Showing posts with label Zoliterature. Show all posts
Showing posts with label Zoliterature. Show all posts

Ka ta aw, inn ah hong ciah ta in....

Ka ta aw, inn ah hong ciah ta in....
Tuun le Zua Itna
Credit: MK Mungbawi

....

...

Singta gamlei ah lunmang sesum lam bang na zong a, huihsia guahsia thuak in gen thei in na om hi. Inn leh lo belh ding kicing i neih loh manin gam vangla ah sawl bang hei in zingvai na hawm maw...

Ka vondeih aw, na tuun lung ka mawl vangin phunglun zatam lai ah sanggah na tang maw... Ka anglum nuam belh ding ni bang a lun hi e, ka vondeih aw.. saulim ah vai bang hong ciah aw...

Ka von it aw, gual tawh tan bang kima lungtup li tui bang a cin ni in, na zua banzal saulim ah na ciin na tuai tawh holim khawm ni ee.. Zingni a suah sim ka von it vai bang ciah ding hai bang ka ngak kumkhua sawt ta ee ka boih aw... Na zuapa sinlai thelnah bang lemin sim thei hi lecin.. ka lunglenna ong sialpih ding cin a maw... na pi mel ka muhna, a pu mel ka muhna nang hicia ka von it aw.. sul hong hei aw sauliim lian ah..

Maimit kong suan a, na sak duang mu ding lailung ka gel ciang lam bang na paak veng ee... sunni tum a muikhua hong zin ding ka phallo e, ka phal lo...

Zangni lenmual a hong suak kai dang lo e, von it aw na zua pa saulim ah na tunnu tawh tong i kum khawm lai ding hi ee...

Zogam a om i nu ipta in nitak in ong lamen a, nitum ding nangawn phal ngamlo in kongkhak pipan ong gal et den uh hi.

Zolai Gelh Zia

Sianzun: Rev Khoi Lam Thang
Rev Khoi Lam Thang
Gelh: Rev Khoi Lam Thang

Tuni ciang dong Zomite' sungah Zolai gelh zia kician kinei thei nai loin, ei ut bangbang in kigelh ciat hi. Zolai zong Manglaite bang mah bangin laibul (Grammar) anei veve ahih manin, ut bangin kigelh thei tuan lo hi. Tua bang kawm kalah Zomite' sungah lai le pau lam bulkanna pilna sang anei (Linguist) Rev. Khoi Lam Thang in hih bangin atom kim hong gelh khia hi.

1. Khiatna khat nei kammalte gawm ding: Khiatna nei kammalte i gelh ciangin awmal (syllable) khatval a phak hangin a kop in gelh ding ahi hi. Khiatna khat nei cih ciangin Kawlkam, Mangkam khawng tawh zong kingaihsun thei hi.
Genthehna: SA cih ciangin Voksa, Aksa om hi. KHI cih ciangin ngawnga ki-awh khi om hi. Ahih hangin SAKHI cih ciangin i gensa thute tawh a tuamtuak hi a, Sa le Khi kigawm maimai hi nawn lo hi. Ganhing Sakhi cihna hi a, khen ding hi lo a, gawm ding ahi hi.
2. Kammal kibang a kithuapte gawm ding: Zo kampau ah kammal kithuap tam mahmah hi. Tua bang kammal kituap peuhpeuh gawm pahpah lel leng kikhial lo hi. Tatna zem, pianzia zemte tawh kibang cih ding ahi hi. Tatna zem pianzia zemte pen awmal khat hi loin awmal kihualte a kopa kizang zong om hi.


Gentehna: Pai pahpah, khang toto, hoih mahmah, pai sese, pai kheukheu, tu kheukhau, tai zaza, ding zeza.
3. Pauzepna kammal (participle)te gawm ding ahi hi: Pau zepna kammal cih ciangin Mangte in (Participle) acihte ahi hi. Zokam ah tampi om hi. Gentehna: Zawzen, zawsop, zawlai, tazen, mataw, khiamawk, tanghial, laidep..
4. Mathuapte a zom kammalte tawh kizom ding: Mathuap kammal ki-, pi-, te a kipan a om peuhmah a zom kammal tawh kimat ding hi. A kimat manin khiatna a kitelkhial thei dingte thekna tawh kikhen ding hi.


Gentehna: Ki - kideih, kiho, kilukhuh, kimawl, ki-um, ki-it, ki-at, ki-en
Gentehna: Pi - pibawl, picing, pimuh, pingaihsut, pisuah, pi-et,
5. Nungthuapte amai kammal tawh kimat ding: Tedim kam ah nungthuap kammal tam sim om hi. Tuate in: – bawl, dan, huai, kha, khia, khial, lam, pi, pih, sa, sak, tan, vai, ahi uh hi. Adang zong omlai ding hi. Hih kammalte akizat ciangin a mai a kammal tawh kimat ding hi. A khiatna a kitelkhial thei dingte thekna (-) tawh kikhen ding hi. Gentehna:
- bawl : cilbawl, khembawl, pawlbawl, simmawhbawl
- dan  : bawldan, itdan, muhdan, omdan, zatdan
- huai : dahhuai, haihuai, ithuai, pahtak-huai
- kha  : genkha, khialkha, lawngkha, nekha, sukha
- khia : genkhia, honkhia, lakhia, mukhia, lawnkhia
- khial: enkhial, mukhial, paukhial, telkhial, theikhial
- lam : deihlam, gollam, hauhlam, khanlam, teklam
- pi    : bulpi, huihpi, innpi, lianpi, lopi, papi, tampi
- pih  : hopih, lungdampi, paipih, sihpih tonpih
- sa   : baihsa, neksa, luaksa, sepsa, mokhaksa
- sak : damsak, deihsak, maisak, siasak
- tan  : kuaitan, nawktan, paltan, pektan
- vai  : cilvai, haivai, khantohvai, paupanvai
- gai  : negai, sigai, lungdamgai
- siat : paisiat, lasiat, luahsiat
- san : paisan, taisan, ciahsan
- sat  : kapsat, khensat


6. Nungthuap–mathuap kikopte gawmkhop ding: Mathuap le nungthuap tawh a kithuah khawm kammalte kimat ding hi. A kitelkhial thei dingte thekna tawh kikhen ding hi. Thekna tawh a kikhen ciangin a kammal khiatna ngaihsun in khensiam ding kisam hi.
ki-bawl: kihaibawl, kikhembawl,kisimmawhbawl google_protectAndRun("ads_core.google_render_ad", google_handleError, google_render_ad);
ki-dan  : kideihsakdan, ki-itdan, kikepsan
ki-kha  : kipalkha, kiphukha, kisatkha, kisukha
ki-kia   : kihawlkhia, kikhahkhia, kilawnkhia
ki-khial : kitelkhial, kitheikhial, kizangkhial
ki-pih   : kiciahpih, kinuampih, kithuahpih, kisihpih
ki-sak   : kideihsak, kiphasak, kihehpih-huaisakdan
7. Kammal saute thekna tawh khen ding:  Kammal thum val pha a, a sauluate nih suah in, thekna tawh kipeh thei hi. Gentehna Sakhi-tuihup, pheituam-sungten, khuasia-meide, va-singdangtu, kihehpih-huaisakna, kisimmawn-bawlna. 
Kammal sau mawkmawk hi lo a, Zomite’ i neih kamkop mal litethekna tawh peh ding hi. Gentehna: Annek-tuidawn, cimawh-genthei, gilkial-dangtak, huansak-huankhang, ankhing-tuibuk, Kawlgam-vaigam, innma-loma, innmun-logam, khualu-khuataw, nungak-tangval, pitek-putek, singkung-lopa, sungta-putu, zusa-vasa, hawhna-ciahna, thucin-thutang, cidam-mulmam, khamtheih-guihtheih.

8. ‘ H’ zatzia
‘H’ laimal pen Zolai gelhzia ah namthum/bangzah hiam in kizang hi. Tuate in :
1. /Th/, /Kh/, /Ph/ munte a kizang H leh
2. Awtom-awniamsakna H te ahi hi. A tunga nam thum sungah a thumna thugen nuam hi hang. Laimal tawpna laimung (Final consonant) dingin /h/ i zatzia kibang kim lo hi. Anuai a bangin zang khawm thei leng:
(1) A pingsak thu khat peuh genna kammal (Conditional or ‘if’ clause) dingin ‘leh’ zat hamtang ding hoih hi. Gentehna: Na ut leh ciah ta ni. Hong it lo hi leh,
(2) A piangsa thute gentelna ah ‘leh’ zat ding ahi hi. Gentehna: Kilehkik, Zuthawl leh, lehkuan
(3) Akibang het lo nih genkhopna ah ‘leh’ zat ding ahi hi. Gentehna: Pasian leh Mihing, Yangon leh Tedim.
(4) Khiatna khat nei a, kamkop bang a zatkhopte /leh/ hi loin /le/ tawh gawm ding a, kammal zong kimat ding hi. Gentehna: Si leh sa hi loin silesa (flesh), Nu leh pa hi loin, nulepa (Gender or sex), Mun leh mual hi loin, munlemual, Khat leh khat hi loin, khatlekhat
(5) Min i gelh ciangi a kikhen thei dingin ‘h’ zat ding hi a, a kisap kei leh zat hamtang ding hi lo hi. Kammal pawlkhat ah hunkhat lai-in kizang a, tu in kizang nawn lo hi. 
Gentehna: Cing (kicing) leh cingh (pianuam), Vung (Tuivung) leh a dang Vungh Khai, Lang, Cin, Lam Than, ing, ung, hang cihte ah telkhial ding om lo ahih manin h kulselo hi. Lai hong khak ing (ingh) hong lamen ing (ingh).
(6) Ihmu, cih ciangin ih zathuai a, ahih hangin ‘ih nu ih pa’ ci nawn se loin, ‘i nu i pa’ cih ding ahi hi. Mi tampi in hici gelh khin ta a, mi tamzaw in hoihsa in kizuizui ta hi. Gentehna: I inn-ah i lawmte tawh ihmut nuamdiak hi.
9. ‘A’ zatzia:  ‘A’ pen kizatna a tam mahmah kampau khat ahi hi. “Pasian in leitung mite hong it mahmah ahih manin ama Tapa a um mi khempeuh si nawn loin a hin tawntung theih nadingun a Tapa neihsun a hong piak dongin a hong itna a hong lak hi” Johan 3:16. A kizatna a tawm pen namthum om hi. Tuate in :
1. Mintang (pronoun) dinmuna kizang a. Hih dan a kizang a peuhmah tangdin den ding hi. a lawmnu, a ballpen, a lungsim, (amah, ama, amah’n, cihte pen mintang (pronoun) vive mah ahih manin kikhen theilo hi.
2. Kamzopna (conjunction) a dinga, hong pai-a, khituite a luang dinga, Kamzopna khempeuh tuamdin lo dinga, awpheikop (awsuaksakte) tawh a kinai leh thekna tawh kidei ding hi. Kamzopna hi a, kamvui tumtawng ahih manin, a khit ciang coma /,/ in zui denzaw hi.
3. Mangte in copula verb a cih kammal ahi hi, ahih hangin, asia apha, a suk ato, Hih kammal pen pawlkhatte in mintang (pronoun) hi-a, tangdin ding hi ci uh hi. A hi, na hi, ka hi; dinmun in laleng ahi ding bang napi, ngaihsun phapha leng hikhin lo hi. Mangte’ is Mizote’ ani, Falam/Hakhate’ asi tawh kiang hi. Tua banah, asia apha, asuk ato cih kammalte ah a pen pronoun hi hetlo hi.
By: Rev. Khoi Lam Thang (Linguist), General Secretary-BSM,Yangon

Namkim Bu

Namkim Bu
Tedim Township Education Diretorate nuaiah ki vaihawm in TBA(tua hun lai) panin kikhen khia hi. Zolai malgawm zia, Zokam ah a kizang diak, kammal kihal, laimal kinai te ahi zing, Zolai pan Kawllai ah min gelhzia ahi zong, Zogam sung thu tampi theihhuaite kihel hi. Sim huai mahmah hi.


NAMKIM BU


Sinlung Acedemy of Letters Seminar 2

PRESS RELEASE
July 19, 2015

October 3, 2015 Inrinni hin Sinlung Academy of Letters (SAL) chun VETC, Rengkai-ah SAL SEMINAR-2 huoihot a tum a, a thupui chu THANGNGUR MEMORIAL LECTURE, voi tam tak nei dinga lungrila riruonga lo um tah chu a nih.

Hi nia rizal puong hman dingin hla phuoka inruolsiekna nei ning a ta, a thiem takin lawmman cheng sangkhat dong a tih. Hi hi hlahril (poem) anga Mauruong tienami besana ziek ding a na, a sei le tawi chin ding bituk a um nawh. A ziek dan ding ruongam chu HRANCHON CHANCHIN besana phuok, a hnuoia ang hin ning a tih:

(Extract from Keivom’s article ‘Laira Chun Rieng’)

Hranchawn hla
Khuplala inthoka Hranchawn hla ka lak khawm thei chin chu tlar ruk chauh, sienkhom thu fûn inril deu le rienginko tak a nih. Hranchawn chu unau sal sari sungkuoa an farnu nei sun a ni a; sal sari sungkuoa mi bok, an upa tak chu pasalin a nei a. Sal sari sung reng reng chu sungkaw vangneia ngai ni hlak hai sienkhom Hranchawnin pasal a nei hnung hin an sungkuo pahni chungah vangduoina rapthlak tak a hung tlung a. A unauhai po po chu hun sawtnawte sungin an thi fai vong bakah a pasal unauhai khom a pasal chauh naw chu an thi mang rit bok a. Chuong lei chun Hranchawn chu vangduoina le inzawl, thina phurtu ni dingin miin an ngai a, an thîm hle bok a.

Hieng hun lai hin tram nasa tak a tla a; hlo khom thlo dukdak hman lo lèkin a khawnawtin pûr phurin an buoi a. Hranchawn pasal khom chu pûr phurin a fe hlak a; sienkhom vangduoina kolah miin an ngai leiin an intlonpui nuom ngai nawh. Voi khat pûr phura a fe chu min an thìm ang hrimin Pawi râl a tuok a, an that tah a nih. A thi zan chun ina a maksan an naute, nene ne lai chu a thi bok a. Hranchawn chun tu khom hril ngam loin makhatin a tuor tlok tlok a. A pasal hmu loa a nau chu phum hmang a nuom si naw leiin, zing inhma takin a pasal pûr phurna tieng panin, a nau thi sa chu pawin, a’n thok suok a.

Naupang phing tràm hun, vairik velah khaw pakhat a tlung a. Chu taka chun a pasal hung tlung vak dinga an beisei chu a lo nghak a. Naupang phing tram huna a nau bu pe loa an awi lei chun a in neitunu chun bu pe dingin le ama khoma bu fa dingin a ti a, sienkhom a hril chu hre naw ang elin a don nawh. A pasal hung tlung hun dinga an beiseia chun a hung ta si naw leiin a pûr phurna khuo tieng pan chun a’n thok suok nawk a. Beidong taka hriet naw ramah a fe lai chun vate chi khat dokrawchekkor inhram ri a hriet a. Chu vate chu vangduoina tuok ding lo puongtu ni dinga pipuhaiin an ngai leiin a hminga khom ‘dokrawchekkor’ ti an lo phuok hiel a nih. A umzie chu ‘I va hei chaw/dok de aw’ tia mi inhràm khum hlak vate tina a nih. Chuonga trongsie lo inphurtu nia an ngai leiin chu vate inhràm khom chu inhràm ti loin ‘inriem’ an ti a, chu chu diriem taka trongsie inphur tina a nih. Dokrawchekkor inriem khum chu an ngai a thra ngai nawh.

Chuonga beidong taka ram palailenga a fe lai chun lamthre a tlung a. Chu hmuna chun a pasal chu a lu um ta loin a tumbu phur leh a lo zal zing el! Pawi ràl a tuok a, an that a, a lu an hawn a nih. Chuong anga vangduoina rapthlak chu tuok sienkhom tu khom lengpuitu a nei naw a, makhatin a tuor tlok tlok a., Chuleiin,

Ka lenruolin awikieng thla an fam,
Phungruol aw, tawnlaihai leh kim takin,
Lung ang an va’n bùm;
Laira riengnun awikieng thla ka’n fam,
Phungruol aw bo ten e, tleikhatin,
Ràlah ni thlîr a e

tiin a chan sietzie chu thla se êm êmin hlain an zawt a nih. A umzie: Ka ruolhaiin pasal (awikieng) an chàn chun ruol le pai (phungruol) le lainahai (tawnlaihai) pungkhawmin an lengpui hlak a. Kei mi rethei (laira) inrieng hin ka pasal ka hang chàn ve chun ruol bovin, makhat chauin (tleikhatin) ka tuor a; mihai chun mi thìmin an mi ràl thlir ringot nuom chau si a.

Hi a chunga trap hla char hi besana hmangin June 16, 1964 khan Parbunga inthoka Churachandpur tieng ka hung kirin hlasam (poem) ka phuok a, chu chu besana hmangin a tienami ka ziek bok a. Chu chu kum 47 liem hnungin ka file hlui-ah ka hmu suok a, ka lawm kher el. Chu leia hi artikul hi ka hung ziek a nih. Tuta trum chu a hla chauh phor ei ta, a tienami chu ni dang hun remchangah la phor ei tih.

Khang hun lai khan mission sikul, Pawlruk chen inchuk theinaa chauh naw chuh mani tronga lekha inchuk phalna ei la nei nawh. Pawlsawm chena vernacular nei phâk dam chu mang khoma ei la mang phak naw a ni tak. Sienkhom, college chen mani trong ngei vernacular sabzek ei la nei dingzie hi ‘hmu thei lo chu a hmu leiin’ ti ang khan ka suongtuona mitthlaah ka hmu tlat hlak a. Chu huna ding chun, BA/MA level standata inchuk ding thu le hla ei la mamaw ding a nih ti ngaituoin, hlasam (poem) iemani zat zet, a thren thluk nei, a thren thlûk nei lo, ka phuok a. Chuonghai laia pakhat chu Hranchawn hla tawite sirsana hmanga ka phuok, ‘Laira Chûn Rieng’ ti chu a trùl zuolna lai siem thra metin, a hnuoia hin ka hung bun suok a nih:

A trâ sal sari kara laira maw,
A awikieng sal sari kara laira maw!
A vàng ruot am lo ni, a chungkhuo,
Ruoithlipuia hang innûl el chu?

A chung van ruot maw lenpûr lo tla,
Pomlai hrai le awikieng thlafamna ding chauh!
Chûn nunnem Hranchawn salung a zing,
Hrilhaiin laikhum a bèl, ruoithli leh.

Salung zingin pomlai hrai fam hnung,
Laira Hranchawnin awi e, zalam pheiah;
Zuopa lenpûr phur dar ang tongin,
Hrilhai biethu inzawt tak maw!

“I hrai pom sakhmel lam ang thlir la,
Vai ta raw e, chang butui, tràm tui ang damna”;
“Ka hrai riengte hi la trâm naw nih,
A zuo sakhmel a tong hma chun”.

Siel ang zui e, singkhuol zalam tluong,
Lo inriem khum dokrawchekkorin lentu kârah;
Thlunglu boa awikieng sam ang zal chuh,
Maten va tong e, laira chûn riengin.

A tu maring kamkei ruol reng maw,
Lenpur phur thlunglu siething lera chuon rêng chu?
Thangsuona maw, leido chûn rieng trapna!
Laitha zâm maw e, chûn rieng Hranchawn.

Laitha zâm ning a, awikieng boin,
Tumbu, hrai le awikieng ruong zo ning a!
Lenruol boa fam pûr hni do rêng chu,
A duoi chungchuong, laira chungchuong!

Phungruolin ser ang thìm che maw?
I zai hla chu a va’n rieng ngei de!
“Ka lenruolin awikieng thla an fam,
Phungruol aw tawnlaihai leh kim takin,
Lung ang an va’n bùm;
Laira riengnun awikieng thla ka’n fam,
Phungruol aw bo ten e, tleikhatin,
Râlah ni thlîr a e”.

(June 16, 1964, Red Cross Road, Churachandpur)

Tlangkawmna
Hieng ang hla, Narrative poem hi pipuhai hlaah khan a tam. Kristien ei hung ni hnungin pipu thu le hlahai chu ringnawtu thuomhnawa ngaia vui liem dinga inchuktirna indik lo a um leiin, ei hriet naw karin, ei thu le hla tam tak ei vui liem hman a, a poi khop el. India ramin zalenna a hmu hnung, Mizo Union chok tho pawlitiks thlivirin a mi hung mut chok hnung le ei thil beisei a hlamzui hnunga mani hnam puola ke nghatsan phum ve tuma thrang ei hung laka inthok khan mani chanchin sui nachang hung hre vein, pi le puhai thu le hla khon khawm tieng hma ei hung lak tran a, ei hnam ro hlu tam tak ei hum pha a, tu laia ei thu le hla hlui neihai hi a ra suok a nih. Hieng tieng thila hma latu le thruoitu chu Hranglien Songate, Hmar History (1958) ziektu hmasa tak le hnam aidentiti phursuoktu hmasahai laia a hming hmai ngai lo ding chu a nih.

Hieng ei thu le hla, bong rem ruma ei hriet thei china mihai, bong rem ruma ei rem khawm le chuong anga ziek ngeia ei hlu lut hai hi ei chanchin suina ding le ngirhmun thar ei hung rem peinaa hmangruo poimaw le trangkai tak an hung ni tah pei a nih. A san laia pakhat chu, pi le puhai hla kha a saka sak thei, thlûk neia siem ni sien khom Narrative poem zierang put deuh vong a ni lei a nih. Hieng ang narrative poem hi kristien sakhuo ei hung lak lut hnung hin ei nei ta naw khom a hoi khop el. A poizie la hung hre deuh deuh ei tih. Hi baksamna hi iemani kong zawng beka phuhrûk dan ngaituoin ka hla hung thur suok hi kum tam liem tah khan ka lo ziek a nih. Ram le hnam bul nghet indin ding chun, ni khat thilthua thaw el thei a ni naw leiin, hmathlir hla tak neia damtea bulthrut rem a ngai. Hnama ei dam khawsuok a ni chun, mani thei le phak ang tawk tawka bulthrut kan lo rem ve hai hi a poimawzie la hung hre deuh deuh pei ei tih. (Delhi, August 24, 2011).

Insuotu: David Buhril,
Secretary, SAL

Mb: 9615839780


Src: Virthli

Laibu etkikna: "Leel Simthu" by Pu L.T. Ngaihte

Laibu etkikna: "Leel Simthu" by Pu L.T. Ngaihte
Laibu etkikna: "Leel Simthu" by Pu L.T. Ngaihte

 
Laibu min: LEEL SIMTHU
Laigelh: Pu L. T. Ngaihte
Bawl kum: 2008
A hawmkhia: Mrs. Alice C. Ngaihte,
B-95, Kendriya Vihar,
Sector 51, Noida,
UP 201203, INDIA.
 
 
Thuumna: Hih ka gelh pat laitak in draft ka 'save' sawm leh 'send' mek kha ing. A kicinglo a hong suak masa a omleh hong maisak un, ka khak khial hi. I am sorry.
 

Gamdang tung peuhmah lungzuang diak uh ahi tam? Foreign Service officer peuhmah laigelh siam diak uh ahi tam? Gamdang a tung Zomi uliante in Zomi leh Zogam a nung-et kik uh ciang a tunna gamte tawh a teh in 'puah kisam lua' sa uh ahi tam? Gamdang a tun uh ciang pilna tampi in khanga a kipatna gam vuah a teenglaite in a theih ding thu tampi va mu uh, tuate genlo, pulaklo, mite theisaklo a om theilo uh ahi tam?
 
Pu Jampu ci a kisam, hong nusia zo Sia Rev. T. Jam Kho Thang in USA a tun ciang lungzuang takin (Leel Simthu, p.113): 
 
"Na vang ngai a sing gam ka hei mun ah,
Ngaih aw Zolei tangbang dam ing,
Sansiam ngaihno tangbang na dam maw?
Na tong luai naubang sang nuam ing e"
 
 
ciin Sawlkha tang singseng nuai ah amah bek na khuadak dak mai hi ding dan hi. Zomi lak pan US sik masa pawl hi dinga, lungzuang a khuadak ngeungau hun om tham dingin uphuai takpi hi.
 
Ama zawh a gamdang tung Zo suan sungpan Zikpuii Pa a kici, Mizogam pan Pu K.C. Lalvunga, Indian Foreign Service (IFS) zong laigelhsiam minthang hi a, a zinna, a muh, a tuah, a theihte lai tawh gelh in mipi sim theih dingin a bu in na bawl zel hi. Amah bangin Lamka khua pan Pu L. Keivom zong IFS hi a, a khualzinna gam thu, a muh leh a tuak thu a gelhte in mi lungsim zo mahmah a, a laibu mite in simnop sa mahmah uh hi.
 
Tu in Lamka khua mah pan (ama kammal la leeng bel Lawibual khua pan) Pu L.T. Ngaihte, IFS mah in ama zinna gam, ama muh leh ama tuah thute a gelhgelh, a ciamteh detdet, mipite simdinga thuhoih leh pilna tampi a gelhte laibu in hong bawl a, LEEL SIMTHU ciin a min vawh a, laimai 241 pha in, thu leh la, tangthu leh gam itna thu, lungzuan thu leh ki itna thu, taihilhna leh ki-etkikna ding thu tampi hong tuun khawm a, sim nuam in, zaknop a, ki lumletlet nuam hi. Tangthu Bu bang mai a khatvei simsuak a "hoih peuhmah ei" cih ziau ding laibu hilo a, hapi tawh limtak haizan a, a guhngek nangawn hup khia a cip dikdek a neek ding laibu ahi hi. Zolai leh Manglai om a, Zomi lungsim mah liansak zaw in Zolai tamzaw pek hi. Pu LT, you are great!
 
Pu LT mah banga laigelh siam, Lamka khua mah pan hi, foreign service mah ah sem, laibu hong bawlta diam ci a ka gal etet khat omlai, Zolai maw Manglai thei keng, anih in siam tuaksa ing, laigelh zong thudik ahih nak leh hangsan taka gelh ngampa hi.... amin pulak nai kei ni.
 
Tua hi a, gamdang a tung, foreign service ah a sem peuhmah laigelh a siam sese uh, a laigelh uh a sim a nop deuh sese pen bang hang hi ding hiam.... a dawnna kei zong thei pak keng!
 
Awle, i thulu ah lut kik leng.
 
Amah, Pu LT ci a kitheizaw pen a minpi Thawnkhokam hi (Leel Simthu, p.30). March 1, 1959 in Lawibual khua, Manipur, India ah piang a, October 11, 1986 in Nu Chongroukhawl tawh kitengin, tapa nih - Khamsuanmung leh Luaisanglun nei uh hi. India kumpi nasem in Italy, Maldives, Hong Kong leh Jordan gamte ah om ngei a, tu laitak in Delhi, India ah om hi. Ama thu a kicingzaw in a laibu ah MIMAL HINKHUA ciin koih hi.
 
A laibu kawm (cover) i et leh Zogam leh Zomi gim hong nam veuveu pah hi. Lungzuan huai in lenmui kaai ciciai a, Lengtong Pauno lungzuan late i lungsim ah hong dawk zangzang hi.
 
A kawm i phen suk leh a naupang lai limlim pan thu leh la uk mi, thukan a thuciamteh mi hi cih laimal kigelh masa te pan kitheipah hi. A sangkah pan a kumpi nasep dong, zi leh ta a neih dong, a zinsuk a zintohna ah a tuah thute leh Zomi te in muhpih leng, theihpih leng ci a a iplahte a gelhgelh, a mawkbei ding a deihlo mi kuhkal leh; khatveivei ciang lah mi lungzuang theipi, lawm leh gual leh khuapih tuipihte a ngai mahmah mi hi cih kimu thei hi.
 
Tua banga a kaih khopkhop, a kepkep, a gelhgelhte a BU in bawllo in kithehthaang leh a sawtna ciang khopkik baihlo ding ciin tu hun lian a i sim theih dingin a hoih mahmah laibu in hong bawl a, Zomite hampha hang!
 
A laibu pumpi khenpi 9 in khen a, maan 6 koih in, pahtawina kammal 7 back cover ah tuang hi. Khenpi 9 te thulu:
 
1. Mimal Hinkhua
2. Na min theibang lou veng
3. Gamchiam Tulmawh
4. Khawtang Lunglen
5. Khawtang Lungkuai
6. Pathian Lungzai
7. Sappau Dihni
8. Sii-suk
9. Lavui
 
A huampi a et pak in naupang dang mah banga sangkahna ollo pan hanciam a sangpi a tunna thu, gamdang a tun ciang nuntakzia a kilamdan thu, tunai a gal kido leitungbup in a mitsuan mahmah Israel gam zin a baih hetloh dan leh, ei, amipih, a sapihte hatzaw sema tai ding, khangto dinga hong deihna 'deihsakna kammalte' leh 'hicih zaw leeng....' a cih nguutnguut thute a banban in suut toh sawm ni.....
 
(zoplai ding)
 
 
Hau Za Cin