Showing posts with label Articles. Show all posts
Showing posts with label Articles. Show all posts

Zingsang tung ki silhna hangin hamphatna nam 6


1. Zing sang tuung ki silna in si san pai dan hoih sak in, tui vot tawh na ki sil sang in tui lum tawh ki sil le cin hoih zaw lai hi. Tua ban ah na tak sa ciip sak in, tui lum tawh ki sil na in ci damna ding tam pi ong beh lap hi.

2. Ong tang zang sak in, ih thawh tak ciang in ih hih ngiai nguai na teng bei sak hi.


3. Lungsim van gik teng ongbei sak tuam hi.


4. Zing sang tuung lam siauhna / gym ki mawl khit in ki silna in sagap sak hi.

5. California Universtiy pan in mi pil te in a sin na vuah ni kal khat in khat vei ta zing sang tung tui vot tawh ki sil na in pasal te’ sperm hat sak in khang sak hi ci hi.

6. Tui lum pian a hih kei leh tui vot tawh lusil le hang sam pulh tawm tuam in ih sam hoih sak hi. Sam te’ sak in sam hoih na ding in zing sang tuung in ki sil ni.
Ref - venusbuzz

Khepi cin tumlohna dingin

Khe cin a tum na lak ah khepi cin tum pen a tam pen hi din ghi. Khecin tum in san, bawk in na gawp hi.

 Cin ih tan lai tak in a cian teng in ih khe me ki kal ah tum suk in ih khe mong te' on gbawk sak hi. Khat vei vei nai suak in na mah mah hi. Hih teng a pianna a hang in cin ih tan tak ciang in lim tak in tan siang lo , khedap a ki gak lua bulh, kheme teng a gak cip khe dap bulh na te hang in piang thei hi.

A zen zen in gulut a hih kei leh na khe mekbawk in , zun khum natna , sivui neu natna na neih leh siavuan lak ham tang in.

Khecin gu lut in a bawk leh a nuai a teng a hun lap in hih le cin na natna dal thei ding hi the.

Na khe cin a tum theih na lam pen tuilum sung ah ci si keu 2 / 3 tawh hel in tuilum a hoih bek lian tawh diah in khat vei na diah sim in 10mins ta sawt sak in la ni khat in nih vei ta diah in. A bawk ding a ki patna mun ah plasta belh in.

Khe dap bek bulh in. Na khecin a tum a nat a dam mateng khe cin tan ken. Cin san za zut, a hih kei leh cin san za a bei sak za te’ bawl kei in.

KOI CI KI KEP DING !!
A hoih pen ki dop na in na khe lim takin kep siam in. Nisim in na khe sil in, na khe na sil khit ciang in lim tak in keu sak in. Khe me a ki gawm sak khe dap te’ bulh ken. Na khe muk a ki hong lam te bulh in la mawza na bulh leh zong laih pah pah in. Na khe cin na tan ciang in na khe cin a nip na ding in tui lum sung ah 10 mins bang diah masa in. A hiam mel lo cin tan na, zang kei in. Na cin na tan khit tak ciang in lim tak in zut in. Na khe cin a tum ngiat nam ahih leh tui sung ah diah masa ham tang in la bang mah tawh sun suk se kei in. ZNJ

Zo Sunni leh B Muan Ngaihte Holimna

Manlahna tampi kawmkal ah Zo Sunni Media tawh holimna ding hun ong pia B Muan Ngaihte tungah lungdam hi. Amah pen Lamka a om khangthak Zomi te lakah a etteh huai khat hi in, Zomi ading a siamna leh a hihtheihna khempeuh a piakhia mi thupi mahmah khat ahihi.


Zo Sunni: Lawm aw nang thu tawm khat nong gen masa thei diam?

B Muan Ngaihte: Gen thei mah ning ei. Kei ka minpi pen B Thanglungmuan Ngaihte hi. Ngaihte Beh sungpan Biangtung suan ka hihman un ka min patna ah ‘B’ a zangh ka hihi. Ko unau pen pasal 4 leh numei khat hi in, kei a upen hi ingh. Ka neupen uh numei hi. Pianna nulehpa in hong dampih lai uh hi.


Zo Sunni: Sangkahna lam eleh, bang ciang tung?

B Muan Ngaihte: Reyburn College pan taan 12 ka zawh khit ciangin Churachandpur Government College ah B.A na zo ingh. Tuta dih in tua ciangin hi phot.


Zo Sunni: La leh Music lam tawh na kinahvawh dan hong gen dihve?

B Muan Ngaihte: 2009 kum panin la bawl na kipaningh. Keima aituamin Album khat 'Pianna Zogam (Zogam Government)' ka na bawl a, Pu Thang Lian Pau in hong Release sak hi. Tua banah Nangcy Bialun in a bawl 'Muikhuazing' Album sungah keima phuah zawlla 'Khuam bang kip ni' cih pen amah tawh ka sa khawm uh a, tualo dawng khat kei mimal in zong na sa ingh. Pasian phatna la leuleu ciangin dawng 10 bang ka sa khin a, tua teng lakah Dr. Suan Za Khup ina phuah 'Nong hehpihna manpah' Tawldam hiuhiau' cihte mipi tampi in hong theihpih uh hi. La pen dawng 30 val na sa khin ingh. Video akizaih nai lo la honkhat nei lai ingh. Tua banah ko unau sungah kei banga lasak uk khat om lai hi. Amah pen kei nuai a hi in, Lamka pan Global Zomi Idol kiteelna ah Top 6 sungah kihel zo hi.


Zo Sunni: Zomi lasak leh laphuah siamte sungah kua na paakta pen a, khangthak zomi te a dingin kua etteh huai na sa hiam?

B Muan Ngaihte: Mi dangte a paakta lo hi keng, ahihang Pu Lengtong Pauno leh Thawnkham tegel pen Laphuah leh lasak lam ah paakta phadiak ingh. Bang hangin amau tegel min genkhia tuam ka hiam cileh  Zogam la a phuahte uh tudong mah ka nuntaakpihte ahihi. ‘Zomi ka hihi’ cih leh ‘Zogam aw’cih bang pen hoihsa pha diak ingh. Amau mah bangin la ih phuah ciangin lakam ih tam zat lehang hoih ding hi. Tua ahikei leh asawt lo in ih lakam hoihte hong mangthang ding hi. Gospel lamah Sya TSKhai zong paakta mahmah ingh. Steven Mang bang pen Zomi khangnote adingin etteh huaisa ingh.


India Zomi te lakah Sya Paukhansiam bang thupisa mahmah ingh. Zogam a veina la a phuahte bang pen tuni dongin tul thei nai lo a, thaksuah denden laai hi. Gospel lamah Sya Pumkhawthang Tonsing thupi ka sa penpen hi. A late in tuni dongin tha hong pia den lai hi. Zomi lakah laphuak siam tampi om a, a vekpi un zahtaakna pia ingh. La ih phuah ciangin khualak a ih zat kammalte sangin lakam mah zangh ngiatngiat zo lehang hoih mahmah in um ingh. Pu Lengtong Pauno in Facebook sungah lakam tampi hong gelh pen a veina thupisa mahmah ingh.


Khangthak Zomi lasak siamte lakah India panin Jenny Zenthiansiang siam ka sa hi. Kawlgam Zomi sung panin Zambawi leh Saannuam cihte siamsa ingh.


Zo Sunni: Minam vai ah bang hun akipan khanlawhna ngah a, bangci ciangin minam makaite tawh kithuahna nein a hiam?

B Muan Ngaihte: 1980 kiim in ZNC sungah ka pu leh ka pa te luangkham in na kipia khia uh hi. Ka neulai pek a kipan minam itna thu kikupna te zaza ka hihmanin ka lungsim sungah minam itna hong om pah hi. Tua banah 1997 kuma Zomi-Kuki kibuai ciangin minam gaalkapte kipiakkhiatna thute ka zakzak ciangin ka lungsim sungah minam itna leh veina hong khang liansak  semsem hi. Siang gen lehang minam ka veina bulpi pen ih minam makai luite leh tulaitak a ih minam makaite hang hipi pen hi.


Zo Sunni: Muntuam gamtuam a kikhenthaang Zomi te lungsim bangci bangin gawm khawm kik thei ding? Nang ngaihsutna ah bang lampi tawn lehang hoihsa pen na hia?

B Muan Ngaihte: Zomi te a kikhen lo ding pipi a kikhen ih hihmanin mituam satuam kisakna lungsim hong om a poi mahmah ka sa hi. Ahizongin tuapen a puahpha dingin minam veina tawh kipawlna tuamtuam na om hi. Adiak in ZRA/ZRO mapanna nungthuap huai ka sa hi. Mipi in makaite ih telkhialh hun om kha ding hi hi. Himahleh ih makaite thu nial lo in zui peuh lehang Zomi bup adingin hoihpen in um ingh. Amaupen Minam kipumkhatna ding lungsim nei vive uh ahihman in amau tawh tonkhawm in thungetsak lehang hoih pen ding hi.


Zo Sunni: Minam vaiin Kawlgam a Zomi te omna Zogam bangzahvei hong pha khin na hia?

B Muan Ngaihte: Minam vaiin Zogam thumvei hong pha khin ingh. A kahtveina Tuithang dong na pai ingh. A neihveina pen GZA Khawmpi in Tedim nap ha ingh. A thumveina pen Mangkam hilh dingin Tedim mah nap ha leuleu ingh.


Zo Sunni: Nang pen minam it mahmah khat na hihmanin ZNC/ZCD tawh kizopna nei ing hong um ingh. Bang ciang kizopna nein a hia, nong gen thei dia?

B Muan Ngaihte: ZCD tawh Personal in kizopna nei liang keng. Ahihang minam Party ahihna tawh kei aituam bangin ngaihsun in na kinei sak mahmah ingh. ZCD ih neih pen angtang mahmah ingh. ZCD gualzawhna lungdampihna zong kei mimal in lai na khak ingh. Tedim ka pai tungin Pu Cin Sian Thang leh Pu Gin Kam Lian tawh niangtui dawn khawm in ZCD zumpi na pha ingh. Tuni ciang dong Pu Pau Lun leh Pu Gin Kam Lian tawh Viber panin na kithuza den ungh.


Zo Sunni: Zomi Innkuan USA in ZIUSA min tawh Pu Thang Lian Pau khiangah Zahtaakna leh Pahtawina pia dingin palai hong semsak cih thu na za ingh. Na palai sepna na lawh cing hiam?

B Muan Ngaihte: ZIUSA te’n Minam ading a mapanna te uh thupisa mahmah ingh. Pu Go Sawm Khup tawh FB leh Viber pan in na kiho zel ungh. Tutung Pu Thang Lian Pau khiangah palai dinga kei sese hong seh uh pen ka lungdam mahmah hi. Palai sepna tawh kisai bel lawhcing mahmah cih ding hi. Pu Thang Lian Pau tawh minam vai tampi tak na kikum thei ungh. Amah zong lungdam lua ahihman in ak hong gawh a, amah tawh ankuang na um khawm thei ungh.


Zo Sunni: ‘Singtanggam’ leh ‘Zogam’ cih tawh kisai nang ngaihsutna nong gen thei diam?

B Muan Ngaihte: Singtangmi cih ciangin Mualtungmi or Indigenous People cihan hilel hi. Hih pen minam a dingin zat theih hi lo a, Political view tawh zong kituak lo hi. Zomi ih hihmanin ih tenna gam pen Zogam dingin na pom in na kipsak ingh.


Zo Sunni: Zomi it mahmah napi Zomi Party a deih lote nang bangci muh?

B Muan Ngaihte: Ih minam Party khat lawmlawm thapia lo cihpen haivai kisa mah hi. Ahizongin ZCD ngiim leh tup, ZCD a thupitna hong telpih loh man uh hizaw dingin um mawh ingh. Zomi vive mah ahihman un tuambawl lo in ZCD vai a tel theih ding un genpih ding thupisa ingh. Tulaitak Zomi hinapi ZCD hong deihlote pen amit uh hong keuh theihna dingin itna tawh zawn in thunget sak ding kisamsa ingh.


Zo Sunni: Mailam ah minam ading ngiimna sawmna bang teng nei na hia?

B Muan Ngaihte: Ka tupbulpi pen a hileh Myanmar-India leh leitungbup Zomite kigawmna dingin Pasian hong makaih bangin nasep sawm ingh.


Zo Sunni: Tuazah ciphot lo dia leh mete. Lungdam mahmah hi. Pasian in na ngiim na sawmna teng hong tangtung sak henla, kum tampi hong cidam sak hen.

B Muan Ngaihte: Amen. Kei zong lungdam ingh.


- Zo Sunni Media

Tuhun leh mailam Zomi movement etkhakna

Tulaitak pen Zomite leitung mun tuamtuam ah i kithehthang hun ahi hi. Tu-in Zomi diaspora hun khat hong beita a, tu akipan Zomite kalsuanna thak tawh kalsuan ding kisam hi. Tua banah Kawlgam politics kikhelna hun zui-in Zogam politics zong hong kikhel ta ding ahi hi. Zogam mun tuamtuam ah khantohna i kisam pha mahmah hi. UN te pau leh ‘least developed’ gam le minam i ta hi. Tua dinmun pan Zogam khangthakte koici le’ng khangto thei ding hiam? Nung deuh in awging khatin, “Zomite la lamah khangto napi h’ang in thu lamah khangto zo nailo hi h’ang,” ci khat kiza hi. Zomite Pasian la, leitung la le zawlla tuamtuam ah leitung level phial in khangto mah h’ang a, lungdamhuai hi. Ahi zongin thu-le-la ah ‘thu’ lam zongh i khantoh ding ngaisut huai lai mahmah ding i kisam hi. 


Leitung mun tuamtuam a om Zomite le Kawlgam-Zogam ah om Zomite ii khuasakzia or ngeina le ngaisutzia (culture and mindset) i theiloh kalin hong kilamdang khin ta ahi hi. Tua ahi manin, gamdang leidang tung Zomi khangthakte in midang gamdangte ngeina hoilo te i cin’ khakloh ding hong thupi mahmah ding hi. 


Zongeina hoite i kepcing ding kisam hi. Tua bang hi kei leh gamdang pan khangkhia Zomi khangthakte le Zogam a om Zomi khangthakte mailam hunah thu-le-la ah hong kiothei nawnlo ding uh hi. Khat-le-khat ngaisutna kibang nawnlo ding uh hi. Tu mahmah in zongh gamdang tung khin khangnote ngaisutna pen a tunna gam khangnote' ngaisutna in tampi luah khinta ahi manin dahhuai mahmah thu ahi hi. Tua hi a, Zomite thu lamah ngaisutna, khantohna, pilna, siamna, cidamna 
etc. te ah liangko kikim in i kalsuan theina ding vaiawm siam kisam mahmah ta hi.


Gamdang tung Zomite' ngaisutna (mindset) khatin sum thalawh ding bek ahi hi. Mun khempeuh ah thaman niam pen tawh dollar i thalawh laitak hun ahi hi. Tua manin tuhun khangthakte in pilna siamna tawh sum thalawh ding sangin, a bai pen thatang suang in sum thalawh ding vive ngaisutna tam zaw hi. Khangthakte pilna tawh i pattah ding kisam mahmah ahi hi. Khantohna pen pilna pan hong kipan ding hi a, dollar hauhna pan hong kipan masa lo ding ahi hi. Khantohna din-gin piciang tehna infrastructure kici bulpatna? sungah cidamna (healthcare), pilna (education), lampi kizopna (transportation) cite kiel ahi manin, Khangthakte'n 
pilna hanciam in nu le pate in zong i pattah ding kisam le thupi mahmah ta hi. Tua bang mahin Kawlgam sungah Zomi khangthakte pilna/siamna lamah madawk ding kisam ahi hi. Gentehna in Zomite pen Kawlgam-ah English a siam pen minam in hong kigen hi napi-in, English tawh thu-le-la gennate ahi MITV [Myanmar International Television] broadcast sung khawngah thugen/ thupulak (Announcer) te lakah Zomite khat zong kielzo nailo mawk hi hang.


Zogam ading tulaitak in leitung mun tuamtuam pan sum-le-pai huhna hong pai banah India kumpi in zong motor lampi sawtlo-in hong bawlsak nuam hi ta ahi manin, Zomi khangthakte'n i maban ading kigingkhol in pilna,siamna le cidamna lamah i hanciam mahmah ding le nu le pate'n zong i pattah siam ding hun ta hi ci-in i kianthawn nuam hi. Cidam in pilna tawh akidim Zomi khangthak tampi i om ciang bekin Zogam hong pallun zo pan ding ahi hi. Zomite thu-le-la tawh khangto dingin i biak Pasian in lobang hong siam ta hen! Tongsan Kawlpi Nov.2015

Aana' huai lua ding hi hang

Aana' huai lua ding hi hang

I tapidaw suah zawh kum bangzah hi khinzo cih tuat toto le'ng, kikhel hun mahmah ta hi. A taktak in ci l'eng, a pianthak ding(a kikhel ding)in Tapidaw(Christian) a kisuak hi lo a, i pianthak khit( i kikhel khit) ciangin Tapidaw(Christian) a kisuak hizaw hi.

Lam khat panin, piangthak nailo a Tapidaw(Christian)suak ihih leh, Tapidaw i suah khit ciang piangthak le'ng bel hoih mahmah a, ahi zongin a pianthak sawm lah hi khol lo napi'n, tapidaw sungah i omom mawk pen a khiatna mahmah om hetlo a, a hai vai pi khat hi gige hi.

Tua ahih manin, Tapidaw(Christian) i hihna ii a deihna bulpi taktak bang hiam, cih i tel ding kisam lua hi. Eite' adingin a thupi tampite' lakah a thupipenpen in, ka sih nung ciang(Hell maw Vantunggam)koi-ah pai zaw ding ka hiam cih ahi hi. Na tawntung mun ding za-ah-za na kitel takpi hiam?

I theihsa hi. Tapidaw(Christian) ihih manin, vantunggam kitung lo dinga, Jesu i neihna hang bek tawh vantunggam kitung thei bek ding hi. Tu laitak i cih pen, eite' adingin i hun hoihpen hi den hi. Ngaihsun in. Lim takin ngaihsun pha kik in. Tapidaw(Christian)khat hi buang sam a, Vantunggam i tun' loh zawzen ding pen bel, aana'  huai lua ding hi hang. A telsiam dingin Topa'n thupha hong pia ta hen. Amen!

Khazih sungah, David Tuang

Laitai Nov 2015

Editorial
I gamtatnasate ki-en kik dingin Israel mite cialna kamsang Kahneh Jeremiah in bawl hi. Zanni, nungkal, nungkha, nungkum a gamtatnate phawk ni. Tua hun laitak mite saltanna leh haksatna a tuah uh pansanin abeisa hun a gualnopna, suahtaknate lungngai pha kik in, mawhna leh khialhna gamta kha a om leh zong nusia dingin hanthawn hi (cf.Kahla 3:40).

Amau dinmun a beisa gamtatna panin kitel in kipuahpha in vangliatna nei leitungnate leh mite hi masa loin Pasian kiangah ciahkik dingin Jeremiah in mite hanthawnna leh cialna bawl hi. A ciahkikna ding Topa in a dinmun uh puahpha zo mahmah ding ahihna thei ahih manin van leh lei abawl Vanglian Pasian kianga ciahkik dingin sawl hi. A mite dinmun thei in kap den ahih manin Kahneh Kamsang kici hi. Topa phalna leh theihpihna loin leitungah bangmah piang lo ahihmanin kiniamkhiatin dinmun kipuahpha in, gam leh leitang hong damsak kik theih nadingin midangte mawhna mu in phunphun loin i mawhna i thanemna kithei in Topa maipha zong zaw ni. Ama maipha ngah lehang i haksatnate hong veng ziau lel ding hi.

KITHAH SAWMTE THUHILHNA
-Rev.Dr.Pumzathang

"….Bang hangin khansih laizang ding na hi hiam? Thuhilhna 7:17b

Thupatna:
Nidang peka kipat in amah leh amah kithat a na om gige a, tu ciangin nidang sangin eite lakah amah leh amah kithat tam zaw ta a, hoih tak a kisui hi ngial leh a  percent sang sim ta dingin ka um hi. Tua banah a kithatte a tamzaw tham khangnote himawk uh hi. Tua manin Khangnote ading khol diakin hih thuhilhna (counseling to suicidal) hong kigelh hi.

I. KITHATTE TEHNA:
World Health Organisation (WHO)-te gendan in nisim in mi 1,000 kithat uh a, mi 10,000
ten nisim in kithah sawm uh hi. India ah minute 2(nih) simin mi khat in kithah sawm a, minute 10 a simin mi khat kithat zel hi. 1999 kum in India gam ah mi 60,000 kithat uh hi. Research and Development Bureau of the Union Home Ministry in 1969-a a zonkhiat (Research) na uh ah India a kithahna hang a thubuai (case) 43,633 pha, ci-in a ciamteh uh hi. Hih atungate India ah za a 75 (75%) kithatte pen kum 15-40 mi hi uh a, a kithat tampente kum 18-25 kikal mite hi uh hi. Tulai in nidang sanga siamna leh pilna lamah zong i hong khantoh uh leh kithahna khangnote (teenagers) lakah pung semsem hi.

A kithat dingte peuhmah in a kithahma un, bangzah vei hiam "Sih ka ut",
ahih kei leh, "Ka kithat ding", c i-in na gen teitei uh hi.

Mi kithatte za a 75 (75%) ten a kithah ding uh a gen khol uh, cih a suite muhkhiat dan ahi.

II. A KITHAHNA HANG UH:
Ahang tampite laka khat pen mi kingaisia lua mahmahte ahi nuam uh hi. Pawl khatte nasepna/siamsinna a lawhsapna man leh itna (love affairs) zat siam loh man hi deuh hi. Tumlam gam mite ahih leh, kining, hin cimtaak, anop sem ut man hi deuh hi. A tangpi in mi kithatte pen amau a kihehpih luat man uh a kihehpih lum ahi uh hi. A kithatte peuhmah mi dawilok, hing ngam lote ngen ahi uh hi. "… a meidawite … om nading mun sih nihna ahi kat a kikhulna meiphualpi kuang sung ahi hi … Mang. 21:8b.

III. KITHAH SAWMTE THUHILHNA (COUNSELING):
1. Exam failed hangin kithat lecin na pass ngei diam? Na failed azong mi na muh ngam kei leh kithatta lecin mi n bang a hong ci ngaih ding uh hiam?

2. Nungak/tangval khat in a hong deih loh man in kithatta le teh, mikhat in nang a hong ngaih het loh ban ah nang va kithat zaw lai lecin kua n poi sa ding? A mawkna a thuak hi lo ding maw? Hong ngai lote ading a nang na hinna manphatak phal maw?

3. Tungzanna ding ngaihsutna hangin kithat ta lecin na sih khit ciang na inkuanpih nu leh pa/zi leh tate a damsung teng un akhangkhang in min "kithatte innkuan" ci le -uh a tungzan huai na diam? Tua bang a na nutsiat inkuante mite gim neih (social stigma) din na phal maw?

4. Na khatvei ngaihsut (thukhen) pen nihvei thumvei (second thought) loin hih picing het kei in. 5.
Mi tampiten neizou lo leh damthei lo pipi a zong hin/damtheih ut a, Zato inn khawng delh a a ki-kep lai un nang "Na hun tun ma a bang dia si (kithat) ding na hiam" Eccl. 7: 17b.

6. Mi khutlum-a site nangawn mulkimhuai i sak nak kalah bang dinga nang leh nang kithat ding na hia? 7. Mi thatte/ tualthatte, mihing hinna late pen Pasian in mihing amah kibatpih a a bawl ahih manin a it a, "Tualthat ken", ana ci hi. Tuabang dan kalh a tualthatte tungah Pasian heh a, a tung uh ah vai a hawm ding hi. Hinna kha piapa Pasian ahih manin tuabang a mithat/amah leh a
mah kithatte tungah "Phulak peuhmah ke n ka lak ding ahi" ci hi (Exo.20:13; Heb.10:30-31, Eccl. 12:7). 8. Mithatte pen a kisik taktak nak uh leh mikhial phapen ngaidampa Pasian in a khialhna uh ngaidam in GUPKHIATNA a mu thei uh hi. 9. Ahih hangin mi amau kithatte pen in kisikna ding hun a neih nawn loh manun a tan ding uh a mulkimhuai hi!! 10. Mi kithatte (awklumte) peuhmah a lei uh a kai khia a, a khut un bang (wall) ahih kei leh a puannak/puanten/pheituam khuat teitei uh a, a khut uh tum zial sim lah bang in a om uh hi. Hih pen a kigen danin mi sepkhialh kisikte omdan ahi ci uh hi. Tua ahih manin mi kithatte peuhmah a sihma un kisik lo khat beek a om kei uh cihna ahi. Ahih hangin a zekaita kha ding hi.

THUKHUPNA:
Tua ahih manin, haksatna bangzah tuak mah lecin, kithah peuhmah sawm leh ngaihsut-in zong nei kha kei in. Mite khut lum a sih ding nangawn i ut loh laiin, eimah leh eimah kikhutdota a hun tun ma a kithah het loh ding ahi. Na hinna nanga ahi kei a, Pasian, hinna bawlpa a ahih manin tualthat leh amau kithat peuhmahte tungah Pasiana thangpai hi.

"Pasian in note hong kem ding ahih manin na lungkhamnate khempeuh uh ama kiang tunpih un. T
OPA tungah na vai teng ap in, Amah muang in; Amah in hong sem ding hi " (I Pe. 5:7; La. 37:5).
"Hon awlmawh hon khotuah ka thei, Ka dahna hon thuakpih hi. Zan khomial leh lam haksa ah, Ka
Hondampan kei hon khotuah hi". "Ka lungzinna Nang hon tun leng, Toupa na deih lam hi; Lungkham dahna teng hong tun leng,
Toupa na deih lam hi."

----------------------------------

Mihingte’ Nuntakna

"Kote’ nuntak sung kum sawmsagih bang hi a, cidam le -ung kum sawmgiat bang hithei hi. Ahih hangin tua hunsung nangawn gimna leh haksatna hi a, tua hunte bei pakin kote ka maimang uh hi. Tua ahih ciangin pilna lungsim ka ngah theih nadingun ka nuntak hun uh a tomlam ka theih nadingun hong hih in" (Late 90:10,12).

Mihingte i nuntak hunsung sawt het lo hi. Lai Siangtho in a gen mah bangin i nuntak hun sung ding kum 80 in tuat lehang: - Kum 40 sung zan hun leh ihmut hun in kizang hi. - Kum 20 sung naupang hih hun leh teek hun ahi hi. - Kum 10 sung pilna sinna, exam, na tuamtuam sepna, sum zonna leh na dangdang sepna in bei hi. - Kum 10 sung pen khamuangtak a nuntakna zatna hun in kimang tuan lo-a, sum tawmcik hangin i kibuaisak a, tua zong nutsiat hun om hi. Tua ahih manin a nuai ate ngaihsun ni.

 1. Dictionary ah laimail 1,00,000 val om a, ahi zongin pau tam loh pen gualzawhna leh pilna hizaw hi.

2. Leitung ah rong (colour) nam 1000 val om a, ahi zongin a kang (white) hoih kisa pen den hi.

3. Leitung ah nek theih ding sim zawh loh a om zong in an ngawl a thungetna sanga manpha zaw om lo hi.

4. Siamsinna inn tuamtuam leh biakpiakna inn tampi a om hangin pilvang taka kalsuan zia ding sin sang a poimawh zaw na dang om lo hi.

5. Et theih ding film leh tv show sim zawh loh zah dong a tam a om hangin mitsi-a eima lungsim tawng muhcian sanga manpha zaw om lo hi.

6. Mi thu hilh siam, Ukil leh Sia sim zawh loh om a, ahih hangin eima lungsim tawng hong hopihpa aw ngaihkhiat sanga poimawh zaw om lo hi.

7. Nuntak sungin a iplahhuai leh hoihna tampi om lezong gamtat hoihtak a nuntakna zat sanga a man tam zaw om lo hi. Teek kun leh upate kianga om thei na hih manin lungdam in, mi tampite in tua bang hun muh ding lunggulh uh hi. Na khat peuh na sep theihna hangin Pasian tungah lungdamna ko in, nasem thei lo-a lum mi tampi om hi. Na damtheihna hangin Pasian tungah lungdam koin, damtheihna sum a lei zawh hi lo hi. Damlai na hih manin Topa tungah lungdamna ko den in. Mi a sikuante kiangah damna kici aman bangzah hi hiam cih va dong in.[ A kaikhawm:B.K.Shwanno).
---
A nuai ah a vekpi in ki sim thei hi.

 

Pu Chin Sian Thang leh ZCD Pahtawina Piakzia

Pu Chin Sian Thangin minam leh gam adingin a mapan tintenna te hangin a munmun panin Pahtawina ki pia kawikawi hi. Tua te sungah:

ZIUSA in kum 2012 in, "Zomi National Hero Award", pia uhhi.

Malaysia Zomi ten kum 2012, "Father of Zomi", pia uhhi.

ZBCM ten kumcin khawmpi Tuimang khua ah kum 2013 in, " Ngal Liam Zua Pa", pia uhhi.


....adang zong om lai hi. Tukum Novenber kha sungin  zong hon khat ki pia hi. A pahtawi huaite hih danin picing tak in Pahtawi takpi huai hi. 

Lungdampihna zong GZA, ZRO...cihten zong picing takin Zomi MP ngahte lungdampihna lak uh aa, ZCD pan zong picing tak in mipi tungah Lungdamko hi.

Ih gennop bulpi penpen in mimal khat in Net khawngah Pahtawi zelzul, Lungdampihna hangin ki totlawh liang cih i zatteh picing takin a pia te piakna daisak zaw hi. A picing thei penpen in Pahtawi huaite pahtawi in, ki lungdampih ding leh lungdamkoh theih ding Thupi hi cih ka gennopbulpi pen ahihi. Lungdam.

Thawn Tuang
Nashville TN USA
Nov 17,2015

Minam ki Panpih

Piancit gam ah May 25,1940 in Germany leh Mikangte na sia takin ki kap uhhi. A tawpna ah mikang ten lelh ngap in nung khinkhinta uhhi. Sauvei a nung kikna lam-ah Tuipi in dalta in Germany tenlah delh semsem ahih manin mikang ten a gam uh Sikkhau sat uhhi. Germany te lelta ungin a nung khinkhin ka hi uh aa, tu-in Tuipi in hong khak cipta hi. A hi thei bangbang tawh hong hon khia mengmeng un cih mikang galkap ten a gam aom te hopih uhhi.

A gam aom te zong Tembaw a neihte Tembaw tawh pai, Guankuang a neihte guankuang tawh pai...a neih bangbang uh tawh a galkapte uh a hon khia nuamin pai uhhi. Tua sungah kumpi uliante bek hilo Ngabeng te, Lo kho te, Pastor te, Nupi te...cih bang amau hih theihna ciat tawh pai ngeingai uhhi. Piancit gam Tuipi ngei a Galkapte kiang hong tung uhhi. Nupi pawl in An a puakte te uh pia, naupang ten muan khum khawngpia, Tembaw leh Guankuang tungah a Galkapte uh kahsak uhhi.


A gam uh panin gam leh minam adingin a ki pia khia te a hon khia dingin a ki zo zahzah numei naupang mihau mizawng cih deidan omlo in pai-in Galkap 300,000 (Teng Thum) hon khia uhhi. Hih mun ah hon khiatna a ngahna dingun a kua mapeuh mapan khopna hang hi cih amau mahmah inzong gen bel in neih uh aa, tuni dongin hihte mapan khopna Tangthupi khat suak hi.

 

Pil kaiteh, Hau kaiteh minam adingin na semta ning ei ci-in a ki pan khia om ngeilo aa, ken sep theih nei keng, pil keng, hau keng cih lungsim neilo in kei sep theihding bang om hiam ci-in amau sep theina ciat tawh a pang khawm minamte khangto in gualzo uh hi. Amau sep theiloh lamlam gen bel in neilo uh aa, a mau sep theihna lam ah ama nawt minam te ki pumkhat hi. Zomite maban ah abeisa adan mah in ki pumkhat in i kalkhat suan pen kalnih kalthum dongah suan semsem ding hi hang. Minam nasepna a ki pan Topa tawh tonkhawm tangtang ni. Tua bek in gualzawhna bucing ki ngah semsem ding hi. Lungdam

 

Thawn Tuang

Nashville TN USA

Nov 17,2015

Kingaihsutna pan suahtakna

Kingaihsiatna [depression] pen tuhun leitung in a buaipih mahmah khat ahi hi. Khangnote lakah tam diak ahih manin khangnote lakah mah le mah kithat [suicide] tam hi. Kingaih[sut]siatna pen lunggimluatna leh lungkiatna tawh kizom a, tuate pen khauhual tawh kinai mahmah hi. Tua khauhual tawh hong kizop ciang kahna leh kikhenna piangsak ahih manin a patauhhuai leh a veihuai mahmah thu ahi hi.



Kingaihsiatna i cih bang?

               Mihing nuntakna ah dah hun leh haksat hun pen a om ding mah ahi hi. Ahi zongin kingaihsiatna [depression] i cih pen tuate bana haksatna mihing tunga om ahi hi. Mi kingaihsia i cihte pen lametna nei nawn lo, amah a panpih ding om lo a thei tawntung, mi khempeuh pen ama lang pang, amah a it om lo a thei, lungdamna nei thei nawn lo, cih banga nungtate ahi uh hi. Tua ngaihsutna in leitung nopsaklohna, leitung cimtakna, thalawplohna, leh luangkiatna piangsak ahih manin tua bang mite in amau leh amau kithah ding pen a baih leh a lampi om sun hi-in thei uh hi.



Kingaihsiatna – Koi pan kipan?

               Kingaihsiatna kici pen a tuam a midangte tungah pana hik (virus/bacteria) tawh a kingah hi lo hi. Kingaihsiatna pen, ‘Ngaihsutna hoih lo mihing lungsim sunga omden, a hoih lam ngaihsutna sanga hong liatzawk mana hong piang hi,’ ci leng kikhial lo ding hi. Ahi zongin ngaihsutna hoih lo a nei khempeuh mi kingaisia cihna hi tuan lo hi. Tua kingaihsiatna pen bang hanga hong piang hiam?


               Tagah genthei kisa lua-in, huh leh panpih ding nei lo lua hi a kitheihna; lawm le gualte bangin sum le pai leh silh le teen kicing nei lo kisakna; pampaih leh bawlsiat thuak diak hi a kitheihna; deihsak ding nei lo leh panpih ding nei lo hi a kitheihna; nungak-tangvalte adingin lawmngaih tawh kikhenna, leh adgte… pen kingaihsiatna hong pianna bulpite kha ding hi. Ahih leh hihte pen maan taktak mah hiam? A kingaisia mite pen pampaih leh bawlsiat tuam hi-in, genthei lua leh huh ding leh panpih ding om lo taktak mah hiam?



A taktakin ci leng…

A taktakin ci leng, i ngaihsutna pen dik khin het lo hi. Kingaihsiatna a hang tuamtuam [a tunga i gente] pen hoih takin kanpha leng thu neucik peuh na hi thei hi. Lawmngaih tawh kikhen mana kingaisia mite bang, kha kunkun lo a lampi dik a zuih uh leh lungdamna mah ngah veve uh a, genthei lua a kitheite bang amau sanga gentheizaw a tam dan tuat cian uh leh kingaihsiatna ding hi loin, tha thak lakna in kizang thei hi.

Tagah hi a kitheih luatna, pampaih, bawlsiat tuam hi a kitheih luatna cihte pen a taktakin ci leng, tagah Bill Clinton pen US president hi thei a, Mahatma Gandhi, Nelson Mandelate khawng zong thong sung tam veipi mah lut uh hi. Winston Churchill sanginn pan a kihawl khiat hang a thak ah lut in Napoleon bang zo thei a, kha thum sung bek sang a kah Thomas Alva Edison in electric bulb mukhia thei veve hi. A taktakin a kisam zaw pen lungkiat pahpahna hi loin, ‘a hoih lama haksatna zat siam,’ ahi hi. 



Deihteelna pen nang aa…

Pasian in deihna nei-in hong piangsak a, sia leh pha ‘deihteelna’ bel nang khuatah koih hi. “Haska lua” ciin Jesu leh a nungzuite na kigui-awk ziau leh nang leh ke’n gupkhiatna thu kici za lo kha ding hi hang. Leitung a mi thupi a kigente – Isaac Newton, Henry Ford, Abraham Lincoln, Mahatma Gandhi, Nelson Mandela, William Carey, Hudson Taylor, Judson, leh adangdangte pen haksatna, lawhsapna leh langbawlna tampi pan a gualzote hi uh a, haksatna a tuak hun un,‘kei cing lo mah hi’ng’ ciin kigui-awk mawk leh mi lawhcing kici ngei lo ding hi.

Mite in nidang ciang hong theihden ding a mi thupi suak ding lam i gennop bulpi hi masa loin, kingaihsiatna hanga a manpha mahmah nuntakna a zang khial leh, khualhual bek a lametna a nei mite tungah, ‘khauhual bek pen lametna leh lampi om sun hi lo’ cih a gen nuam i hi hi. Mihing masapen pan kipan haksatna om a, mi tampi in a thuakzawh uh, ngaihsut khialh manin kha kunin, kingaihsiatna tawh hun mawk beisak ding maw? Hi lo e, Pasian in deihteelna nang tungah hong koih hi. Na lungdam pen ni leh na haksat pen hunin, a hoih lam zuan ding maw, a sia lam zuan ding, cih pen nang deihteelna ah kinga hi.



Suahtakna – Midang na kisam hi

               Mihing ngaihsutna pen a sia leh a pha ciin kikhen thei ding hi. Hih a sia lam hong liat luat ciangin buaina leh kingaihsiatna piang hi, cih i gen khin hi. Tua bang a hong liatluat ma-in bangci kalsuan ding?

               Pasian in hih leitungah nang bek hong koih lohna bang hang hi ding hiam? Khat guak a khuasuak zo ding hi leh bang hangin Pasian in midang bawl ding hiam? Adam in amah guak a nuntak nuam a sakloh mana nang leh kei tuni in hih leitungah a om i hi hi! Tua hi, banga i gennop, ‘mihing khempeuh in midang kisam hi hang.’

               Nang leh kei, a hat het lo, a thanem leh pilna siamna lamah zong mi a baan zo lo khat in i haksate ei bekin zawh i sawm mawk pen dik thei lo hi. Ngaihsun mah dih ve, leitunga mi minthang pen leh mi thunei pen khat ahi US president, amah a huh ding mi bangzah nei hiam? Amau gam sunga mi pil penpente mahin huh, panpih ahih manin vangnei, thupi in na lianpi sem zo bek hi. Tua mah bangin, na haksatna, ngaihsutna hoih lo pan na suahtakna dingin midang huhna nget ding maizum kei in.



Suahtakna – Na ngaihsutna kikhel in

Norman Vincent Peale in, ‘Zawh a om hi-in kithei sin dih ve, sauveipi na kingaihsut leh a taktak hong bang ding hi’ ci hi. Kingaihsiatna pen guallehna ii vanzat hoih pen hi a, tua ngaihsutna hoih lo pen kikhel kisam hi.

               Leitung pen nang adingin a hoih lo bekbek, mite zong a muanhuai lo leh nang hong langpan vive hi-a na ngaihsutna kikhel in. Nang hong huh ding na kiim na kiangah Pasian nasem bangzah hiam om uh a, na sabuai-ah zong Lai Siangtho om hi lo hiam? Leitungah hong it lo, hong ngai lo leh hong langpan tampi om phial mah leh, nang hong it, hong ngai leh na haksatna hong huh nuam tampi om ahih lam mangngilh kei in.

               Leitung nuntakna-ah khatvei leh haksatna i tuak a, khatvei leh lungdamna i ngah hi. Nang na theihcian loh mana mi khempeuh in leitung pen nuamsa lua dingin tuat kei in. Haksa mah leh thuak a, haksatna a kizosak lo mite ahi, ka kiim na kiangate lungdam hi-a na theih mite! Ngaihsutna hoih lo, siatna leh a hoih lo thu bekbek ngaihsutna panin a hoih, a manpha ngaihsutna nei in.



Suahtakna – Midangte huh in

               A ngah ding bekbek a na kikoih leh cik mah ciangin na lungnuam ngei lo ding hi. Nang zong huh kisam cin a, midangte in zong na huhna kisam hi. Na sep theih leh mi sep theih kibang lo ding hi. Na sep nop leh mi sep nop kibang lo ding hi. Mi na hoih sep bang sese sep a kul hi kei, nang sep theihna ah sem lel in.

Huh ding bek lamen-in, midangte in nang tungah a pha hong bawl ding bek ngakin, na lungkimna ding a hong gamtat bek uh na ngakngak leh, tua pen haksa mahmah ding a, tua bang a omloh ciang hehin, nek ding nei loin, lungkia in, mihing leh Pasian mawhsakin, a tawpna-ah khauhual peuh manin na kikhai ding hi. Tua khauhual tawh kikhai na ngap ciang dong pen a lampi sau mahmah ding a, tua lampi na tot laiin lam pialin a hoih lamah ‘na hoih sepna’ tawh lampi maan tawn thei hi teh.

Midang na huh ciangin zong ‘kihuhsak’ lua se kei in. Lungdam hong koh kik ding uh leh amau tung panin na lianpi lamen se kei in. Na hoih na sep ciangin zong ‘kisemsak’ lua se kei in. Tua ahih kei leh na nasep hoih, midang na huhna pen nang adingin hehna suak thei hi.

              

Suahtakna – Manpha takin ‘hun’ zang in

Midang na huh ciangin na ‘hun’ pen manpha taka a zang na suak hi. Kingaihsiatna pen hun awng tam neih luat man zong hi thei hi. Siatna kici limlim pen hun awng hauh luat man hi nuam mahmah hi.

Hun awng hau lua, ngaihsutloh ding teng ngaihsun, seploh ding teng sem, tua hanga kingaihsiatna tam mahmah hi. Pumpi adingin exercise lak, Lai Siangtho sim, naupang tawh kimawl, nasep kician neih [khasum a tam leh tawm thu tuam], nasepna ah citak ta hun zat, adngte. pen kingaihsiatna a pianlohna ding a vanzat hoihte hi a, a neisate adingin zong suahtakna ding lampi hoih mahmah ahi hi.



Thukhupna

               Hih leitungah haksatna pen nang bek hi loin mikim in tuak hi. Gentheihna a thuak nang bek hi lo cin a, sum le pai haksa nang bek hi lo hi teh. Leitungah tagah nangbek om loin, lawmngaih tawh a kikhen nang kia na hi kei. Na thuakna pen haksa mah in teh, ahi zongin midangte thuakloh a thak na thuak om kei; mite’n zong thuak a, zo uh hi. Midangte huhna a kisapna leitungah om na hih manin midangte huhna ngen-in, mi muanhuai kamkuppih-in, midang tungah na hoih sem in; a kigui-awk lel dinga leitungah piang hi lo na hi, cih phawk in. Pasian in deihna neiin hih leitungah tomcik sung adingin hong piangsak a, tua pen nang’ na ‘deihteelna’ zangkhial in tomsak sawnsawn ding maw? Hi lo e, haksat hun, lungkiat hun, huh ding leh panpih ding nangawn a om nawnloh ciangin zong Pasian in hong sam den a, bangzah taka a mawh a khial mite zong maisak thei hi. Ama sungah zawhna om a, a itna bei hun cih om ngei lo hi. “A kimuh thei hun lai-in TOPA zong unla, a nai-a a om lai-in Amah sam un” [Isa 55:6].



12.11.2015 || 23:59

Daihna Cabin




-- 

T. Sawm Lian
Daihna Cabin
http://sawmdaihnacabin.blogspot.in/


Note' phattuam nading bek ngaihsun kei unla, midangte' phattuam nading ngaihsutsak zaw un (Filippi 2:4)


Pu Chin Sian Thang ZCD tawh Holimna

PU CHIN SIAN THANG LEH CHIN WORLD MEDIA TE HOLIMNA

A beisa 1990 Kawlgam kiteelpi (General Election) pan Tedim gamah Zomi National Congress(ZNC)min tawh Meekuang luina No.(2)na-ah MP ngah bek tham loin ZNC President, United Nationalities Alliance(UNA),Spokesman, Committee Representing People's Parliaments (CRPP) Member ahi Pu Chin Sian Thang leh Chin World Media te holimna(Interview) a nuai abang in Tongsan Media pan  kong suak sak sawn uh hi.



A tom lakna min Chin World (CW), Chin Sian Thang (CST)

CW   -  Pu Thang aw,,, na tangthu tom nong gen thei diam? - Pu Song Hang leh Pi Cing Sian Nemte sung pan April 6,1938 kumin Tedim gam( tu in Tonzang gam) Zampi khua ah ka suak a, Unau 6 sung pan 3 na ka hi hi. Tu in ka pian kum 73 pha ta ing.

CW  -  Pilna zon zia tawm nong gen thei diam?
CST - Zampi khua ah Tan 4 zo, Tedim State High School pan Tan 8, Mandalay Division Private sang pan 1958 kumin Tan 10 zo, Yangon University pan B.A  degree leh B.A (Law) L.L.B degree ngah ing.

CW  -  2008 kum akibawl kiteelna ding Bylaw deih lohna hangin 2010 kiteelna ah ZNC party kihel lo ding cih kiza ahih manin, Zomi(Chin) mipite in bangci hong telsiam pihna ding na ngaihsutna nong gen thei diam?
CST - 2008 kuma kibawl Bylaw pen gam makai Tangmite thukimna tawh kibawl hi loin galkap kumpite leh a mau mizawhte bawl tawm ahi hi. Tua thukhunpi No. 441 sungah 2010 kiteelna pan hong piang Palaite in 2008 bylaws kipsakna nei thei ci uh hi. Cihnopna ah hih Thukhun bulpi sung ah ei minam tuamtuamte gen loh Kawlgam buppi ading phattuamna om het lo ahi hi. Galkap Kumpite in kum sawtpi thuneih theihna ding bekbek a bawl uh ahi hi. Tua amau deih banga kibawl thukhun kikipsak lailai leh tuhun sangin mai lamah Kawlgam kalsuan zia haksa zaw lai ding hi. Tua a hoih lo, amau thubek tawh a kibawl thukhun kideih lo ahih manin 2010 kiteelna ah ZNC kihel loh ding khensatna kinei ahi hi.

CW - 1990-2010 sung democrecy adeihte in a ngimna leh atupna mun kitung zolo suak ahih manin a hang nang mimal muhna nong gen thei diam?
CST- A kigual zawh lohna hang kei muhna ah- 1990 kum kiteelpina pen thuman in lawh cing kasa hi. Mee kiteel dante zong Kawlgam buppi bek hi loin leitungbup nangawn in thuman sa uh hi. A hi zongin tua laitak in galkap kumpi thuneite in amau bawl thukhun bawlna ah Hlutdaw palaite sam  lo ahih manin,Hlutdaw Palaite in naseptheihna kinei lo hi. Tua bang a Palaite hong saploh ciangin Kei mah Chin Sian Thang, Dr.Saw Maza Aung(Rakhine), Naing Tun Thein (Mon), Khun Tun Oo (Shan) te makai in Hlutdaw Palai sam hi ung. 

Tua bang a Hlutdaw asap nop lohna thu pen tangthu sungah mang ngei lo ding hi ci in NLD Party tawh kipawl in Kumpite lai ka khak uh hi. Nong sap kei veve uh leh ko teng mahin kipawlna leh thukikupna ka nei ding uh hi ci-in,kha 2 sung hun pia in ka zasak uh hi. Galkap kumpite in zong "tua bang a lai hong khak vial na hih uh leh ci-in, Hlutdaw Palaite a banban in Thong hong khum ziah ziah hi. Tua ahih manin 1990 kiteelna akilawh cin zawhlohna hang pen Galkap thuneite in Hlutdaw palai thukikum ding a sapnop loh ciangin, ko le ko in akisap sawmna pan lau kik leuleu uh a, Palai teng khempeuh kum 4-5 sung Thong a khum ciangin Democrecy ngahna ding tuni ciang dong kilawhcing zolo suak ahih manin, a tawpna ah galkap kumpite thuman lohna/ hoihlohna mah ahi hi.

CW -  2010 kiteelna ding tawh kisai Democrecy lampi man tawn ding ci-in, kiteelna ah mi pawlkhat lut sawm  cih kiza hi. Tuate kalsuan sawm zia bangci muh na hia?
CST- Ko MP palaite pen mipite sawltak palai ka hih man un galkap kumpite in amau langpang in hong ciamteh uh hi. Democrecy gamte ah kiteelna tawh vai khempeuh siang pah a, mai lam gam kimakaih zia ding Thukhun kibawl to pah hi.  Tua thukhun pen Party khempeuh, minam kipawlna khempeuh leh kipawlna tuamtuamte tawh kibawl khawm ahi hi. A hi zongin galkap kumpite  gamtat zia pen Hlutdaw palai teng thukhun bawlna ah deih lo uh ahih manin a lungkim lo aki tawp zong om hi. Thukhun bawlna ah a mau deih miteng sam ziau uh a, tua teng tawh bawlin kipsak ziau uh hi. 

Tua thukhun a bawl hun uh zong Kawlgam ah Nirgis huihpi tawh kibuai hun laitak in bawl sese uh hi. Hlutdaw Palaite gen loh amau sung nangawn ah thukimna om lo pi-in, 99% kilungkim ci-in pulak khia uh hi. Tua manin hih thukhun (Constitution) bawlna pen mipi deihna zui loin, Galkapte thuneihna leh a mau zawhthawh pawlkhat tawh kipsakna ahih manin, 2010 kiteelpina pen amau teng mah thu tawh a kalsuannop man mah hi ci-in ka mu hi. Thuman kitelna hi ngeingei lo cih kei muhna ahi hi.

CW  -  2010 kiteelna hangin kikhelna leh mipi ading bang phattuamna om ding na lamen hia?
CST - Kei muhna ah kiteelna hangin bang mahmah kikhelna om lo dinga,Galkap kumpitein sawtpi hong uk semsem na ding kiteelna in ka mu hi. A mite hong kikhek cih loh ki ukzia kikhel ngeilo dinga, a thuneihna uh kipsuak veve lai ding hi. Kiteelna ah lut in, Hlutdaw palai i ngah phial mah zongin minam le gam phattuamna ding kisem thei tuan lo ding hi. Khasum hong kipiak cih loh a dang lametna ding bang mahmah om lo hi. 

CW  - A beisa hun lah nung kik theh hi leh Kawlgam Democrecy ngahna dingin bang sep masak huai sa pen na hia?
CST - Hih tawh kisai nung kik thei thu hi nawn lo hi. Democrecy lampi man zuihna ah National Reconseliation kisam masa penpen hi. Kei cih bek cihte sngin kikum diam diam a, vaihawm khopna mah kisam pen hi. Minam kideidanna, min deih luatna cihte nei loin minam buppi a ding veiina tawh nasepkhopna mah thupi penpen hi.

CW -  Kum 20 sung tawntung Democrecy hanciamna ah na thangahna pen leh haksa nasak pen thute nong gen thei diam? 
CST- Kum 20 sungah mipite' hanciampihna leh thukimpihnate hangin thangah penpen ing. Party makai khat ka hihna tawh i paipaina ah hong kingawngkai sak nuam in, thong hong kikhum zel ta leh mipite thapiakna in tha hong guan tawntung hi. Democrecy ngahna dingin  mipite lam man lakin  Democrecy lampi zui in lungsim tawng galdona tawh kikalsuan den ahi hi. Tu laitak galkap kumpite in  lungsim tawng pan thumaan tawh galdonate deih loin, thauvui, thautang leh thatang hatna tawh  mipite manin, thong khum in that ziahziah uh ahih manin, tua pen thuak haksa pen ing.

CW  -  ZNC hihna tawh Chin (Identity) pen Zomi  tawh khek ding ngimna na nei hiam? 
CST - Kawlgam TV pan minutes 15 sung Campaing Speech gentheihna hun ka ngah lai in, hih thu tawh kisai ka gen khin hi. Chin min pen midangte hong piak tawm hi in, ei min man taktak pen Zomi mah ahi hi. Abeisa 1953 March 15 ni-in Chin State,, Tedim Tsp., Khuasak khua ah Pu Thuam Hang leh Pu Pau Suante' biakna Jubilee pawipi ah i minam min tawh kipawlna min (Convention) khat phuan khia ding cih thukikupna kinei hi. Tua thukikupna panin Rev.Dr. Hre Kio pa Rev.Sang Feng (Hakha-Zo Khua) in, ka khua min zong Zo khua hi in, Zophei, Zotung,Laizo leh Tedim leh Tonzang gam zongah Zo leh Zomi min tampi om i hih manin ZOMI min phuak ding pulak hi. 

Rev. Sang Feng pulakna  atam zawin thukim in Zomi Baptist Convention (ZBC) kiphuakhi. Tua Khawmpi sim a pai  pai Burma Baptist Covention,(BBC) General Secretary- Rev.Dr. Sword in  Pasian tungah apna thungetna nasiatak nei hi. Dr.Sword in minam min tawh kiphuan khia Khristian kipawlna pen ZBC bek om hi ci-in gen hi. Chin sungah a tam zaw thukimna tawh kikipsak sa ahih manin Campaign Speech ah hangsan takin ka gen khin hi. Mai lamah a tamzaw mahin Chin a kideih phial leh i laih kik hun zong om thei kha ding hi. Tua banah Chin State Hlutdaw Palai i om hunhun ah Zomi leh Chin a tamzaw zaw thukimna tawh kipsak/laih kik theihna a neih hunhun ah zong kilaih thei kha ding hi.

CW  -  Zomi min(Identity) pen bangzah ciangin thupitna om nasa hiam?
CST - Ka gensa mah bangin 1953 kumin Zomi min tawh ZBC kiphuan khia zo a, biakna kipawlna min ahi hi. Pawl khatte in minam kipawlna min hi lo a, biakna kipawlna min bek hi a ci nuam zong om kha thei ding hi. Pawl khatte leuleu in  Zomi min tawh Pasian tungah ki apsa hi a ci nuam zong om thei ding uh hi. A hi  zongin Zomi cih pen thuman (Legal) min hi lo a, Chin min pen (Legal) min hi zaw mah hi. A hih hangin i tangthu sungah Chin pen i min man/bulpi (Original) hi lo a, Zomi min (Identity) pen i pianpih min (Original) taktak ahi hi.

CW  -  Chin minam pawl khatte in a mau le a mau ZOMI kici uh a, tua bang mite pen ZNC min i huzapna hang a hi kha diam?
CST - Hih tawh kisai  ZNC  huzapna hang hi dingin ka um kei hi. ZNC a deih khollo mi pawlkhatte in zong Zomi mah akici tampi ka theih om hi.  A hi zongin Zomi min a deih phadeuh pawl zong om veve thei kha ding um ing. Hih tawh kisai pen i Tangthu tungtawn a kikipsak zawhna ding thupisa zaw ing.


CW  -  Tedim leh Tonzang mite in Zomi State ci-in gam min hong phuak hi leh bangci na ngaihsut a le?
CST - Chin State sungah Township 9 kigawmkhop zong kitawm lai mahmah ahih manin, hih bang a kikhen lai dingin um thei keng.

CW  -  Nang mimal in Chin kici na hia? Zomi/Chin  mah  kici nuam na hia?
CST - Kei bel Zomi mah kici ing. Chin min pen midangte hong piak tawm hi-in Zomi pen i minam min man taktak ahi hi. Chin hi loin ZOMI  mah ka hi hi.


CW  -  1960 kum Taung Gyi Conference pan Chin leh Burma gam vai nasepna sungah akihel khin picing gamvai nasem ( Mature Politician) khat na hih manin, tuhun Khangthakte tungah bang vaikhak nop nei na hia?
CST - Zomite pen thuman a citak minam te i hi hi. 1948 kum a kipan Union of Burma a kingah sa tuni dong mah UNION kideih ahi hi. I minam, i lai, ipau leh i ngeina ciat tawh i gamah suakta tak ki uk nuamte i hi hi. Pinlong thukimna bangin UNION min pua ki ukna hong kipia leh Kachin, Karen, Shan cihte zong thau tawiin kumpi langdo nawn loin, thau khia pah ding uh ahi hi. Ka gennop bulpi ah Mualtung mite kipumkhat den a om ding leh Pinlong thukimna lungtang neih tawntung ding khangthak te ka vaikhak nuam hi.

CW  -  Chin/Zomi te' ading in mai lamah bang sep ding ngaihsutna nei na hia?
CST - Union cih kammal a tuamtuam inkilo kha mah ding hi. Bangbang ahi zongin nidang pek akipan ei le ei Kumpi kineihna (Federal State) tawh ki uk ding mah i maban ding ahi hi. Tuni ciang dong maban kitun zo nai loin lamkim ah ki om lai hi. Tu in zong Kawlte tawh i muhna tampi kibang ta ahih manin, mapang khawm a, mualtung  miteng tawh kalsuan khawm ding mah i maban ding leh nasep lianpen dingin  ka ngaihsun lai hi.

CW  -  Chin minamte tungah bang teng vaikhak nop na nei a leh?
CST - Gam leh nam vai nasem i kipat sawm leh i minam, innkuan leh ei vai tuamtuamte nusia a, Political bek mah ngaihsut pi a neih ding kisam hi. Thuman thutak tungah kinga a nasep ngam ding thupi pen hi. Ei mimal, beh le phung, khua le tui  hamphatna ding bek ngaihsutna tawh Political sep sawm kei un. General Aung San nasepna te en leng a tanu Aung San Suh Kyi in tuni dong gammite a ding gentheih haksatna thuak in, a ma lawhtak ding mahmah om nai lo hi. India ah Mahatma Gandhi zong citak takin asep manin India gamin tuni dong Democrecy lampi man ah kalsuan lawh uh hi.

Tu laitak galkap thuneite nasep zia thuman lo cih thei gegu a, mee kuang lui ding leh mee pia teitei ding cihte tawh i minam leh i gam i maizum sak loh ding thupi ka sa mahmah hi. Thuman cih thei a sep ngamna pen gualzawhna hi a, thuman lo hi cih thei gegu aa, sep teiteina pen cimawhna leh guallelhna hi cih Zomipihte hong vaikhak nuam ing. Political ah citak in thuman sawm ciat ni. 

CW   -  Pu Thang..ngap lo pipi hun tampi nong piak manin lungdamna kong ko uh hi.
CST - Kei zong nuam ing.

Translated and Reported by- Tongsan Tanute
Src: Chin World


Pu Gin Kam Lian thu ka theih 12

Pu Gin Kam Lian thu ka theih 12


1. Zomi Siamsin ah kihel hi
2. CRPP -1998 phuat lai kihel hi
3. UNA ah Secretary Sem hi.
4. Ceasefire vai –in Trust Building for Peace Lashio, Taungkyi ah Conference kah hi.

5. Chiangmai ( Thailand) ah UNFC tetawh Kilemna vai Meeting kah hi.
6. All Burma Students and Democratic Front leh kumpite kilamna a bawl laitak un, theihpihna ( Titti) suai kaihsak hi.
7. 2012- August 4 in Kumpi U Thein Sein le Party 14 kimuhna ah Zogam ah Gamdangmi Khualzin Mite( Tourist) paisak loh vai, hong paisak kiknang un gen a hihman in Zogam ah Gamdang Khualzin mite tu in suakta tak in kipai sak hi.
8. Gamsungmi, Mualmi thautawite tawh kizom in mawhsak a, MI (5) Mawlamyiang ten man in Thongah 2001-2002 kha 18 koih uh hi.

9. 2014- Kawlgam milip kisim ding in 914 Zomi gelh theih nang Pu Zam Za Mung tawh Vuankyi U Khin Ye va mu un, 914 Zomi a kipan khia sak hi.
10. 2014- Zomi Innkuan United State of America (ZIUSA) sapna tawh a nupa un USA pai a, pattawina tampi ngah hi. 27,7,2014 ZIUSA in UNO ah ciaptehna ngahna New York UNO zumpi ah a nupa un kihel a, 23/9/201 General Assembly ZIUSA makaipi 4 tawh UNO New York ah Meeting kah hi.
11. 2015 Burma gambup kitelna ah, Zomi Congress for Democracy pan Amyota Hluttaw ( 5) Tedim Block (1) dem a, Tedim Khawk a phak zawhzawhna ah Zomite thuman hilh in vak kawikawi a, thuman muteng in a tel uh leh, telcing takpi hi.
12. Zingsang nai 5:00Am ta in tho a, Haleluiah ci-in Zomite a ding in Pasian kiang ah thu ngen den hi.

Chin Lian Khai

Lampi ah na kitawng kei un

Lampi ah na kitawng kei un: Pian 45:24.
( Do not quarrel on the way).


1. Joseph in asanggam te avaikhak na kammal hi.
2. Akitawng nailo a akitel khial te adingin agen bek hi.
3. Lampi ah lampai theilo lianga akimawhsak ding uh a deihlohna hi.
4. Cidam thahat in alungtup na uh atang tunding a deihna hi.
5. A mainawt ding adeihna hi.
6. Asanggam pa azuakding lai un thupiangte asutsut ding adeihloh na hi.
7. Unau ki zopna laigil aneih dending uh adeihna hi.

Ei Zomi te e leh?

1. Kuamah kitawng nai lo hi hang.
2. Zomi min tawh lampai akipan ding ihi pan hi.
3. Lamkal ah kuamah kimawhsak leh kiseel kei ni cihna hi.
4. Thu hoih nono athei ten sungkhia in sep huan ziahziah ni cihna hi.
5. I nunglam sangin imailam ding thupi zaw mahmah cihna hi.
6. Abeisa a thupiang teng pen Topa deihna om cihding hilel hi.
7. Topan' denciangin Joseph te unau bangin ahoihna hongmusak ding hi.
8. Denciangin a teek pen ipa te honglungdam ding hi.
9. Denciangin amoi pen itate honglungdam ding hi.
10. Abeisa leh tulaitak a Zomi ihihna i maizum pih hun aom phial zongin denciangin kei zong Zomi hing kici ziahziah dinga, US a Zomi te citizenship ngahni a lungdamna pen eisungah hongtung ding hi.

Joseph tapa Mannasseh pan Ephraim aphuah mah bangin :
Zomi ten Mannasseh khiatna Mangngilh ( forget )pan in Ephraim khiatna Gahpha( Fruitful ) ah ki kalsuan toto ta ding hi.

Mangngilh pan gahpha ah Topan Zomi khempeuh hong tonpih den tahen.

Thungetna tawh,

Sia Pau Khai.
Nov 12.

Mipil gam leh Zogam

MIPIL GAM LEH ZOGAM

* Mipil gamte'n lai simsim a,
     Zomite in lai sim loin kigensia
      hi.
* Mipil gamte'n laibu bawlte
     Na manpha sem ci thei uh a,
     Zomite in mi bang lote ci uh hi.
* Mipil gamte'n lai nasemte
     Pakta mahmah uh a,
     Zomite in kisimmawh hi.
* Mipil gamah laibu saal neite ki
     eng mahmah a,
     Zomite in innlum lo-lum ki-eng
     mahmah hi.
* Mipil gamah lai sim munte ma
     kai hi a,
     Zomi sungah lai simsimte val
     lawhzaw hi.
* Mipil gamah laibu zuak pen 
     nuam kisa a,
    Zomi lakah ahaksa pen hi.
* Mipil gamah laibu leite'n   lung
      dam ko a,
     Zomite in kong huhna hi, ci uh 
     hi.
* Mipil gamte'n kemcing uh a,
     Zomite in pai mang pah hi.
* Mipil gamte'n (PAU CIN HAU lai)
      thei nuam sin nuam uh hi.
   Zomite sung ah ki sinnuam lo
    in ki gen sia hi.
* Mipil gamte'n thunung thu ma 
     kan diipdeep in Mailam ading

     geel khol den a,
    Zomite in tuni tu hun thupiang  
     nangawn ciamteg nuam nai lo
     uh hi.

                 Joh RevJob Thawngno

Zomite Letkip ding leh Nusiat ding thute

ZOMI TE LETKIP DING LEH NUSIAT DING THU TE:

Laizom Zomi teng abeisa dinmun te i et ciangin ipomding,iletkip ding leh inusiat ding thu om mahmah ta ei cih kimu hi.

LETKIP DING THU HOIH TE:

1.Anungta Pasian ibiakna leh izahtakna te lenkip denni.
2. Zomi ihihna Identity limtakin lenkip ni.
3.Sisan in thugen den ahihna limtakin lenkip ni.
4.Kuama khen theilhloh ihihna limtakin lenkip den ni.
5. Akipahtawi siamte ihihna limtak in lenkip ni.
6. Nopna dahna ah akipum khat ihihna limtak in lenkip ni.
7. Sunghta putu ihihna limtak lenkip ni.
8. Behkhat phungkhat ihihna limtak lenkip ni.
9.Luangleh baan kiphamte ihihna limtak in lenkip ni.
10.A kinusia leh akikhenthei lo ihihna limtak in lenkip ni.
11. Laizom sanggam taktak ihihna limtakin lenkip ni.
12. Mawhna lianpen nangawn aki maisak zote ihihna limtakin lenkip ni.
13. Tanglai in khua khat akisat ciangin , Siampi , Hausa leh siksek akisam sak te ihihna limtakin lenkip ni.
14. Thulian pen ineih ciangin kumpizum lam sangin itna tawh avaihawm khawm diamdiam te ihihna limtak in lenkip ni.
15. Acimawh alamsam iomciangin akinusia lo a, atonkhawm te ihihna limtakin lenkip ni.
16. Ei sangin a u pa zaw leh athuthei zaw te azahtak leh anungzui ngam ihihna te limtakin lenkip ni.
17. Khat leh nih thutang pek lo a, gamsungah salian pipi mandingin akuan khawm te ihihna limtakin lenkip ni.
18. I kampauna ,inek idawnna khempeuh ah hongbawl Pasian azahtak leh akihta te ihihna limtakin lenkip ni.

NUSIAT DING THU HOIHLO TE:

1. Pasian muanlahna nusia ni.
2. Zomi te sangin minam dangte i muanzawkna nusia ni.
3. Ki langpan nop denden na nusia ni.
4. Lungkiatna nusia ni.
5. Kigensiatna nusia ni.
6. Thadahna nusia ni.
7. Lamet beina nusia ni.
8. Ki phulak nopna leh kithuhkik nopna te nusia ni.
9. Ei leh ei kihawmthawh denna thu te nusia ni.
10. Abeisa khasiatna leh hehna te nusia ni.
11. Ei mimal meetna ding bek ngaihsutna te nusia ni.
12. Midangte thusim lohna te nusia ni.
13. Ei kihel lohna peuh ah langpan nopna lungsim te nusia ni.
14. Minam adingin thuak noplohna , lungsimte nusia ni.
15. Kizahtak lohna lungsim te nusia ni.
16. Team work ineih siamlohna te nusia ni.
17. Makai te imuan mawhna lungsim te nusia ni.
18. Makai te nung izuih ding banga izuihsiamlohna te nusia ni.
19. Makai sem nuam napi hangin, ineihsa iphallohna te nusia ni.
20. Gualzawhna leh guallelhna ipuak lah pahpah nate nusia ni.
21. Mailam thu ding sang in abeisa thute ibuaipih pahpahna te nusia ni.

ETTEH DING PAWL KHAT:

1. England kumpi Wiston Churchil bangin ineih zahzah ta nasem ni.
2. US kumpi masa George Washington bangin Pasian maipha zong den ni.
3. Israel kumpi masa dinga kiseh David Ben Gurion leh Albert Eistein te bangin nasep kituh in panmuh kikhiat siamni.
4. Mosi bangin akisap bangin Minam pihte adingin hangsan ni.
5. Singapore PM masa pan Lee K . Yua bangin vision hoih nei ni.
6. John F Kenedy banging vision hoih nono pulaak ngam ni.
7. Thomas A.Edison bangin ilawhcin nading lungkia hetlo sa in mainawt denden ni.

Topa Pasianin alawhcing leh amanpha Zomi te hongsuaksak tahen.

Sia Pau Khai.
Nov 12.