ႔ရဲ႕လုပ္ေဖာ္ကိုင္ဖက္ေတြတင္ မက အခန္းေဖာ္ ျဖစ္သည့္ ျမန္မာႏိုင္ငံ သားေတြကို တစ္ေယာက္ၿပီးတစ္ ေယာက္ ခိုးသူဟု စြပ္စြဲ အျပစ္ဆိုခဲ့သည္။ ထိုအျပစ္တင္ ဆူပူ ျခင္းကို သူ၏ အလုပ္႐ွင္(သူေဌး) သိေတာ့ ေမာင္ သက္ေဝအား ေပ်ာက္သြားတဲ့ ပိုက္ဆံ အတြက္ ရိန္ဂစ္ ၂ေထာင္ ေပးၿပီး မင္းဒီေလာက္နဲ ေက်နပ္ လိုက္ပါ၊ ေနာက္လို႔ထပ္ ျပႆ နာ မ႐ွာနဲ႔ေတာ့ လို႔ ေျပာခဲ့ေပမဲ့ေမာင္ သက္ေဝ မွာ သူ႔ရဲ႕ ဒီလို ျဖစ္ရပ္ ၾကံစည္ မႈကို လက္မလြတ္နိင္ဘူး ျဖစ္ေနသည္။ သူတို႔ အိမ္ခန္း မွာ တဆိုင္တမွာည္းမွာပဲ အလုပ္ လုပ္ကိုင္ သည့္ ဗမာ ႏွစ္ဦး ေမာင္ ေအာင္စုဦး နင့္ သူငယ္ခ်င္း ၊ မြန္ လူမ်ဳိး လင္မယား ႏွစ္ဦး ေရ ျပီးေတာ့ ေသဆံုးသူ မထန္႐ွင္းဒိမ္း နဲ႔ သူ႔ အမ်ိဳးသား ဦး ခိုင္႐ွင္းခမ္ တို႔ လင္မယားေရ.. သူ႔ ေမာင္ေလး ေျပာင္ဒိတ္႐ွင္းမြမ္း တို႔ အတူတူ ေနရေၾကာင္း သိရိွရပါတယ္။ ဤ ကိစၥ နင့္ ပတ္သကျ္ပီးေတာ့ ထို မြန္အမ်ိဳးသမီးက ေမာင္ သက္ေဝ အား ေသြးထိုးကာ ေျပာဆိုေနတဲ့အတြက္ ေမာင္ သက္ေဝ မွာလဲ သံသယ က ႀကီးမား လာတယ္ ေပါ့။ ျပီးေတာ့ မထန္႐ွင္းဒိမ္း တို႔ အိမ္ခန္း နံရံ မွာ လူတစ္ေယာက္စာ ေလာက္ အေပါက္ရိွတယ္ လို႔လည္း သိရပါတယ္။ ထို အေပါက္ ဟာ အစကတည္း က ရျိွပီးသား မဟုတ္ပါဘူး ။ ဒီလို အေျခအေနေရာက္ခါနီး မွ ခိုးသူ ဟု စြပ္စြဲ ေကာင္းေအာင္ ေမာင္သက္ေဝ ဖက္မွ တမင္ ေဖာက္ထားတာ ျဖစ္ပါ တယ္။ ဒီလိုနဲ သူတို႔ ကိစၥ က အေတာ္ေလးကို ႀကီးမား လာၿပီး ေဖဖဝါရီ ၁၆, ၂၀၁၆ , မနက္ ၀၆:၀၀နာရီ ေလာက္မွာ ေသဆံုးသူ ၏ ခင္ပြန္း ျဖစ္ေသာ ဦး ခိုင္ ႐ွမ္း ခမ္ ၊ ေမာင္ သက္ေဝ နင့္ ေသဆံုးသူ မ ဒီဒိမ္း ရဲ႕ ေမာင္ေလး ေမာင္ ေျပာင္ ဒိပ္ ႐ွမ္း မြမ္း တို႔ အတူ အလုပ္အတူတူဆင္း ၾကတာျဖစ္တယ္။ ျပီးေတာ့ အဲဒီေန႔ ေန႔ မနက္ ၀၈း၀၀ နာရီ ေလာက္မွာ ေမာင္ သက္ေဝ က ဆိုင္ရဲ႕ အေနာက္ဘက္ ကေန ခိုးထြက္ ကာ အိမ္ခန္းသို႔ ျပန္သြားျပီး ယခုလို လူသတ္မႈ က်ဴးလြန္ ခဲ့တယ္ လို႔ သိရပါတယ္။ ဤ အေၾကာငး္ကို ဦးခိုင္႐ွမ္းခမ္ က သူ႔ေဘးကလူေတြ ဖုန္းေျပာေနတာကို မသကၤာ လို႔ ခ်က္ခ်င္း အိမ္သို႔ လိုက္သြား ေသာ္လည္း မ ဒီဒိမ္း ရဲ႕ ဒဏ္ရာက ျပင္းထန္လြန္း သည့္အတြက္ သူမရဲ႕ အသက္က္ိုပါ ဆံုးရွဳံး သြားပါတယ္။ လူသတ္မႈ ျဖစ္ပြားခဲ့တဲ့ အခင္းမွာ သူတို႔နင့္ အတူ ဗမာ ႏွစ္ေယာက္ေရ၊ ထားဝယ္ သားအမိ နစ္ေယက္ေရ ရိွေနတယ္ လို႔လဲ သိရပါတယ္။ အကယ္လို႔ ဒီလို လူသတ္မႈ ျဖစ္စဥ္မွာ သူတို႔က တားဆီး ပိတ္ပင္ လိုက္ရင္ေတာ့ ဒီလို ရက္ရက္စက္စက္ လူသတ္မႈ မ်ဳိးျဖစ္ခ်င္မွ ျဖစ္မယ္ ထင္ပါတယ္။ ၿပီးတာနဲ ေမာင္သက္ေဝ အား ေဘးမွာရိွေနတဲ့ သူေတြက ထြက္ေျပးခိုင္း တယ္ လို႔လည္း သိရပါသည္။ ေသဆံုးသူ မ ထန္႐ွင္း ဒိမ္းရဲ႕ ဒဏ္ရာ ကေတာ့ ဗိုက္ႏွင့္ လည္ပင္း မွာ ဓားဒါဏ္ရာ ျကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ရ ႐ွိထားတယ္ရလို႔ သိရပါတယ္။ ဒါေတြမက သူမက္ို သခ်ၤဳိင္းကုန္းမွာသြား သူၿဂိဳလ္ တုန္း က သူ႔ဆံပင္ေတြ တစ္စည္းစာေလာက္ ကြၽက္က်ေနတယ္ လို႔လဲ မ်က္ျမင္ သက္ေသ ေတြကေျပာပါတယ္။ ထို႔ေၾကာင့္ ဤသို႔သတ္ျဖတ္မႈမွာ ဓားနဲ႔ တစ္ခါတည္း ဝင္ထိုးတာ မဟုတ္ဘဲ ခြန္အားဗလ နင့္ အနိင္အထက္ က်င့္ေနမယ္ လို႔ ထင္ျမင္ ယူဆ ရပါတယ္။ ေသဆံုးသူ မထန္႐ွင္းဒိမ္း ရဲ႕အေလာင္းေဘးမွာ ဓားႏွစ္လက္ ရိွေနတယ္ လို႔လည္း သိရပါတယ္။ ေဘးက ရိွေနတဲ့ လူေတြကလဲ တားဆီး ပိတ္ပင္ မယ့္ အစား ေမာင္သက္ေဝနင့္အတူ လူသတ္မႈက်ဴးလြန္မွာ မဟုတ္ဘူး လို႔ ဘယ္သူမွမေျပာ နိင္ပါဘူး ။ ဒီလိုရက္ရက္ စက္စက္ သတ္ျဖတ္ မႈေၾကာင့္ ကြၽန္ေတာ္တို႔ အတိုင္းအဝိုင္း၊ ေဆြမ်ဳိး ေတြေတာင္မက အနီးအနား ႐ွိ မိတ္ေဆြ သိဂၤဟမ်ားလည္း ယံုက်ံဳး မရ နာက်င္ ေျကကြဲ ခဲ့ရပါသည္။ ျမန္မာ တနိင္ငံလံုးရဲ႕ ဂုဏ္ သိကၡာ ကို လည္း ထိပါး ေစာ္ကား ခဲ့ပါတယ္။ ဒီအျဖစ္အပ်က္ နဲ႔ ပတ္သက္ႁပီး မေလး႐ွားရဲ ကို တိုင္တန္း ခဲ့ေသာ္လည္း အခုထိ အမွဳ လိုက္ စစ္ေဆးေပးတာ မ်ိဳး၊ လူသတ္မွဳက်ဴးလြန္သူ ေမာင္သက္ေဝ ကိုေကာ ဖမ္းဆီးထိန္းသိမ္းတဲ့ သတင္း ဘာမွ မၾကာရေသးပါဘူး။ ဒီမွဳခင္းက အဓိကလူသတ္ တရားခံမွာ ဘာမွ စာ႐ြက္စာတမ္း အေထာက္အထား မ႐ွိထားဘူး လို႔လဲ သိ႐ွိရပါတယ္။ ဒီ လို ရက္ရက္စြာ သတ္ျဖတ္တဲ့ မွဳခင္းကို ျပန္လည္ စမ္းစစ္ၾကၫ့္လိုက္ေသာ္ တိုင္းရင္းသားေတြကို အၾကမ္းဖက္ေသာ တိုက္ခိုက္မွဳ ဟုလည္း တစ္ဖက္နင္း မေစာင္းေသာအျမင္ျဖင့္ေတြ႔ျမင္ေနရ ပါတယ္။ ေပးပို႔သူ ေသဆံုးသူ အတုိင္းအဝို္င္းမွ မွတ္ခ်က္။ ။ ဤအမႈနဲ႔ ပတ္သက္ၿပီး အေၾကာင္းတစ္ခုခု ထူးခဲ့လွ်င္တတ္ႏိုင္သေလာက္ ျပန္လည္ တင္ဆက္ေပးမည္ျဖစ္ေၾကာင္း။ Unicode Version မလေးရှား ကွာလာလမ်ပူ မြို့, ပူချွန်း ရပ်ကွက် မှာလူသတ်မှု ဖြစ်ပွား

€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€€ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့ ကွာလာလမ်ပူ မြို့ ပူချုန်းရပ်ကွက် မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ လူသတ်မှုမှာ ခလုပ်တိုက်မိတာ မဟုတ်ပဲ ဖန်ရန်ဖန်ကာ တမင်သက်သက် တိတိကျကျ အကွက်ဆင် သတ်ဖြတ် မှုဖြစ်ကြောင်း ပေါ်လွန် ထင်းရှားခဲ့ပါတယ်။ ထောင့်စုံမှကြည့်လျှင် ထောက်ပြ စရာ အများကြီးရှိတယ် ဆိုတာတော့ ထပ်ပြီးတော့ ပြောစရာ လိုမယ် မထင်ပါဘူး။ ဇန္နဝါရီလ (၂၅) ရက်နေ့က မောင် သက်ဝေ ဆိုသူ ၏ ပိုက်ဆံ မလေးရှားရိန်းဂစ် ၅ထောင် လောက် ပျောက်သွား တယ်လို့သိရပါတယ်။ ဤအကြောင်းနင့် ပတ်သက် ပြီးတော့ မောင် သက်ဝေ က သူ့ရဲ့လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေတင် မက အခန်းဖော် ဖြစ်သည့် မြန်မာနိုင်ငံ သားတွေကို တစ်ယောက်ပြီးတစ် ယောက် ခိုးသူဟု စွပ်စွဲ အပြစ်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုအပြစ်တင် ဆူပူ ခြင်းကို သူ၏ အလုပ်ရှင်(သူဌေး) သိတော့ မောင် သက်ဝေအား ပျောက်သွားတဲ့ ပိုက်ဆံ အတွက် ရိန်ဂစ် ၂ထောင် ပေးပြီး မင်းဒီလောက်နဲ ကျေနပ် လိုက်ပါ၊ နောက်လို့ထပ် ပြဿ နာ မရှာနဲ့တော့ လို့ ပြောခဲ့ပေမဲ့မောင် သက်ဝေ မှာ သူ့ရဲ့ ဒီလို ဖြစ်ရပ် ကြံစည် မှုကို လက်မလွတ်နိင်ဘူး ဖြစ်နေသည်။ သူတို့ အိမ်ခန်း မှာ တဆိုင်တမှာည်းမှာပဲ အလုပ် လုပ်ကိုင် သည့် ဗမာ နှစ်ဦး မောင် အောင်စုဦး နင့် သူငယ်ချင်း ၊ မွန် လူမျိုး လင်မယား နှစ်ဦး ရေ ပြီးတော့ သေဆုံးသူ မထန်ရှင်းဒိမ်း နဲ့ သူ့ အမျိုးသား ဦး ခိုင်ရှင်းခမ် တို့ လင်မယားရေ.. သူ့ မောင်လေး ပြောင်ဒိတ်ရှင်းမွမ်း တို့ အတူတူ နေရကြောင်း သိရှိရပါတယ်။ ဤ ကိစ္စ နင့် ပတ်သြက်ပီးတော့ ထို မွန်အမျိုးသမီးက မောင် သက်ဝေ အား သွေးထိုးကာ ပြောဆိုနေတဲ့အတွက် မောင် သက်ဝေ မှာလဲ သံသယ က ကြီးမား လာတယ် ပေါ့။ ပြီးတော့ မထန်ရှင်းဒိမ်း တို့ အိမ်ခန်း နံရံ မှာ လူတစ်ယောက်စာ လောက် အပေါက်ရှိတယ် လို့လည်း သိရပါတယ်။ ထို အပေါက် ဟာ အစကတည်း က ရြှိပီးသား မဟုတ်ပါဘူး ။ ဒီလို အခြေအနေရောက်ခါနီး မှ ခိုးသူ ဟု စွပ်စွဲ ကောင်းအောင် မောင်သက်ဝေ ဖက်မှ တမင် ဖောက်ထားတာ ဖြစ်ပါ တယ်။ ဒီလိုနဲ သူတို့ ကိစ္စ က အတော်လေးကို ကြီးမား လာပြီး ဖေဖဝါရီ ၁၆, ၂၀၁၆ , မနက် ၀၆:၀၀နာရီ လောက်မှာ သေဆုံးသူ ၏ ခင်ပွန်း ဖြစ်သော ဦး ခိုင် ရှမ်း ခမ် ၊ မောင် သက်ဝေ နင့် သေဆုံးသူ မ ဒီဒိမ်း ရဲ့ မောင်လေး မောင် ပြောင် ဒိပ် ရှမ်း မွမ်း တို့ အတူ အလုပ်အတူတူဆင်း ကြတာဖြစ်တယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီနေ့ နေ့ မနက် ၀၈း၀၀ နာရီ လောက်မှာ မောင် သက်ဝေ က ဆိုင်ရဲ့ အနောက်ဘက် ကနေ ခိုးထွက် ကာ အိမ်ခန်းသို့ ပြန်သွားပြီး ယခုလို လူသတ်မှု ကျူးလွန် ခဲ့တယ် လို့ သိရပါတယ်။ ဤ အကြောငး်ကို ဦးခိုင်ရှမ်းခမ် က သူ့ဘေးကလူတွေ ဖုန်းပြောနေတာကို မသင်္ကာ လို့ ချက်ချင်း အိမ်သို့ လိုက်သွား သော်လည်း မ ဒီဒိမ်း ရဲ့ ဒဏ်ရာက ပြင်းထန်လွန်း သည့်အတွက် သူမရဲ့ အသက်က်ိုပါ ဆုံးရှုံး သွားပါတယ်။ လူသတ်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ အခင်းမှာ သူတို့နင့် အတူ ဗမာ နှစ်ယောက်ရေ၊ ထားဝယ် သားအမိ နစ်ယေက်ရေ ရှိနေတယ် လို့လဲ သိရပါတယ်။ အကယ်လို့ ဒီလို လူသတ်မှု ဖြစ်စဉ်မှာ သူတို့က တားဆီး ပိတ်ပင် လိုက်ရင်တော့ ဒီလို ရက်ရက်စက်စက် လူသတ်မှု မျိုးဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မယ် ထင်ပါတယ်။ ပြီးတာနဲ မောင်သက်ဝေ အား ဘေးမှာရှိနေတဲ့ သူတွေက ထွက်ပြေးခိုင်း တယ် လို့လည်း သိရပါသည်။ သေဆုံးသူ မ ထန်ရှင်း ဒိမ်းရဲ့ ဒဏ်ရာ ကတော့ ဗိုက်နှင့် လည်ပင်း မှာ ဓားဒါဏ်ရာ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ရရှိထားတယ်ရလို့ သိရပါတယ်။ ဒါတွေမက သူမက်ို သချၤိုင်းကုန်းမှာသွား သူဂြိုလ် တုန်း က သူ့ဆံပင်တွေ တစ်စည်းစာလောက် ကျွက်ကျနေတယ် လို့လဲ မျက်မြင် သက်သေ တွေကပြောပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဤသို့သတ်ဖြတ်မှုမှာ ဓားနဲ့ တစ်ခါတည်း ဝင်ထိုးတာ မဟုတ်ဘဲ ခွန်အားဗလ နင့် အနိင်အထက် ကျင့်နေမယ် လို့ ထင်မြင် ယူဆ ရပါတယ်။ သေဆုံးသူ မထန်ရှင်းဒိမ်း ရဲ့အလောင်းဘေးမှာ ဓားနှစ်လက် ရှိနေတယ် လို့လည်း သိရပါတယ်။ ဘေးက ရှိနေတဲ့ လူတွေကလဲ တားဆီး ပိတ်ပင် မယ့် အစား မောင်သက်ဝေနင့်အတူ လူသတ်မှုကျူးလွန်မှာ မဟုတ်ဘူး လို့ ဘယ်သူမှမပြော နိင်ပါဘူး ။ ဒီလိုရက်ရက် စက်စက် သတ်ဖြတ် မှုကြောင့် ကျွန်တော်တို့ အတိုင်းအဝိုင်း၊ ဆွေမျိုး တွေတောင်မက အနီးအနား ရှိ မိတ်ဆွေ သိင်္ဂဟများလည်း ယုံကျုံး မရ နာကျင် ကြေကွဲ ခဲ့ရပါသည်။ မြန်မာ တနိင်ငံလုံးရဲ့ ဂုဏ် သိက္ခာ ကို လည်း ထိပါး စော်ကား ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအဖြစ်အပျက် နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မလေးရှားရဲ ကို တိုင်တန်း ခဲ့သော်လည်း အခုထိ အမှု လိုက် စစ်ဆေးပေးတာ မျိုး၊ လူသတ်မှုကျူးလွန်သူ မောင်သက်ဝေ ကိုကော ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းတဲ့ သတင်း ဘာမှ မကြာရသေးပါဘူး။ ဒီမှုခင်းက အဓိကလူသတ် တရားခံမှာ ဘာမှ စာရွက်စာတမ်း အထောက်အထား မရှိထားဘူး လို့လဲ သိရှိရပါတယ်။ ဒီ လို ရက်ရက်စွာ သတ်ဖြတ်တဲ့ မှုခင်းကို ပြန်လည် စမ်းစစ်ကြည့်လိုက်သော် တိုင်းရင်းသားတွေကို အကြမ်းဖက်သော တိုက်ခိုက်မှု ဟုလည်း တစ်ဖက်နင်း မစောင်းသောအမြင်ဖြင့်တွေ့မြင်နေရ ပါတယ်။ ပေးပို့သူ သေဆုံးသူ အတိုင်းအဝို်င်းမှ မှတ်ချက်။ ။ ဤအမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကြောင်းတစ်ခုခု ထူးခဲ့လျှင်တတ်နိုင်သလောက် ပြန်လည် တင်ဆက်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း။

Lai Siangtho Mipilte Muhzia

Mipil, lai at siam tampite in laibu minthang tuamtuam tampi gelh uh a, ki deih thei mahmah in, zong kiphat tuam pih mahmah hi. Ahih hang tua banga laibu minthang tampite in hun khat nei in, a ki deih nawn loh hun hong tung veve hi. Pasian’ kammal Laisiangtho bu ahih leh mipil misiamte at tawm laibute tawh teh theih ding hilo hi. Tul hun cih bang nei loin sim in, sim kikkik le’ng, zaknop tektek in kisim nuam tektek hi. Mihingte’ nuntakna khel in gam le minamte khangto sak hi.

Laisiangtho thupi a sa, gam leh minamte’ sung pan mi pawl khat te’n Laisiangtho amuh zia uh pawl khat en dih ni." Pasian kammal Laisiangtho pan thuman thutakte minamkimte’ lungtang tawh a kimuh theih na dingin bang ci sep ding cih dong nuam ing" –William Gladstone
" Laisiangtho pen man taktak hi cih ka um hi. Hih sungah mi banga hong piang Zeisu Khazih ii vangliatna teltakin hong lak hi. Tua in leitungah vangliatna tawh a dim mikhat hong pianna hi" – Goethe


" Laisiangtho thu a theilo mi in leitung a ahoihpen nate a ngahkhalo mi ahihi. Laisiangtho i sim ciangin Pasian’ kammalte ki thei hi. Banghang hiam cih leh lungnopna le nasepdingte Laisiangtho sungah ki mu hi" –Woodrow Wilson


" Laisiangtho pen Pasian in mihingte hong piak letsong hoih penpen hi cih ka gen nuam hi -Abraham Lincoln


" Eite’n haksapi a i zon ding mipilte’ kampaute nute’n a sim uh Laisiangtho sungah om hi "- Whittier


" Laisiangtho in thuzuite’ ading in nopsakna hong ngahsak hi. A simte’ tungah nalamdangte hong pia hi " –Napoleon


" Mihingte’ kipawlna ah zuih ding thukhun akip a om loh hangin Laisiangtho sungah om hi. Laisiangtho sunga thukhunte zui le hang i gam i lei hong khangto ding hi. Ke’n kum khatin vial khat zawh ding han ciam in ka nei hi" -Denniel Webster

" University a laisinna pen mikhempeuh adingin hoih hi cih ka um hi. Aih hang University kah loin Laisiangtho theihna in University kah a Laisiangtho theih loh sangin manpha zaw hi" - William Lyon Phelps


" Laisiangtho tawh tehkak lehang laibu dangte gentham vetvet lo hi. Lungkham sinkham a ka om ciangin Laisiangtho in a tawntungin khuavaak le thathak hong guan hi" – Robert E. Lee


" Laisiangtho in suahtakna ii khuambulpi hi" - Thomas Jefferson


" Laisiangtho a sim mite lungsim le nuntakna kikhih cip thei lo hi" – Horace Greeley


" Laisiangtho pen laibu kizuak ngei khempeuh kigawm sangin manpha zaw hi" – Patrick Henry


" Eite in a lamdang Laisiangtho hoihtak a i kantelna hangin a nungta Pasian’ thupiakte teltheih zaw in, a hoih zaw gammite i suak hi. Tua tawh kizui in eite’gam nuntakna zong nakpitakin hong khangto ding hi" -William Mekinley


" America gam lamdangtak a akhangto sak thupite lakah khatin ngaihsutna hoih neihna ahihi. Hih ngaihsutna hoihte Pasian’ upna, mualtung thuhilhnate upna, Laisiangtho pen Pasian kammal, Pasian humuap hi cih upnate pan hong kipan hi. Tuni tuhun in zong innkuan sungah abei sa hunte sangin Laisiangtho i naksim zawk ding thupi mahmah ding hi. Tua banga i simna hangin innkuan sung hong kinai sak, kipumkhat sak dinga, innkuan kim in a kip, akho upnate hong ngahsak thei ding hi" – J.Edgar Hoover

Mit Cidam Nang~Dr.Sian Za Kham M.B.,B.S.,D.A.,M.A.(Theo)

Thupatna: Nuntakna nei mihing le ganhing khempeuh aa ding in. Mittang pen athupi mahmah khat hi cih ih thei tek hi. LaiSiangtho sungah na mit un note pumpi aa ding in meivaktawh kibang hi. Na mit uh ciim leh na pumpi khempeuh unhoih tak in thuthei aa namit uh mang leh na pumpi uh aa ding in khuamial ahi hi. (Luke 11:34)Tutung in mit dop dan ding leh mit aa ding aa hoihmehteh mehgah te anek huai dan anuai aa bang in kikup dingin kong tel khia hi.

1 . Nisa lakah ih pai ciangin lukhu peekgol zat ding hoihpen hi. Banghanghiam cih leh nitang sung aa om ultravioletlight kici dat ih mit tawh kisu kha leh sia sak hi. Tua ahihmanin niliim ngah nading in lukhu gol kisam hi.

2 . Mai phiat khit teh mai nul nading in kuamah tawh ki-tanglo mainul sinagtho sinsen zat ding hoih pen hi. Midangtawh ih ki tang leh mitnatna namkhat CONJUNCTIVITIS kicikingahbaih pen hi.

3 . Tuipek tuibual ciang leh lettama nasep na khatpeuh-peuh ih neih teh mitdal goggle khat peuh zat ding hoih pen hi.

4 . Air condition kizat na mun te ah huih mut na lam ahom lo zaw in kidop ding ki sam hi. Cih nop na ah ihmit huih inhong tam mut leh keu ding aa, mit khuamuh na kiam ding hi. Tua tham lo in, Abrasion kici mitnatna nam khat zong kingahbaih thei hi.

5 . Lai sim ciang leh na akizom aa sep ciang in nailang(30 minutes) ki hal in setkan sawmthum (30 seconds) sungapualam en khia ding, tua in mit gim luat ding phatuam sakhi. Singtehhing aengdildial khawngzong en le hang mit aadingin tawldamna ngah hi.

6 . Nipi kal khat in livei, nawhpai zekzek in lam siau ding.Adang in gen leng nikhat hal in lamsiau in paikhia leng mit-natna namkhat Glaucoma kici apian ding dal hi.

7 . Mitkhaumuh na ahoih nading in kawlkai (Sweet pota-toes) nek ding hoih hi ci in kiciam teh hi. Kawlkai sung ah Vi-tamin A om aa tua in mit khuamuh na hoih sak aa, adiakdiakin zankhuamial sung ah mit khuamuh na khang sak hi cih kimu khia hi. Nidang ihpu/pa te hun lai in Vitamin cih bangkiza kha vet lo. Ka neu lai in zatui a ki gen teh Quinine lo ngalom lo hi. Tua hi aa, Leitung gal pi Nihna sung in galtai buk aacinatna khem peuh ah Ku-nai ci in khavelval kidawn hi.Kawlkai hioh na tawm gen nuam ing. Tuhun ciang inbuhsih lo ngal an in kingaih sun nawm lo hi. Ahi zong in keineu lai ciang ciang in vaimin leh gatam, kawlkai, baal , behulhakai, sii-mai cih bang te anpi in ki ne ngai hi. Kawlkai- tongki ci amin laam a kihuan, tamta tawh tumtan tiltel in nisa ahkipho keu aa, akeu sinsen in bem sungah kikoih in gathuktawh kitui huai aa, tua pen an pi in kine hi. Ih khanglui miteamit uh atek dong in aciim kilkel na pen kawlkai anek manuhhi in teh cileng ki khial lo hi.

8 . Red onions (Lothangsan) sungah Quercetin kici antioxident dat nam khat om aa, tua in mitnatna Cataracts ( Kawl-pau in teng- ) apian ding kham hi ci in ki mu hi. Tua ahihmanin meh huan ciang hih red onion zat ding ciapteh huaihi.

9 . Zing sang tung aa an nek(Breakfast) ciang in Bilberry kici singgah min ne leng hoih hi. Hih sung ah Anthocyano-sides dat om aa, tua in Macular Degeneration ki ci mitnatnaapian ding dal hi. Hih Bilberry pen zatui sai te ah zong kingahthei hi. Thawhbat gah (Avocado), Ankam tak san (Carrot) lehhaimin (Mango) te zong hoih veve hi.

10 . Nipi kalkhat in ngasa nihvei ne zo leh mit aa ding ihhoih hi. Ngasa sungah Omega 3 fatty acid om aa, tua in dry eye syndrome kici mitnatna apian ding kham hi. Ngasa aduh lo ten ngapi thau (sh oil) capsule ne leh zong hoih veve hi.

11 . Nipi kalkhat in Spinach vokan ling neilo mehteh te nipi khatin ninvei ne ding. Lutein kici datnamkhat Spinach sung ah om aa, tuain Cataracts leh MacularDegeneration apian din gkham ciin kantel na pan kimu hi.Spinach pen nganhuam ahih kei leh garlic (Phulun) tawh helin sathau in kang ding.Hih lai asim kha te tung ah Topa Pasian in thupha hongpia ta hen .




　

Kapteel Khuasatna Thu

Khuamin leh khuamun

1867-kumin Pu Thuam Thawng in mi-30 tawh Kapteel khua saat hi. Tua munah Kapteel a kici mikhat teeng khin hi. Tua ahih ciangin ” Kapteel khua cipah ni,” ci-in thukim uh hi. Khuathak saat ding pen Pu Thual Tun in awilo ahihciangin, lakhat tawh Pu Thuam Thawng nakha hi.

a. Limbelh in mabang pan e vangkhua khon e, Saitui vangkhua lailen ding ka-awilo e.

b. Ningzu aisa siah bang niang naphung lai-ah solsa deihluat hawm ih taan kha ding hi e..

Pu Thuam Thawng lungkimzo tuanlo ahihmanin gungaal nitumnalam veel sak hi. “Mual in um aa gaaldai hoih hi. A gam zong sabenna dingin hoih hi” acih ciangin Pu Thuam Thawng thukimin gamsaat uh hi.

Kapteel pen Dawi maw, mihing maw???

Hihmun aa teengpa in, “Kapteel hing,” ci-in, hualsing golpipi hualvanvan hi, ci-in kigen hi. Kapteel in lovaat thacial a, a nu kiangah, ” Taangngaan beelsagih nahuan inla, zu beelsagih naluup in, ” ci hi. A ciah ciangin amahguakin hong tungaa, ” nalawmte ee” acih ciangin, ” kacih bangin ankuang sagih leh meh kuangsagih lui in,” acih ciangin tua bangin hih hi. Annete a kimuhloh hangin an kinegai hi. Kapteel in Pawlhpii a kici gamkuampi khat nikhat sungin zomai lel hi.

Kapteel sihna.

Tua laitakin Suangpheigam kiiltungzaang khat om hi. Bualtung kici hi. Tua laiah minam tuamkhat teeng hi. Kulh tawh ki-um ahih ciangin kuamah a simzo omlo hi. Kapteel a kicipa in, ” ken simzo ning” ci-in a sim dingin kuan hi. Kulhpua panin a ngiim bek zong, laulua in puukzaizai hi, ci uh hi. Mitampi a thah khit ciangin, kulhsung aate luhkhia dingin, zusa-in kibawl a, kulhvangah lut hi. Kulhvangah a lut ciangin vaithaangah awkin si hi. Hilai-ah Kapteel a kicipa taangthu bei hi. Amah pen Dawilawmnei bek hilo-in dawi hidingin ki um hi. Bang hang hiam cihleh mihing kimlai zusa suak thei ahihmanin.

Taanglai-in taangthu tuamtuamte ah Dawinumei a tenpih zong om hi, ci-in kigen hi. Piangthei takpi ding hi. Taangngaan beelsagih leh zu beelsagih gai hi. Nikhat sungin Pawlhpii gamkuam khat vaatzo hi. HUalsing luangte adeihdeihin hualzo hi. Leitung aa mihaatpente kicial leh zong mi-10 inzong taangngaan beelkhat gaizo nailo kha ding hi.

Kapteelgam kingahna.

Kapteelgam pen Falam khua Pu Con Bik gam ahi hi. Pu Con Bik kiangah siah kipia peuhleh khua kisaat thei ci ahih ciangin, Taangpuate Pu En Ngaih in Suangzaang Hausapa, Gualnamte ahi, Pu Zil KIl kamphenin la a, gamngen dingin pai uh hi. Pu Con Bik in sial 120 nangen hi. Behiangkum simin sial zabo khatta siah piak dingin thukim uh hi.

Tua laitakin Pu Thuam Thawng in Khuangleeng Hausapa tanu sal-a amat Vanchingi a keplaitak ahi hi. Khuangleeng Hausapa in hihthu a theih ciangin Pu Con Bik kiang napai a, ” hong matsak katanu Vanchingi nakal hamtang in,” ci hi. Kapteelgam leina lakah Vanchingi kipiakhia hi. Vanchingi pen sial-100 taangin sang a, hih a nuai aa teng pen sial-20 tangin saang hi.

Sial-100 … … … … VanChingi.
Sial-20 … … … … Saiha kopkhat.
Zangsial suan sialkhat.
Thau lawngkhat.
Zam khat leh daakbukhat.
Sialkhat.

Kapteelgam dingaa kipia.

* Nisuahna lamah meiteigun dung.
* Saklamah Musil mualdung.
* Nutumna lamah Innbuuk leh Lennupa.
* Khanglamah Lualui paisuk gunsun dongin napia hi.

A ciah ciangin Sialtei khat leh Thallupdak kici daktal khat puasak hi. Launa naneih uleh patauko nadingin daktal tum un, ci-in vaikhak hi.

Vanchingi a ngahna.

Saizaang ah Pu Thuam Thawng a khanlaitakin a salkhawi Vaipheite taisuah a, Khuangleeng dongin vakan hi. ” Thuam Thawng aw, nasaltaai kan aa nong pai namaizum lo hiam? Khuasilgam Leisante Hau Pum kathah nathei hiam, ” cihleh minsialin kogawp hi. ” Tuate nathah takpi mah hiam” acih ciangin, ” that mah ingh.” cikik hi.

Tua khit ciangin, Pu Thuam Thawng in, ” Hing kha kabeisak diam? Dai veel un,” ci-in sawl hi. Daiveelte hong ciah ciangin galsim dingin kuankik uh hi. Hausapa tanu Vanchingi man a, hong ciah uh hi.

Pu Con Bik tungah sutpom.

Kapteel lungnuam mahmah aa omlaitakin kilemlohna hong piang a, mikhat in gaal vala hi. Tua laitakin Kapteel khua-ah kulhpi thum om hi. Khuamun sungah Haat Langte Pu Gen Sut kulh, khualai-ah Sukte Pu Thuam Thawng kulh, a niamlah Gualnamte Pu Vum Khup kulh kici hi. Khualulam Sihsiipveeng phei teng ah Vaipheeite inn-60 teeng hi. Hualngo-gaal ci-in hong sim a, mi-59 si hi. Tampi hingmat uh hi. Gaal lapa in innpi saksiah bek simin sawl hi. Tua mah bangin innpi saksiah bek sim uh hi.

Tua gaallapa taangthu hibang ahi hi. Logam ciing-3 deih a, Pu Thuam Thawng in tanzo kei niteh, Gen Suut in tan hen, a cih ciangin Gen Suut in tan hi. Tua teng lungkim lo-in galla ahi hi. Hausa upa theihloh-in zankhatthu in nataimang uh hi. Hibangin gaallauna hong tam ciangin, Pu Thuam Thawng in Suutpom dingin, Songpuutte Pu Neek Lut leh Kamphen dingin Simzaangkhua Kip Thuam te Pu Con Bik kiangah paisak hi. A paite-nih tungah Pu Con Bik in thupha tampi napia hi.

Amaute hong ciahkik ciangin Kapteel khua hong simlai a, a hingmat a sanggamte uh Seipi khua ah om ahihmanin, Seipi hong baang uh hi. Seipi Hausapa Dal Chung Nung in natawng gawp a, ” ih gaalte hong pai hi,” ci-in man a, taangcilciangin khuh uh a, a tungah aakngawngsi taakhin a zun uh peekin khum uh hi. Seipi pan hong ciah u ciangin, amau inn tunglo-in Pu Thuam Thawng inn tungmasa hi. A thu khempeuh a gen ciangin Pu Thuam Thawng in aakluisan khattawh lingaat hi.

Seipi ah bumtuak ahih ciangin Pu Gim Thang lungkimlo-in sialzabo khattawh sialsung-aih sak a, hinglapna bawl uh hi. A hinglapni taangsuah nitaak ciangin , bikhalaap a suah phetin lakhat tawh hong pusuak hi.

a. Mun-inn ngaihman sawnte ngaihman dota kankong hong ing e.
b. Ningzu aisa buan bang niang e, lawhciang khuklu in nei ing e, hente sang lah thang zawng e.

Sutpom hong tunzawh kha-7 a cin ciangin Pu Neek Lut si hi. Sutpom dingaa a sawllai-in, ” na sihleh sialpi khat tawh hong gui ning,” ci-in kamciam pia hi. Sialpi sangin Taamcip leitang deihzaw ahih ciangin, tudongmah in a taten neilai uh hi.

Myo-uk suam.

Kapteel khua pen 1867 kumin kisaat hi. 1880 kumin Mang Cin tapa Am Thang in Nuamkhua saat hi. Tu-in Muizawl kici hi. Pu Thuam Thawng sanggamnu Zaang Ciin zong Muizawl ah teeng hi. 1888 kumin mikaangte hong khang a, Tulsuk panin Phatzaang hong nawkto-in Leisan ah Thaang ah kido uh hi. January 23, 1889 kumin Gen. Founce leh Major Raikes makai a, galkap honkhat tawh Thuamvum ah giahphual saat uh hi. Tua kum February kha ni-4 ni-in Khuasak la hi. Ni-13 ni ciangin Buanman, Thuklai, Saizaang la a, Meiteigun nisuahna lam khempeuh Mikaangte khutsung tung khin hi.

Meitei gungal nitumnalam nawt dingin kipan uh hi. Tuahun in Khamtunggam ah inn-100 a pha khua tawm mahmah lai hi. Kapteel khua inn-300 mpha khin hi. Kulpi zong thum om hi. Mikaang kumpite pen Kapteel innpipa Pu Thuam Thawng tawh kilemna bawlin sialmei-in kivaat uh hi. Thukimna kamciam bawl ahi hi. Kapteel ah Mikaangten zumphut dingaa Pu Thuam Thawng in a ngeina bangin siahkai dingin thukim uh hi.

Pu Thuam Thawng zi pen Sihzangmi Khua Vung ahi hi. Tanih aneih khit ciangin Thang Ning in heek hi. Khua Vung in atheih ciangin hehlua a, a tanihte tawh kentuakin kisihbawl uh hi. Hihthu tawh kisai Sihzangte in nasa mahmah uh hi.

Gungal Kapteel khua ah Myo-ukzum koih ding cihthu leh Pu Thuam Thawng in siahkai ding cihthu, mikaang kumpi tawh kithukimna a zak ciangin Sihzanglamte patau uh hi. Tua bang hi thong leh Kapteel kizo nawnlo ding hi, ci-in hih geelna buaisak ding ngaihsun uh hi. Tua laitakin kamphenpa pen Sihzangte Khai am ahi hi.

Mikaang kumpite leh Pu Thuam Thawng sutuah dingin kamphenpa vapai hi. ” Kumpite in nang lianpen ding hong cihpen hong khemna ahi hi, um ken” ci hi. Nangzaa suankhia dinga Myo-uk hong koih ding hizaw hi. Nata Pau Dal in gaal mannailo hilo hiam, lampi ah nasuaam lecin galman hipah ding hiteh,” ci hi. ” Pu Thuam Thawng in, ” Mikaang kumpi tawh kiciamna nei khinzo ing,” ci-in nial hi. Thang Niing in kamphenpa thugen um mahmah a, ” Pau Dal gaalmat nang hihthulo a dang om kei, ” ci-in a pasal nakpi-in tawsawn hi. A zi’n phuphu ahihmanin a sawt ciangin lungkimlo pipi-in mang hi. Pu Thuam Thawng a kuan khiatni zingsangin, Thang Niing in aniik ciangdawnah pei a, ” Na Pu uh gaalsim dingin kuankhia hi,a zui ngamlo ten kaniik teng un,” ci-in kiko hi.

Pu Thuam Thawng a zawh khit ciangin kamphenpa Kawlpi zumah taisuk a, Myo-ukpa kiangah, ” Thuam Thawng in saiha leh cinghpi kingo hong pia nuam hi, hong lahen,” ci hi, acih ciangin, Myo-ukpa lungdam mahmah a, lungdam thuhna dingin dangka Ks 3000/- puato pah hi.

October8, 1892 ni-in Myo-uk dingin Rakhine te U Tun Win paisak hi. Kamphen dingin Aung Kyi leh nungzui-28 hong tonpih hi. Sihzaang Khup Pau leh a tapa Khai Kam in Myo-ukpa sakolkhau kaihsak a, hong mapi uh hi. Pu Thuam Thawng leh a tapa Pau Dal leh Kapteel pan pasal thahaat teng tawh Thuklai leh Pumva kikaal Suangvum or Naalmual ah napang uh hi. A kiciamnamun a tun ciangin Khai Kam in dangka-kuang khelin aman pua a, ” Kanungsiah teng vawt ta vo,” ci-in dangka kuang tawh taai hi. Pau Dal in Myo-ukpa kaptuukin a nagawngtan pah hi.

Mikaang kumpite hongpai a, Kapteel khua haal hi. Pu Thuam Thawng te pata manin thong ah khum uh hi. 1893 kumin Pu Thuam Thawng si hi. 1894 kumin a tapa Pau Dal sileuleu hi. Kawl kumpite maivilna dingin mikaaang kado ci-in taangthu tuamtuam tampi a kigelh hangin mikaang kumpi ngawng tanngam pen Khamtungah Pu Thuam Thawngte pata bek om hi. Khai Kamte pata in dangkabawm tuah uh a, mikaang dolo uh hi. Hampha bilbel suak hi. Pu Thuam Thawng in laphuak a,

a. Thahtheih kathah thahmawh kathah thahminthang bel kei hing e.
b. Tuanglam lai-ah a lian bel zong taang in siam bang meet ing e..

Khamtung khuasaat dan leh thupiang tuamtuam sut leng a zaknop tampi omlai ding hi. Kei ciamtehna bangin kicinglopi-in hiteng hong suaksak kahi hi.

Pr Thang Siangh
Src: ZomiDaily.Org