Iodine dat i thupit na

Nawi cancer US gamsungah numei 8ciang in1na in anawi cancer a hipah kei zong nawi cancer

ngahnang lampi nei uh hi. Tulam ciangin tampi kiamtuam napin leitungah kumkhat in nawi cancer tawh mi40000 valta si hi.
Iodine dat pen i pumpi a ding in akisam mah2 khai hinnah ipumpi sungah 60% bang in ipumpi pongman micidam khat i hih hang in na asem khat hi. Adiak2 in naupai numei te iodine dat kicing aneilo numei te i ata uh pen akhuat leh apumpi khantoh na pen ziakai sak hi ci adiak2 in nemei naipai te akal10masapen sung in anau i khangzia ding pen painu in cidamna hormone cinah thaza (thyraid gland) cinnah hih iodine dat pawlna hormone ongpai khiatna in kicinga hawmzo maw cihinsai pen2 hi ci.
Iodine dat kicing ngahloh na in nawi cancer ngahnang lampi hong nawi a om aestrogen cih nah nawisunga sazang te i nasep ding thapia iodine dat kicing ngahllo ciang aestrogen in sazang tetungah (hormone) icih iodine dat kicing apiak zawhlo ciang cancer luno te khangsang zaw hici aestrogen a cihpen ahoih ahih hang ahawmding dat akicing ahawmlzawh lohciang lauhuai zaw hi..
Nawi cancer i letkhana te
1. Ommawk2 theilo leh kigaihvat vat.
2. Lung hi mawhmawh .
3. Khut leh khe votden.
4. Gawlbawk.
5. Sazang na mahmah.
Iodine dat ngah na ding in nah ahoih pen a al nekding hoih hi a al ci hang in tuipi pan aki bawl ciite hoih lo in ah adiak2 in seaweed cih bang tuitung pan apiang anteh ngasa hite tampi nek ding kisam hi.

Credit: Alex Muan

Numeite ading Sinhuai

Sin Keu natna a neihte ading damna

1) Nunun(Papaya) mu bek i a tui te,niangtui dawnzelna  hai 1 dim sawt/thuk inla,tua Nunun tui leh Tan-pha-ya tui hai 2,nadawn theih khopding a,athuk tawh helkhawm/tawkkhawm dikdek dingin tuapen ni khat 2 vei ta dawnzel ding.


2)Tui hai 1 dim sungah Lingmaw(Orange) pum 1 i phellang tui sawt/thuk inla,ci tawmtawh na tawhdikdek khitteh ni khat 3 vei,hai 3 ta dawnzel ding.

Hi te nadawn simin zu dawn vetlo ding.Tua banah nek leh dawn lam tawh kisai (Colour)mel tuamtuam tawh akihuan an lamsang peumah ne vetlo ding.Ih mut khammahmah den ding.

Hi dan a, a dawnte'n "SIN KEU NATNA" pan damna ngah takpi uh Hi.

Cin Muan Khai

Gilpi Natna a neihte ading....

Gilpi Natna(gastric)

Gilpi natna naneih leh anuai aa , Formula na sin in.....

A kisam teng...
✔ Aa Lu (potato)
✔ Sing' (Ginger)
✔ Khuai zu

✏ Aa lu pum 3/4 khawng a hawng kheh lo in sawpsiang in...
✏  At sieh seih inla Buh cim dan in huan in...
✏ Sing' tawm cik khah in (Gil puak loh nading)
✏ A min ciang in Khuai zu sikkeu khat khah suk inla Dawn in..(ciim dih diah sak)
✏ Kal Nih khat vei bang dawnle cin Gilpi natna tawh nabuai nawn kei ding hi...

❌❌Ki Dawm
✖ Aa lu lak ah a Eng khawng a om leh tua teng paikhia in...
✖ Aa Lu pen Sikhum zunkhum tetawh ki teh lo ahih man in Sikhum zunkhum neiten nasin kei un....
Credit
#မွတ္စု

Cin Muan Khai

Inn ngak Nupi te Theihding

1. Inn ah miksi a tamlua hiam? Miksite in tangmai
(သခြားသီး) ahih cing mudah uh aive. Tua ahih ciang miksi a tam leh a bu kiangah tangmai hawng koih ni.

 2. Tuivot siangtho
(ေရခဲေရသန္.) na dawn nuam hiam? Tui sosak masa in. A so khit teh kingsak in.A khin ...
khit ciang thawl siangtho sungah thun inla Refrigerator
(ရခဲေသတာၱ) sungah koih le'ng tuivot siangtho kingah hi.

 3. Limlang (မွန္) a siang ding na deih hiam? Sprite အခ်ဴိ ရည္
tawh limlang nul lecin siang pah hi.

 4. Puan tung ah PK belhin a lakkhiat hak hiam? Tua PK baang puan pen Refrigerator
(ရခဲေသတၱ) sungah nai khat koih khit teh PK baih takin kila khia thei hi.


 5. Puankangte a kang sitset an deih hiam?
Kuang khat sungah tuisa koih inla, a sungah tanpaza (သံပရာ) a lang suut phot in. Tua khit teh tua kuang tuisa sungah puankangte minute 10 bang diah inla, sappiang tawh in.

 6. Sam hoih sak nop leh. ႐ွာလကာ tui sikkeu khat, sam tung tengah nuh kawikawi inla tuivot tawh sawp in(ေရခဲေရ hilonding)
7. Tanpaza (သံပရာ) tui a vekin na suuk khin nuam hiam? A pumin tuisa sungah nai khat diah phot inla, a suuk in.

 8. Gawbi-lum(ေဂၚဖီထုပ္) meh na bawl ciang a hing nam hiam? Na huanna beel sungah pongmoh them te khah in.

 9. Lo-uih-sam (ၾကက္သြန္နိ) na at laitak na khitui a luang hiam? PK hai kawm sa-in at in.

 10. A lu (အာလူး) na huan ciang a minbaih ding na deih hiam? Na huan ma-in a nawl tuak a hawm at in.(A vekpi hi lo)

 11. Puan tungah laitui a ban leh. Laitui a banna tungah haza tampi nuh in. Haza a keu ciang sawpin.

 12. Kawlkai (ကန္စြန္းဥ) a hawng na kheh meng nop leh. Kawlkai na huan khit a sat mahmah laitak a beel sung pan lakhia in tuivot sungah diah pah in.(ေရခဲေရ hi lo)

 13. Zusa a tam leh. Zusa hong pai theinate ah င႐ုေကာင္းမူန္႔ (အမည္းေရာင္) theh lecin Zusa taimang ding hi.

 14. Leitung nat neite zan lup ma-in bang hih ding. Tuivot hai 1, hai 2 bang dawng masa inla tua khit teh lum pan in. Zingsang thawh ciang tawl nawn lo ding hi teh.

 Lai at  Siamah Ngai Sian Luan

Nau Khaamna

“Nau Khaamna”

(Contraception & Sterilization)

AGelh - Sang Pi (KSP)

Nau khaamna i cih ciang in numei leh pasal omkhopna kideek nahang ahi lo, adang daan (methods)tuamtuam tawh tawlkhat sung nauneih theihloh nang ahih kei leh khantawn in nauneih theih nawnloh nang in ki dalna ahi hi.( Prevention of conception by methods other than abstinence from coitus.)

A masa pen in ah nau khaamna thu kong gelh ma in ah thuumna ong nei masa nuam ingh. Hih a nuai aa nau khaam dan te pen leitung pilna tawh (cidamna lam aa mipil ten’) aki zong khia ahih ciangin Pasian thu(upzia, sandan pawlkhat) tawh a kituak kei khak zenzen leh nong theihsiam ding uh ong thuum nuam masa ingh. Tua ahih man in leitung pilna (cidamna lam ah mipil siavuan )te ngaihsutna bang in ong gelh ka hi hi.

Naungek ( fetus ) ong piankhiat na

Naungek ( fetus ) khat pen pasal te ii sperm(numei tawh omkhop ciangin asuak tui) leh ovary (numei nauneih na cii suahna) aki gawm ciangin apiang ahi hi. Tua ahih ciangin pasal leh numei khatvei bek omkhop(lupkhop) na hangin zong naungek piang thei in, ahih hangin sperm leh ovary aki muh kei leh tam veipi omkhop(lupkhop) hangin zong naungek piangtuan loding hi.

Banghang in nau kikhaam sak/hiam? 

A nuaiaa thute hangin nau ki khaam (sak) hi. (Indication) 

1. Mimal akhan ( a tam) luatloh nading(Limiting the population)

2. Nau hal na ding(Birth spacing) 

3. Kum tawm mahmah laai in pasal anei te ading (Early marriage) 

4. Kum tam khitciang in pasal anei te a ding(Later years of marriage) 

5. Nausuahna tawh aki sai/hang a apiang natna anei te ading (Previous obstetric complications) 

6. A kumlui natna anei te ading (Chronic systemic disease in women gtn. Zunkhum, sikhang natna..) 

7. Nau anei nuam nawnlo te ading (On request) 

Nau khaam dan a tuam tuam te: 

1. Zatui tawh nauneih loh nangin kidalna. 

2. Naubu sungah vankhat koih in kidalna gtn. IUCD(Intrauterine Contraception Device) 

3. Condom(barrier) te zang in kidalna 

4. Numei leh pasal omkhop hun ding limtak in geelkhol in nauneih loh nangin ki dalna 

5. Khantawn nauneih nawnloh nangin bawlna(Vasectomy, female sterilization etc.)

Zatui tawh nauneih loh nangin kidalna

(i)            A hoihna (advantages)   

Oestrogen & progesterogen zatui te ki zang hi. Hih zatui te pen hoih mahmah in zong tawm man mahmah hi. Hih zatui te dawnna hangin ahoihna tampi om hi. Numei te ii ngeina (menstrual cycle) apian ciangin ana theizel te zong noptuam sak hi. Naubu cancer zong piangsak lo tuam hi. Taangsiat tam anei lua te in zong hih zatui te ki zangthei hi.

                                                         

(ii)          Ahoih lohna(disadvantages) 

Hih zatuite nekna hangin ahoihna tampi aom mah bangin ahoih lohna zong tampi mah na om hi. Tuate in gtn. Lutangnatna, luaksuakna, thauna, nawinatna, nawigolna, sikhangnatna, lungtangnatna leh cancer atuamtuam te piangsak thei hi. 

Hih zatuite pen naunawi apia laite,agai (naupaai) laite,sikhang natna aneite,za atep lua te,sikhum/zunkhum natna anei te in zang theilo hi.Tuhun ciangin zatui hoih nam tuamtuam(side effects atawmzaw) omta aa, cidamna lam aa siavuan te tawh kikum khawm in nang aading in ahoih pen/aki tuak pen zatui na zangthei hi.

2.Naubu sungah vankhat koih in kidalna gtn..IUCD 

Plastic ahih kei leh Copper tawh akibawl vankhat naubu sungah kikoih hi.

(i) Ahoih nate (Advantages) 

Naubu sungah sauveipi ki koih thei in numei ii pumpi zong bangmah cisak lo hi. Tawm man mahmah in naunawi apia lai nu te’n zong zangthei hi. Zatui nek mangngilh cih bang omlo in pumpi tawh ki lemlohna khatpeuh aom aa leh zong ki lakhia thei kikpah hi.

(ii) Ahoihloh nate (Disadvantages) 

Naubu sungah om ahih manin pawlkhat in nuam salo hi. Numei ngeina (Menstruation) apai ciangin zong nidang sang in tamzaw kha thei in, a taai uh zong nidang sang in naa zawkha thei hi (dysmenorrhea). I kamsiat leh naubu sung aa van akikoih pen kitam thei hi. Atam pen kum nga ciangbang kizang thei in, kum nga acin khitciang in athak khek ding kisam hi.

(3) Condom(barrier) te zang in nauneih loh nangin kidalna 

Condom pen pasal te ii zat leh numei te ii zat ci’n nam nih om  hi.

(i) Ahoih nate(Advantages) 

Condom pen tawmman mahmah in, zong mun khempeuh ah kipua thei hi. A zatdan zong baih mahmah in, numei leh pasal omkhopna hang in aki lawhthei natna te zong dalzo hi. (100% bel dalzo lo hi). Naubu cancer pianna tuamtuam pan zong dalzo hi.

(ii) Ahoihloh nate(Disadvantages) 

Condom zat laitak in kikek thei in, tuapan natna tuamtuam te kilawh thei hi. Khatvei aki zangkhin sa condom pen ki zangkik thei nawnlo hi. Zatkik ding zong hi nawn lo hi. Pawlkhat te in condom zang nuam pha lo uh hi.

(4) Numei leh pasal omkhop ding hun limtak in geel in nauneih loh nangin kidalna 

Numei leh pasal omkhop ding hun limtak geel in naukhaamna pen zatui bangmah nek kul lo in adang atuamtuam te zong thuah kul lo hi. A thupi pen in anumei nu in a numei ngeina aneih hun limtakin ciapteh kul in, tuabek thamlo khasim aneih hunding ciangin mantak in aneih kul hi. Khakhat sungin numeingeina neizel, neilo zel cihdan khawng ki ngah lo hi. Numei ngeina mantak anei mikhat ahih leh a numei ngeina aneih ma ni sagih leh aneihkhit ni sagih sung pasal tawh omkhopna hangin nau kinei theilo hi. Ahih hang in 100% bel(dal/khaam) hilo hi.

(5)Khantawn nauneih theih nawnloh na’ng in bawlna(Vasectomy,Female sterilization) 

Hih a (5) na pen siavuan te ii bawl/sep ding ahih man in adangte bang in hong hilhcian nawn kei ning.

Hih atung aa thu te ii et ciangin, nau kham dan atuamtuam om in koi hoihpen cihbang tu ciangciang omzo nailo hi. Siavuan te tawh kikum in, ei aa dingin ahoihpen/eitawh akituak pen namkhat tel in naukham theih ahi hi. Cidamna lam asin siavuante tawh limtak in kikumkhawm in limtak in naukhamna hangin naupangte (aom sa/ahong pianglai ding) leh naupang te ii nu te’n  alam dang in cidamna hong ngah ding uhhi.I tate, i zite hong cidam leh innkuan hong nop mahmah ding aa, innkuan khempeuh hong cidam leh ii minam hong cidam ding a, ii minam hong cidam ciangin ii gam hong cidam ding hi. Zomi(Chin) te khempeuh acidam ding in Topa’n thupha hong piaksak ta hen. Amen…..

Sang Pi (KSP)

Source :

Ciimnuai Vontawi Siamsin, Magway 

10th Anniversary Magazine, 2013

Ref:  WWWdotLaibusaaldotCom

Mit Cidam Nang~Dr.Sian Za Kham M.B.,B.S.,D.A.,M.A.(Theo)

Thupatna: Nuntakna nei mihing le ganhing khempeuh aa ding in. Mittang pen athupi mahmah khat hi cih ih thei tek hi. LaiSiangtho sungah na mit un note pumpi aa ding in meivaktawh kibang hi. Na mit uh ciim leh na pumpi khempeuh unhoih tak in thuthei aa namit uh mang leh na pumpi uh aa ding in khuamial ahi hi. (Luke 11:34)Tutung in mit dop dan ding leh mit aa ding aa hoihmehteh mehgah te anek huai dan anuai aa bang in kikup dingin kong tel khia hi.

1 . Nisa lakah ih pai ciangin lukhu peekgol zat ding hoihpen hi. Banghanghiam cih leh nitang sung aa om ultravioletlight kici dat ih mit tawh kisu kha leh sia sak hi. Tua ahihmanin niliim ngah nading in lukhu gol kisam hi.

2 . Mai phiat khit teh mai nul nading in kuamah tawh ki-tanglo mainul sinagtho sinsen zat ding hoih pen hi. Midangtawh ih ki tang leh mitnatna namkhat CONJUNCTIVITIS kicikingahbaih pen hi.

3 . Tuipek tuibual ciang leh lettama nasep na khatpeuh-peuh ih neih teh mitdal goggle khat peuh zat ding hoih pen hi.

4 . Air condition kizat na mun te ah huih mut na lam ahom lo zaw in kidop ding ki sam hi. Cih nop na ah ihmit huih inhong tam mut leh keu ding aa, mit khuamuh na kiam ding hi. Tua tham lo in, Abrasion kici mitnatna nam khat zong kingahbaih thei hi.

5 . Lai sim ciang leh na akizom aa sep ciang in nailang(30 minutes) ki hal in setkan sawmthum (30 seconds) sungapualam en khia ding, tua in mit gim luat ding phatuam sakhi. Singtehhing aengdildial khawngzong en le hang mit aadingin tawldamna ngah hi.

6 . Nipi kal khat in livei, nawhpai zekzek in lam siau ding.Adang in gen leng nikhat hal in lamsiau in paikhia leng mit-natna namkhat Glaucoma kici apian ding dal hi.

7 . Mitkhaumuh na ahoih nading in kawlkai (Sweet pota-toes) nek ding hoih hi ci in kiciam teh hi. Kawlkai sung ah Vi-tamin A om aa tua in mit khuamuh na hoih sak aa, adiakdiakin zankhuamial sung ah mit khuamuh na khang sak hi cih kimu khia hi. Nidang ihpu/pa te hun lai in Vitamin cih bangkiza kha vet lo. Ka neu lai in zatui a ki gen teh Quinine lo ngalom lo hi. Tua hi aa, Leitung gal pi Nihna sung in galtai buk aacinatna khem peuh ah Ku-nai ci in khavelval kidawn hi.Kawlkai hioh na tawm gen nuam ing. Tuhun ciang inbuhsih lo ngal an in kingaih sun nawm lo hi. Ahi zong in keineu lai ciang ciang in vaimin leh gatam, kawlkai, baal , behulhakai, sii-mai cih bang te anpi in ki ne ngai hi. Kawlkai- tongki ci amin laam a kihuan, tamta tawh tumtan tiltel in nisa ahkipho keu aa, akeu sinsen in bem sungah kikoih in gathuktawh kitui huai aa, tua pen an pi in kine hi. Ih khanglui miteamit uh atek dong in aciim kilkel na pen kawlkai anek manuhhi in teh cileng ki khial lo hi.

8 . Red onions (Lothangsan) sungah Quercetin kici antioxident dat nam khat om aa, tua in mitnatna Cataracts ( Kawl-pau in teng- ) apian ding kham hi ci in ki mu hi. Tua ahihmanin meh huan ciang hih red onion zat ding ciapteh huaihi.

9 . Zing sang tung aa an nek(Breakfast) ciang in Bilberry kici singgah min ne leng hoih hi. Hih sung ah Anthocyano-sides dat om aa, tua in Macular Degeneration ki ci mitnatnaapian ding dal hi. Hih Bilberry pen zatui sai te ah zong kingahthei hi. Thawhbat gah (Avocado), Ankam tak san (Carrot) lehhaimin (Mango) te zong hoih veve hi.

10 . Nipi kalkhat in ngasa nihvei ne zo leh mit aa ding ihhoih hi. Ngasa sungah Omega 3 fatty acid om aa, tua in dry eye syndrome kici mitnatna apian ding kham hi. Ngasa aduh lo ten ngapi thau (sh oil) capsule ne leh zong hoih veve hi.

11 . Nipi kalkhat in Spinach vokan ling neilo mehteh te nipi khatin ninvei ne ding. Lutein kici datnamkhat Spinach sung ah om aa, tuain Cataracts leh MacularDegeneration apian din gkham ciin kantel na pan kimu hi.Spinach pen nganhuam ahih kei leh garlic (Phulun) tawh helin sathau in kang ding.Hih lai asim kha te tung ah Topa Pasian in thupha hongpia ta hen .




　

ေသြးတိုးျခင္းႏွင့္ မုန္လာဥနီ၏ အစြမ္း

ေသြးတိုးျခင္းႏွင့္ မုန္လာဥနီ၏ အစြမ္း
========================

မုန္လာဥနီတြင္ ပါဝင္ေသာ ႏိုက္ထရိတ္ ဓာတ္သည္ ေသြးတိုးျခင္း ကိုက်ဆင္း ေစႏိုင္ေၾကာင္း သုေတသီမ်ားက ေျပာၾကားသည္။

မုန္လာဥနီကို ဟင္းခ်က္၍ စားသံုး သည္ျဖစ္ေစ၊ ႏိုက္ထရိတ္ ေဆးျပား မ်ား ေသာက္သံုးသည္ ျဖစ္ေစ ေသြးတိုး က်ေစႏိုင္ေၾကာင္း အေမရိကန္ ႏွလံုးႏွင့္ ေသြးေၾကာ ဆိုင္ရာေဆး ဂ်ာနယ္၌ ေဖာ္ျပသည္။

ႏိုက္ထရိတ္ ဓာတ္သည္ ဟင္းသီး ဟင္းရြက္တို႔တြင္ အမ်ားဆံုး ပါဝင္ တတ္သည္။ မုန္လာဥ နီတြင္ ႏိုက္ထရိတ္ ဓာတ္မ်ား ပါဝင္ေန သျဖင့္ ႏွလံုးႏွင့္ ဆိုင္ေသာ ေရာဂါမ်ား ကုသရာ၌ ပိုမို ထိေရာက္စြာ ကုသႏိုင္ လိမ့္မည္ဟု သုေတသီမ်ားက ေမွ်ာ္လင့္ ထားသည္။

ကမၻာေပၚတြင္ အရြယ္ ေရာက္သူ ၂၅ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ႏွလံုးႏွင့္ ဆိုင္ေသာ ေရာဂါမ်ား ျဖစ္ပြားလ်က္ရွိသည္။ ၂၀၂၅ ခုႏွစ္ အေရာက္တြင္ ထို႔ထက္ ပိုလာႏိုင္သည္ဟု ဆိုသည္။

============

ျမ၀တီ

မၾကာခဏ ႏံုးခ်ည့္ေညာင္းညာ တတ္သူတို႔ စြမ္းအင္တိုးေစမည့္ နည္းမ်ား

မၾကာခဏ ႏံုးခ်ည့္ေညာင္းညာ တတ္သူတို႔ စြမ္းအင္တိုးေစမည့္ နည္းမ်ား

=========================================


မၾကာခဏ ႏံုးခ်ည့္ ေညာင္းညာၿပီး ပင္ပန္း သလိုလို စြမ္းအင္ မရွိသလိုလို ျဖစ္ေန ပါသလား။ ႐ိုးစင္းတဲ့ ဘဝေနထိုင္မႈ ပံုစံကို ေျပာင္းလဲ ေပးလိုက္႐ံုနဲ႔ သင့္ဘဝမွာ စြမ္းအင္ေတြ ျပန္ရွိ လာပါလိမ့္မယ္။

(၁) ေရမ်ားမ်ားေသာက္ေပးပါ

ေရဓာတ္ ခန္းေျခာက္မႈ ျဖစ္ရင္ ခႏၶာကိုယ္ရဲ႕ လုပ္ငန္း ေဆာင္တာေတြကို ထိထိေရာက္ေရာက္ လုပ္ေဆာင္စြမ္း က်ေစတာေၾကာင့္ ႏံုးခ်ည့္ပင္ပန္း ေနတတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ မၾကာခဏ ေရေသာက္ ေပးရပါမယ္။

(၂) ကဖင္းဓာတ္ကို သတိထားပါ

တစ္ေန႔မွာ ကဖင္းပါတဲ့ အရည္ (ဥပမာ- ေကာ္ဖီ၊ လက္ဖက္ရည္နဲ႔ ကိုလာ) တို႔ကို တစ္ခြက္၊ ႏွစ္ခြက္ ေသာက္တာက စြမ္းအင္တိုးေစၿပီး စိတ္ရႊင္လန္းေစပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ကဖင္းဓာတ္ကို မ်ားမ်ားမွီဝဲတာ (ဥပမာ- တစ္ေန႔ ေျခာက္ခြက္ခန္႔) က ရင္တုန္တာ၊ ကတုန္ကယင္ ျဖစ္တာနဲ႔ သက္လံု က်ဆင္းတာ တို႔ကို ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။

(၃) နံနက္စာကို ပံုမွန္စားပါ

နံနက္စာကို မွန္မွန္စားတာက ဇီဝ႐ုပ္ ျဖစ္ပ်က္မႈကို ေကာင္းမြန္ေစၿပီး ခႏၶာကိုယ္အတြက္ လိုအပ္တဲ့ စြမ္းအင္ကို ရရွိေစပါတယ္။ ဦးေႏွာက္ဟာ ေလာင္စာအျဖစ္ ဂလူးကို႔စ္ေပၚမွာ မူတည္ေနတဲ့အတြက္ ကာဗိုဟိုက္ဒရိတ္ မ်ားမ်ားပါတဲ့ နံနက္စာကို စားေပးသင့္ပါတယ္။ အစာမစားဘဲေနရင္ ေသြးတြင္း သၾကားဓာတ္ကို ေလ်ာ့က်ေစတာေၾကာင့္ ႏံုးခ်ည့္ႏြမ္းနယ္မႈ ျဖစ္လြယ္ ပါတယ္။

(၄) အာဟာရျပည့္ဝေအာင္စားပါ

ေကာက္ႏွံ တစ္ခုလံုးနဲ႔ လုပ္ထားတဲ့အစာ (ဥပမာ- ဆန္လံုးညိဳ၊ ေခါက္ဆြဲညိဳ)၊ အဆီနည္းႏို႔နဲ႔ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း၊ အဆီနည္းအသား၊ သစ္သီးနဲ႔ ဟင္းသီးဟင္းရြက္တို႔ကို မ်ားမ်ားစားရင္ အာဟာရ ျပည့္ဝေစပါတယ္။ အဆီ၊ သၾကားနဲ႔ ဆားမ်ားတဲ့ အစာေတြကို ေလွ်ာ့စားပါ။ အမ်ဳိးသမီးေတြ အေနနဲ႔ သံဓာတ္ခ်ဳိ႕တဲ့မႈျဖစ္ရင္ ႏံုးခ်ည့္ ေညာင္းညာတတ္တာေၾကာင့္ အဆီ နည္းအသားလို သံဓာတ္ပါဝင္မႈမ်ားတဲ့ အစာ စားေပးသင့္ပါတယ္။

(၅) ရက္တို အစာေလွ်ာ့နည္းမ်ား မက်င့္သံုးပါႏွင့္

ကိုယ္အေလးခ်ိန္ က်ဖို႔အတြက္ ရက္တိုတိုအတြင္း အေလးခ်ိန္က်ေစမယ့္ အစာ၊ အဆီက်ေဆး စတာေတြသံုးၿပီး ကိုယ္အေလးခ်ိန္ မေလွ်ာ့ခ်ပါနဲ႔။ ဒီလို အစာေလွ်ာ့တာေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္က လိုအပ္တဲ့ ဗီတာမင္၊ သတၱဳဓာတ္ေတြကို မရရွိဘဲ ႏံုးခ်ည့္ေညာင္းညာ ႏိုင္ပါတယ္။

(၆) အိပ္ေရးဝဝအိပ္ပါ

တစ္ညကို ရွစ္နာရီေလာက္ အိပ္ခ်ိန္ေပးသင့္ပါတယ္။ အိပ္စက္ခ်ိန္မွာလည္း ႏွစ္ႏွစ္ၿခိဳက္ၿခိဳက္ အိပ္ေပ်ာ္ဖို႔ လိုပါတယ္။ အိပ္ရာထဲ ေရာက္တဲ့အခါ ပူပင္စရာ အေတြးေတြကို ေမ့ပစ္ၿပီး ဝင္ေလ ထြက္ေလ မွတ္တာ၊ ဘုရားစာရြတ္တာတို႔နဲ႔ အပန္းေျဖကာ အိပ္စက္ အနားယူပါ။

(၇) အိပ္ေဆးမေသာက္ပါႏွင့္

အိပ္ေဆးေတြက အိပ္မေပ်ာ္တဲ့ ေဝဒနာအတြက္ ေရရွည္ေျဖရွင္းနည္း မဟုတ္ပါဘူး။ ဒီေဆးေတြက အိပ္မေပ်ာ္တဲ့ အေၾကာင္းရင္းကို ကုသတာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ ဘာေၾကာင့္ အိပ္မေပ်ာ္ ရတာလဲ ဆိုတာ အေျဖရွာပါ။ အိပ္မေပ်ာ္ဘဲ ႏံုးခ်ည့္ ေညာင္းညာ ေနရင္ ဆရာဝန္နဲ႔ တိုင္ပင္ၿပီး က်န္းမာေရး စစ္ေဆးမႈ ခံယူသင့္ပါတယ္။

ၾကယ္စင္

============

ျမ၀တီ

မိန္းကေလးမ်ားအေလးမထားမိသည့္ က်န္းမာေရးထိခိုက္ေစႏိုင္ေသာအခ်က္မ်ား

မိန္းကေလးမ်ားအေလးမထားမိသည့္ က်န္းမာေရးထိခိုက္ေစႏိုင္ေသာအခ်က္မ်ား
===================&&&&&&&&&&&===================

မိန္းကေလးေတြဟာ အလွအပ ေနာက္ကို လိုက္ရင္း က်န္းမာေရး ထိခိုက္ေစႏိုင္တာ ေတြကို အေလး မထားမိတာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ ၾကပါတယ္။

(၁) စိတ္ညစ္တိုင္း အစာစားေလ့ရွိျခင္း

ေယာက်ာ္းေလး အမ်ားစုက ေပ်ာ္ရႊင္တဲ့ အခါမ်ိဳးမွာ အစာပိုစား တတ္ၾကၿပီး မိန္းကေလး ေတြကေတာ့ စိတ္ညစ္တဲ့ အခါမွာ အခ်ိဳနဲ႔ ကယ္လိုရီမ်ားတဲ့ အစားအစာ ေတြကို ပိုစားေလ့ ရွိပါတယ္။ စိတ္ညစ္လို႔ စားတဲ့ အစားအစာေတြက သင့္ခါး အေနအထားကို ေျပာင္းလဲ ေစၿပီး သင့္ကို ဝလာ ေစပါတယ္။ စိတ္ညစ္တာကို အစာစားၿပီး ေျဖေဖ်ာက္ဖို႔ ႀကိဳးစား တာထက္ ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္တာ၊ ေယာဂက်င့္တာ၊ အေပါင္းအသင္းေတြနဲ႔ ေပ်ာ္ေပ်ာ္ပါးပါး ေနတာေတြနဲ႔ အစားထိုး လုပ္ေဆာင္ ၾကည့္ပါ။

(၂) ဝသည္ဟု ထင္ျမင္ေနျခင္း

မိန္းကေလးေတြက ခႏၶာကိုယ္ကို ဝတယ္လို႔ သူမ်ားေျပာမွာကို ေၾကာက္ရြံ႕တတ္ၾကၿပီး ဝိတ္ခ်ေနတယ္ လို႔လည္း တြင္တြင္ ေျပာတတ္ၾကပါတယ္။ ေလ့လာ မႈအရ မိန္းကေလးေတြရဲ႕ ၉၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေလာက္က သူတို႔ရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္ပံုပန္း သဏၭာန္ကို ျပဳျပင္လိုၾကပါတယ္။ ခႏၶာကိုယ္က အဆီေတြကို ခြဲစိတ္ ဖယ္ရွားႏိုင္တယ္ဆိုေပမယ့္ အစားအ ေသာက္နဲ႔ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ ေလွ်ာ့ခ်တာက အေကာင္းဆံုး နည္းလမ္းပါ။

(၃) မိတ္ကပ္မဖ်က္ဘဲ အိပ္စက္ျခင္း

ညအိပ္တဲ့အခါ မိတ္ကပ္မဖ်က္ဘဲ အိပ္စက္တာေၾကာင့္ တစ္ေနကုန္ မ်က္ ႏွာေပၚမွာ လိမ္းျခယ္ထားတဲ့ မိတ္ကပ္ ေတြ၊ ကပ္ျငိေနတဲ့ ဖုန္ေတြနဲ႔ ထြက္လာတဲ့ ေခြ်းေတြ မ်က္နွာမွာရွိတဲ့ ေခြ်းေပါက္ေတြကို ပိတ္ေစပါတယ။္ မ်က္လံုးမွာ ဆိုးထားတဲ့ မ်က္ေတာင္ေကာ့ ေဆးရည္ကို မဖ်က္ဘဲ အိပ္တာက မ်က္လံုးကို ယားယံတာ၊ ပိုး ဝင္တာေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ညအိပ္ရာမဝင္မီ သင့္မ်က္ႏွာမွာ လိမ္းျခယ္ထားတဲ့ မိတ္ကပ္ေတြကို ေသ ခ်ာစြာ သန္႔စင္ေပးဖို႔ လိုပါတယ္။ မ်က္ႏွာ သန္႔စင္ရာမွာ ေၾကးခြ်တ္အား မျပင္းတဲ့ မ်က္ႏွာသစ္ ေဆးရည္ကို အသံုးျပဳပါ။ မ်က္ႏွာသစ္ၿပီးပါက အစိုဓာတ္ထိန္းေပး ႏိုင္တဲ့ ညလိမ္းခရင္မ္လိမ္းအိပ္ပါ။
(၄) ေယာက်ာ္းေလးမ်ားႏွင့္ ရင္ေပါင္တန္းကာ ေသာက္စားျခင္း
ဒီကေန႔ ေခတ္မွာ မိန္းကေလးေတြဟာ ေယာက်ာ္းေလး ေတြနဲ႔ ရင္ေပါင္တန္းကာ မူးယစ္ ေသာက္စား တတ္လာပါတယ္။ ဒါဟာ ေကာင္းတဲ့ အမူအက်င့္ေတာ့ မဟုတ္ေပမယ့္ လက္ခံ က်င့္သံုးသူ မ်ားလာပါတယ္။ မိန္းကေလးေတြဟာ ေယာက်ာ္းေလး ေတြထက္ ခႏၶာကိုယ္ အနည္းငယ္ ပိုၿပီး ေသးသြယ္တာေၾကာင့္ အရက္ရဲ႕ ျပင္းအားကို ေလွ်ာ့ခ်ဖို႔ ခႏၶာ ကိုယ္မွာ ေရဓာတ္ အသံုးျပဳမႈ အနည္းငယ္ ပိုနည္းပါတယ္။ လူမႈေရးအရ အေပါင္းအသင္းေတြနဲ႔ ဆက္ဆံေရး မပ်က္ခ်င္ဘူး ဆိုတဲ့ ဆင္ေျခတစ္ခုနဲ႔ေတာ့ အရက္ဆက္ေသာက္ မေနသင့္ပါဘူး။ အရက္က ခႏၶာကိုယ္ကို ဆိုးက်ိဳးမ်ား စြာျဖစ္ေစတယ္ဆိုတာ သင္သိၿပီးသား ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။ သင့္အေနနဲ႔ လံုးဝ မေသာက္သံုးလို႔ မျဖစ္တဲ့အေျခအေနမ်ိဳးမွာ အရက္နဲ႔ အခ်ဳိရည္ကို တစ္လွည့္ စီေသာက္ၿပီး အရက္ ေသာက္သံုးမယ့္ ပမာဏကို ေလွ်ာ့ခ်ပါ။

(၅) ဘရာစီယာအရြယ္အစား မွားယြင္းစြာ ဝတ္ဆင္ေနမိျခင္း

မိန္းကေလးေတြရဲ႕ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ေလာက္က ဘရာစီယာ အရြယ္အစားကို မွားယြင္းစြာ ဝတ္ဆင္ ထားတတ္ၾကပါတယ္။ ကိုယ့္ခႏၶာကိုယ္နဲ႔ မကိုက္ညီတဲ့ ဘရာစီယာကို ဝတ္ဆင္တာက သင္ရဲ႕ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈကို ၾကည့္ရဆိုးေစ႐ံု သာမက ေနာက္ေက်ာ၊ လည္ပင္းနဲ႔ ရင္ သားနာက်င္မႈေတြကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ ဒါ့အျပင္ အသက္ရွဴက်ပ္တာ၊ ကုိယ္ခႏၶာ အေနအထားပံုစံမက်တာ၊ အေရျပား ယားယံတာ၊ ေသြးလွည့္ပတ္မွုမေကာင္းတာနဲ႔ ဝမ္းဗိုက္မအီမသာျဖစ္တာေတြအထိ ျဖစ္ေစႏိုင္ပါတယ္။ သင့္ခႏၶာကိုယ္နဲ႔ ရင္သားအရြယ္ အစားကို ေသခ်ာစြာ သိေအာင္ေလ့လာပါ။ ဘရာစီယာ ဝယ္ယူတဲ့အခါ ရင္သားကို အေထာက္အပံ့ ေကာင္းေကာင္းေပး ႏိုင္ၿပီး သင့္ရင္သားအရြယ္အစားနဲ႔ ကိုက္ ညီတာကို ေရြးခ်ယ္ဝယ္ယူပါ။

(၆) အတိတ္ကျဖစ္ရပ္မ်ားကို မေမ့ေပ်ာက္ႏိုင္ျခင္း

စိတ္ဖိစီးမႈက သင့္စိတ္ေရာ၊ ခႏၶာကိုယ္ပါ က်န္းမာမႈအတြက္ အဟန္႔အတား ျဖစ္ေစပါတယ္။ မိန္းကေလးေတြက ေယာက်ာ္းေလးေတြထက္ စိတ္ဖိစီးမႈနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတဲ့ စိတ္ဓာတ္က်တာနဲ႔ စိုးရိမ္ စိတ္မ်ားတာေတြကို ႏွစ္ဆ ပိုမိုခံစားတတ္ ၾကပါတယ္။ သုေတသီေတြရဲ႕ ေလ့လာမႈအရ မိန္းကေလးေတြဟာ ေယာက်ာ္းေလးေတြထက္ အတိတ္က အေၾကာင္းအရာေတြကို မေမ့ ေပ်ာက္ႏိုင္ဘဲ တမ္းတပူေဆြးမႈေတြ လြန္ကဲေနတတ္ ပါတယ္။ စိတ္ၿငိမ္ေအာင္ တရားထိုင္တာ၊ ေယာဂ က်င့္တာေတြက စိတ္ဖိစီးမႈေတြကို ေလ်ာ့က်ေအာင္ ကူညီေပးႏိုင္ပါတယ္။

(၇) ေလးလံလြန္းေသာ ေဘးလြယ္အိတ္

မိန္းကေလး အမ်ားစုက သူတို႔ အသံုးအေဆာင္ေတြကို သြားေလရာမွာ အဆင္ ေျပေျပ အသံုးျပဳႏိုင္ေအာင္ အိတ္ထဲထည့္ၿပီး ယူေဆာင္ တတ္ၾကပါတယ္။ အေသးအဖြဲ ေလးေတြဆိုေပမယ့္ အားလံုး စုေပါင္းလိုက္တဲ့အခါ သင့္ပခံုးကို ဝန္ပိေစၿပီး ၾကာရွည္ လာတဲ့အခါ သင့္က်န္းမာေရးကို ဒုကၡေပး ႏိုင္ပါတယ္။ သင့္ေဘးလြယ္အိတ္ အရြယ္အစားက သိပ္ႀကီး လြန္းေနရင္ အေနေတာ္ အရြယ္အိတ္ကို ေျပာင္းပါ၊ အိတ္ထဲမွ မလိုအပ္တဲ့ အသံုးအေဆာင္ ေတြကို တစ္ပတ္တစ္ခါ ရွင္းလင္း ဖယ္ရွားေပးပါ။

(၈) ေဒါက္ျမင့္ဖိနပ္စီးျခင္း

ေဒါက္ျမင့္ ဖိနပ္စီးတာက ခႏၶာကိုယ္ မွအဆစ္အေပၚ ဖိအား က်ေရာက္ေစျပီး အ႐ိုးအဆစ္ ေရာင္ရမ္းတာ၊ ေျခမ နာက်င္တာ၊ ခါးနာတာနဲ႔ အရြတ္မွာ ဒဏ္ျဖစ္တာေတြျဖစ္ေစပါတယ္။ ေဒါက္ျမင့္ဖိနပ္ေၾကာင့္ျဖစ္ရတဲ့ ဒဏ္ေတြသက္သာေစဖို႔ ေန႔စဥ္စီးတဲ့ ဖိနပ္ရဲ႕ ေဒါက္အျမင့္ဟာ တစ္လက္မခြဲ ထက္ မပိုသင့္ပါဘူး။ သင္စီးတဲ့ဖိနပ္ဟာ အဆစ္အေပၚ ဒဏ္မပိေစတဲ့ ဖိနပ္မ်ိဳး ျဖစ္ရပါမယ္။

(၉) အိပ္ေရးဝ၀ မအိပ္စက္ျခင္း

ကံမေကာင္းစြာဘဲ မိန္းကေလးေတြက ေယာက်ာ္းေလးေတြထက္ အိပ္ေရးပ်က္တာကို ပိုမို ခံစားရတတ္ပါတယ္လို႔ မစ္ခ်ီကန္ တကၠသိုလ္မွ ေလ့လာမႈအရ သိရပါတယ္။ အိပ္ပ်က္မ်ားတဲ့ မိန္းကေလးေတြက အစာစားခ်င္စိတ္ျဖစ္ေပၚေစၿပီး ႏွလံုးေရာဂါ ျဖစ္ပြားႏွိုင္ေျခကလည္း ျမင့္မား ေစပါတယ္။ ႏွစ္ႏွစ္ၿခိဳက္ၿခိဳက္ အိပ္ေပ်ာ္ေစဖို႔ ညဘက္အိပ္ခါနီးမွာ ကဖင္းဓာတ္ပါတဲ့ ေကာ္ဖီ၊ လက္ဖက္ရည္နဲ႔ တျခားအခ်ိဳ ရည္ေတြ မေသာက္ပါနဲ႔။ အိပ္ရာဝင္ခါနီး ေလ့က်င့္ခန္း လုပ္တာကိုလည္း ေရွာင္ပါ။ အိပ္ခါနီး ႏြားႏို႔ပူပူတစ္ခြက္ ေသာက္တာ၊ ၾကက္သီးေႏြးေရနဲ႔ ေရခ်ိဳး ေပးတာေတြက သင့္ကို ႏွစ္ႏွစ္ၿခိဳက္ၿခိဳက္ အိပ္ေပ်ာ္ေစဖို႔ ကူညီေပးပါတယ္။

(၁၀) သားသမီးမ်ားကို ဂ႐ုစိုက္ေနရျခင္း

မိန္းကေလးေတြက ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ က်န္းမာဖို႔အျပင္ အိမ္ေထာင္ ထိန္းသိမ္းရတဲ့ တာဝန္ လည္း ရွိတာေၾကာင့္ အိမ္သားေတြရဲ႔ က်န္းမာေရး ကိုလည္း ဂ႐ုျပဳရပါတယ္။ အထူးသျဖင့္ သားသမီးေတြ ေနမေကာင္းတဲ့ အခါ၊ ထိခိုက္ဒဏ္ရာရတဲ့အခါ အိမ္ေထာင္ရွင္မမွာ တာဝန္ အပိုေတြ ပိေစပါတယ္။ သင့္ကေလးငယ္ေတြ အေအး မမိေအာင္ မိုးေရထဲ ထြက္ေဆာ့တာကို တားျမစ္ပါ။ ကေလးေတြဟာ ေျပးလႊား ေဆာ့ကစား တတ္ၾကတာေၾကာင့္ အိမ္တြင္း၊ အိမ္ျပင္မွာ ေခ်ာ္လဲ ႏိုင္တာ၊ တိုက္မိခိုက္မိ ႏိုင္တာေတြကို ရွင္းလင္း ထားပါ။

============

ျမ၀တီ

Zunkhum Natna Thu Tawm

Tulai tak a minthang mahmah a hi, Aksa leh Tampaza nganhuan pen Sikhum nei te a dingin a hoihna thu i kikum nuam hi, Bangci dan in huan ding i hiam?
 1. Inn akte khat go inla a Lu, akhe, agilpi sunga teng lakhia in.
 2. Sawp siang inla na nganbel sungah khah in.
 3. Tampaza pumli phalkham inla phal li suah in, a sungah om atangteng lakhia kenla citawm khah in.
 4. Tua khiteh tui atamlua lo atuumkhop ciangding khah inla mei akuang lua lo tawh nai khat sung huan in. Nahuan na tui dawn inla, na huan a hi aksa zong ne in, a limna pen tampaza tangzong pa a hih man in khapian kha dingin zatui a hih man in ne in. Topa in sikhum natna neite khempeuh a lamdang tak in cidamna ongpia tahen.

Tui Dawn zia ding.
 1. Zingsang nathawh lim na Ha nanawt ma in tui minsa litter khat dawn in.
 2. Tua khitciang in na Ha leh nakam sung siansuah in.
 3. Minute 45 khit ciangin breakfast te ne in.
 4. Zingan, Sun an, Nitak an nanek khit nai 2 sung andang tuamtuam te pheng neknek nawnlo in na gil sung nai 2 sung tawl ngasak hithiat phot in.
 5. A tunga igen namteng na zuihzawh naknak leh cidamna na ngah lawh ding hi. Tui minsa hangin natna ongdamsak zo namte, Lutangna, Lungtang na, Sung nim, Mit natna, Pumpi sazang na, Guh leh Tang na, TB, Thau luatna, Tha guina, Gilsung na, Sungpai, Cancer, Khua hun kilaih zui a natna ongpiang thei te dal in dam zo hi. Cidamna leh khan sauna thupha Topa in laisim mimal kim tungah ong tungsak tahen. Amen

Na Lupkhoppih Loh Dingte

A Nuaia te lupkhop pi ke'n!
A theisa te adingin hilo zaw in a thei nailo ih om khak leh ci in lupkhop pih loh ding Van nam 6 ong gual suk ning:
1. DON'T SLEEP WITH WATCH 
Watches can emit a certain level of radioactivity. 
Though small, but if you wear your watch to bed for a long time, it might have adverse effects on your health. 


Khutbulh Nai tawh lumkhawm ke'n!
Khutbulh nai ah radio-activity ki hel ahih manin, 
zan na lup sungin sau vei bulh lua leteh na cidamna sukha ding hi. 
Lupkhop pih ke'n.

2. DON'T SLEEP WITH BRA 
Scientists in America have discovered those that wear bras for more than 12 hours have
a higher risk of getting breast cancer. So go to bed without it. 


Sungsilh tawh lumkhawm ke'n!
American Scientist te in sungsilh(Bra) nai 12 val a silh te in, 
Cancer natna tawh kiani mahmah hi cih mu khia uh hi. 
Tua ahih manin sungsilh suah sa in lum in.

3. DON'T SLEEP WITH PHONE 
Putting the phone beside your bed or anywhere near you is not encouraged.
Though some of us will use phones as alarm clocks,but please put the phone as far as possible. 
Scientists have proved that electrical items including mobile phone and television sets emit magnetic waves when used. These waves can cause disruptions to our nervous system.Therefore if you need to put your mobile phone near you, switch it off first.

ဝ လုိသူ ပိန္ခ်င္သူ ဗုိက္ေခါက္ထူ ဗုိက္ပူမ်ား အတြက္ …… ( က်ားမ မေရြး သုံးေဆာင္ေပး

ဝ လုိသူ ပိန္ခ်င္သူ ဗုိက္ေခါက္ထူ ဗုိက္ပူမ်ား အတြက္ …… ( က်ားမ မေရြး သုံးေဆာင္ေပး)

ပိန္​​ေနသူမ်ား ဝ​ေစသသည္​

​ေရွးေရွးေသာ ဆရာေတာ္ႀကီးမ်ားကေတာ့ ညေနပိုင္းမွာ သံပုရာသီး( ၁) လုံးႏွင့္၊ ပ်ားရည္ ထမင္းစားဇြန္း ( ၃ ) ဇြန္းေလာက္ကို ဖန္ခြက္ႀကီး တခုထဲမွာ ထည့္ၿပီး ေရေႏြးအျဖဴႏွင့္ သမေအာင္ ေမႊကာ သၾကားအနည္းငယ္ထည့္ၿပီး ေသာက္ေလ့ရွိခဲ့ၾကတယ္၊ ေရာဂါ မ်ိဳးစုံကုိ ကာကြယ္နုိင္သလို၊ ညေနပိုင္းမွာလည္း ဗိုက္မဆာေတာ့ဘူး၊ သံပုရာက ေလကုိ နုိင္သလုိ ပ်ားရည္ကလဲ ၀မ္းတြင္းကလီစာမ်ားကို ေဆးကုေပးတတ္တယ္၊ စားေကာင္း အိပ္ေပ်ာ္၊ ဆီးမွန္ ၀မ္းမွန္ ျဖစ္ၿပီး လူကိုလဲ ၀ၿဖိဳးေစတယ္။ အသားအေရကုိလည္း ၾကည္လင္ေစတယ္။

အထူးသျဖင့္ အစာအိမ္ သမားမ်ားအတြက္ ပ်ားရည္ဟာ အသင့္ေ
လ်ာ္ဆုံး ေဆးေကာင္းပါ၊ ပ်ားရည္က အစာအိမ္ နာေၾကာင့္ အစာအိမ္နံရံမွာ ျဖစ္ေပၚေနတဲ့ အနာမ်ားကုိ က်က္ေစပါတယ္၊ စတုမဓူဟာလဲ အစာအိမ္အတြက္ ေတာ္ေတာ္ ေကာင္းမြန္ တဲ့ ေဆး စြမ္းတလက္ပါပဲ။
ဒီေနရာမွာ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ပိန္ လြန္းလို႔ စိတ္ညစ္ေနသူမ်ား၊ ၀ခ်င္သူမ်ား အထက္ပါနည္းကုိ ပုံမွန္ေလး ေသာက္ေပး ၾကည့္ပါ၊ မယုံမရွိပါနဲ႔၊ ကိုယ္ေတြ႔ပါပဲ၊ စာေရးသူ ျမန္မာျပည္မွာ ရွိေနစဥ္က ညေနပိုင္းမွာ အထက္ပါနည္းကိုပဲ စြဲစြဲၿမဲၿမဲ ေသာက္လာၿပီး ၂ လေလာက္လဲ ေနေရာ၊ ခႏၶာကိုယ္ေပါင္ခ်ိန္က ( ၂၀ ) ေလာက္ တက္လာလို႔ ဆက္မေသာက္ ရဲေတာ့ဘူး၊ အစား ေလ်ာ့ စားေပး ရင္ေတာ့ ကိုယ္အေလးခ်ိန္ သိပ္မတက္နုိင္ပါဘူး၊

၀ေနသူကုိ ပိန္ေစသည္ …..

၀လြန္းလို႔ ပိန္ခ်င္သူမ်ားကေတာ့ ပ်ားရည္ ႏွင့္ မေသာက္ပဲ သံပုရည္သက္သက္ ေသာက္တာ ေကာင္းပါတယ္၊ အထူးသျဖင့္ သံပုရာရည္ေသာက္ၿပီးလ်င္ ၀မ္းဗိုက္အတြင္းက ဟာေနတဲ့ အတြက္ ညေနစာကို ၀ိတ္ခ်တာကို သတိေမ့ၿပီး စိတ္ႀကိဳက္ စားေလ့ရွိၾကပါတယ္၊ အဲဒီမွာ ဘရိတ္မရွိေလေတာ့ ခႏၶာကိုယ္က ပိန္မလာပဲ ၀ၿမဲ ၀ေနတာ မ်ိဳးျဖစ္ တတ္ ပါ တယ္၊ အဲဒီလို အစား မေလ်ာ့လ်င္လည္း စားလိုက္သမွ် အာဟာရက ခႏၶာကို အက်ိဳးျပဳေစတာမို႔ သတိထားစရာပါပဲ၊ အထူးသျဖင့္ သံပုရာရည္ ေသာက္ထားေလေတာ့ ၀မ္းဗိုက္က ရွင္းလင္းထားသလို ျဖစ္ၿပီး ပိုစားနုိင္လာတတ္တယ္၊ ဒါဆုိရင္ေတာ့ ရည္ရြယ္ ခ်က္ျပည့္ဖို႔ ခဲယဥ္းသြားပါလိမ့္မယ္၊ အခုေခတ္ေပၚေနတဲ့ ပိန္ေဆးေတြက ေဘးထြက္ဆုိးက်ိဳးေတြ အမ်ားႀကီး ရွိတာကို ဆရာ၀န္တုိင္းက ေထာက္ခံထားၾကပါတယ္၊ သံပုရာကေတာ့ မရွိသေလာက္ပါပဲ၊ သံပုရာကုိ လုိသလို အသုံးခ်နုိင္ၾက ပါေ စ လို႔ တင္ျပရင္း ..
ေရာက္ေလရာတြင္ သံပုရာ ေဆာင္ထားလ်င္ က်မၼာပကတိ ခ်မ္းသာစြာ ရွိနုိင္ပါေၾကာင္း ေစတနာစကား ပါးလိုက္ ပါရေစေတာ့…

ဗိုက္ေခါက္ထူ/ဗိုက္ပူလို႔ အလွပ်က္ေနသူမ်ားအတြက္ ……..

မိန္းခေလးဘဲျဖစ္ျဖစ္ ေယာက်ၤားေလးဘဲျဖစ္ျဖစ္… အလွအပကို ျမတ္ႏိုးတတ္ၾကတာ… သဘာ၀ပါ… ဒါ့ေၾကာင့္ ဗိုက္ေခါက္ထူ/ဗိုက္ပူၿပီး အဆီ မ်ားေနသူေတြအတြက္… လက္ေတြ႔… ၇ ရက္အတြင္း… သိသိသာသာ ဗိုက္ခ်ပ္ၿပီး အဆီက်ေစတဲ့ေဆးနည္းေလးကို မွ်ေ၀လိုက္ပါတယ္…

ေဆးနည္းက အလြန္လြယ္ၿပီး အကုန္အက်လည္း အလြန္သက္သာပါတယ္… အိမ္မွာရွိတတ္တဲ့ ပစၥည္းေလးေတြကို ေရာစပ္ၿပီး အသံုးျပဳရမွာပါ..

ပါ၀င္တဲ့ ပစၥည္းေတြကေတာ့… သံပုရာသီး၊ အံုးဆီ၊ ေဆးပူ(ဒဏ္ေၾကလိမ္းေဆး) တို႔ကို တစ္ခါလိမ္းရုံ… ေရာစပ္ၿပီး လိမ္းေပးရမွာပါ…

( ေဖၚစပ္နည္း )

သံပုရာသီး တစ္လံုးရဲ႕ ၅ ပံု တစ္ပုံေလာက္ကို လွီးၿပီး… အၾကမ္းပုဂံလံုးထဲကို အရည္ညွစ္ပါ…

အၾကမ္းပုဂံလုံးထဲသို႔ အံုးဆီ သံုးေလးစက္ေလာက္ ထည့္ေပးပါ… ထို႔ေနာက္ …. ဂဠဳန္ရာဇာ/မိဂသီ/ရွမ္းရိုးမ/လင္ဇီး(လိမ္းေထည့္ဆး)တစ္ မ်ဳိးမ်ဳိးကို တစ္ခါလိမ္းစာ အေနေတာ္ထည့္ၿပီး… ေမႊေပးပါ…

( အသံုးျပဳနည္း )

ညအိပ္ယာ၀င္ခါနီးတိုင္း……

ေဆးကို ရင္ေခါင္းမွ ၀မ္းဗိုက္သို႔ အထက္မွေအာက္သို႔ ဆြဲခ်ၿပီး အသားထဲစိမ့္၀င္ေအာင္ ပြတ္လိမ္းေပးပါ… ခါးတြင္အဆီရွိပါက ခါးမွ ခ်က္သို႔ ပြတ္လိမ္းေပးႏိုင္ပါတယ္…

တစ္ပါတ္အတြင္း သိသာစြာ… ဗိုက္ခ်ပ္လာသည္ကို… လက္ေတြ႕… ေတြ႕ျမင္ ခံစားရမွာပါ…

မွတ္ခ်က္- ညစာကို ပံုမွန္ ထက္… ေလွ်ာ့စားေပးရင္… ပိုၿပီး သိသိသာသာ ဗိုက္ခ်ပ္ေစပါတယ္…တစ္ပါတ္အတြင္း သိသိသာသာ အဆီႏွင့္ အေခါက္မ်ား ေလွ်ာ့က်သြားမွာျဖစ္ပါတယ္ခင္ဗ

Ta numei maw, ta pasal, koi na deih?

TAPA MAW NA DEIH, TANU?

-Peter Gin Khan Do, BMin

Tapa hiam tanu hiam, ei deih bangbang neih theih hileh maw, cih mi tampite lunggulh hi ngel dingin ka ngaihsun hi. Hih lunggulhna pen a taktakin a tung thei mawhlo ding hi. A nuai a thute kikum lehang.

Mihingte a bawlpa in, Adam te nupa kiangah pung unla leitung dim un, ci in thu apia hi. Tu laitakin a tangtung khat a suak hi. Leitung mihing tam luatna pen a kibuaipih khat hong suak ta hi. Tua ahih ciangin gam khempeuh ah innkuan tawmsak (family planning) ding cih a thupi khatin kigen hi. Kumpiten sum tampipi bei-in gamsung mi tamlua dal nadingin nasem hi.

Tua bang kawmkalah nupa pawlkhatte’n, tanu bekbek neinei ahih manin tapa hong pian khak leh ci-in, ta deih zah sang a tamzaw a neikha bang ki-om hi. Tua mah bangin, tapa bekbek aneite’n  zong, tanu nei ding kilametna hangin ta deihzah sangin a tamzaw a nei kha bang zong ki om leuleu hi.

Tanu hiam? Tapa hiam? Deihzah sang a tamzaw neih khak ding launa hangin, mi tampite in, pian ma a nu sunga naungeek ompen bang ahi hiam? Cih thei nuam uh hi. Tua theih nopna aliat luat mahmah ciangin leitung mipilte in vanzat tuamtuam zangin, tua bang theihtheihna (sex determiner) ding bawlkhia uh hi. Hih vanzatte tawh nu sunga om, naungeek pen pa hiam? Nu hiam? Ci in theithei ta uh hi. A hih hangin hih theihtheihna in hoihna sangin, siatna tun zawtham hi, cih kimu hi. India gam mun khatkhat ah tua banga etkhiatna (theih kholhna) peuhmah neihloh dingin kikhaam bikbek hi.

Tua theihkholhna, bang siatna om hiam? I cikha thei ding hi. Ei zomite sangin mivom (kala) vaite lakah tapa deihna lian zaw hi. Tanu bek a neite hamsia tuak bangin kingaihsun uh hi. A deihloh zawk pen, naubu sungah om hi, ci-in nupate in atheihkholh uh ciangin hihsiat dingin ngaihsun in nau bawlsiatna (abortion) zong  bawl takpi uh hi. Hih pen naupaainu adingin a lauhuai mahmah ahi hi. Mivomte pawlkhat bang in a deihloh zawk pen uh a nu tawh thah khawm dingin a ngaihsun zah dongin om thei uh hi. Nu sunga om nau hihsiat cih pen Pasian thu um mite hih ding a hoihlo, khialhna (mawhna) in , kingaihsun, ei Zomite in I up thu khat na hi hi. Deihloh zawk, pen a hong pian zel sangin, hih siat tuak lah bangzel. Deih bangbanga paisak theih hile maw, tu a I buaina teng veng pah ding hiven maw.

Zato siavuante leh zatui lam a siamte’ gelh dingin a kilawm hi a ahih hangin a gelh omlo ahiam, I simkha ngei kei hi. Tua hi a gelhkhiat ding hoih kasa hi. Khat panin, ka ngaihsut ciangin zumhuai kasa hi. Tanu bekbek nei a tapa a deih mahmah mi bangzah hiamte kiangah hih thu ka hilh ta hi. Tapa hong nei taktak ciat uh hi. Keima pumpi tungah zong ka sinsa keima experience ah zong maan hi, cih ka theih manin leh tulai naukhakna (family planning) te a taangtun theih nading kisam mahmah hi, cih katheih manin iim loin gelhkhiat ding hoih ka sak manin zumlo leh kisuanglo takin ka hong gelh ahi hi. Tapa hiam, tanu hiam ngakna a deihzah val tanei hong kiam nading leh neihsa ngen neihneih man a nupa kitawng, kisia, kithat cihte leh naungek suksiat cihte khawng a hong kiam, bei nadingin; kumpi David in, lamdangpi leh lauhuaipi a bawl ka hi, a na ci hi. I taksa pumpi setpi a bawlpa’n lamdangpi leh lauhuaipi a a na bawl na hi takpi hi. Suan leh khak kineito zel a, leitung dim dinga a bawl ahi cih I gen khin hi. Tua ahih leh naungeek piang khempeuh pasal ahi hiam? Ahih kei leh numei ngen ahi hiam? Pasal bekbek piang ahi zongin , numei bekbek piang hi mawk leh suan leh khak a paito thei ding hiam? A paito thei ngei kei ding hi. Tua ahih ciangin suan leh khak aneito thei zel dingin a bawlpa’n, pasal, leh numei pian nading daan zong bawl khawm ahi hi, cih thu nial nading omlo thuman ahi hi. Tu’n tomkha gen lehang:

Pasalte’n suan leh khak a neih theih nadingun amau sungah cii khat sperm kici om a numei sungah cii dangkhat ovum kici a hong kisuktuah khak ciangin mihing ding ahong kipan ahi hi, cih laisim mite a tam zaw in theihsa ahi hi. Tua pasal sunga cii om pen, a koisan mun takah om a hiam? Cih leh a telkan mite’n hong hilhna bangin, ciltang (testicle) sung mahmah a om ahi hi, cih I thei hi. Ciltang I cih pen a thupi mahmah hi a, ahi zongin hih munah sau gen lua nawn loin, ciltang nihte’n a nasep hun uh kibanglo ahi cih I theih ding a kisam pha pen khat ahi hi.

Numeite lam enkik lehang, numeite’n zong pasalte’n ciltang nih a neih uh mah bangin a sung uah cii (ovum) omna ovary kici a sung lam a pang langkhat tuak uah om a, tuate lawng khat ( tube) fallopian tube kici in naubu (womb) tawh kizom hi. Tua a kipan nau neihna vang (vagina) tawh kizom hi. Ciltang nihte’ nasep hun a kibat loh mah bangin, numeite’ pang tuak a om ovary te a nasep hun zong a kibang kei hi. Numei cidamte in kha khatin niin(mense) khatvei ta nei uh hi. A hi zongin thakhat thu in veilam ovary leh taklam ovary panin pai khawm lo hi. Kha khat a taklam pang pan a hong pai  leh kha kik ciangin veilam pang panin hong pai zel hi. Cih nopna in, veilam leh taklam kha khat halin (alternate month) pai zel, cihna ahi hi. A kigawmin kha simin khat veita apai zel ahi hi. Numeite’n angeina uh niin (mense) kha simin a neih uh ciangin ovary panin mihing hong piang thei ding cii (ovum) zong veilam hiam , taklam hiam khat panin a hong pai ahi hi, cihna hi.

Pasalte ciltang nasep daan ahih leh kha khat hal (alternate month) hiam, ni khat hal (alternate day) cih bang hi loin zite tawh omkhop hun tengin (coitus) a veilam ciltang hiam, taklam ciltang hiam kizang (active) hi a, utna lam peuhpeuh kizang (active) sak thei ahi hi. Veilam leh taklam a om ciltang leh ovary te nasep dan tawh kizui in numei ding leh pasal ding a hong piang ahi hi.

Numei hiam, pasal hiam a hong pian nadingin, hih theih I nei hiam? (Ei regulate theih ahi hiam?) Numeite niin neih (mense) pen taklam hiam veilam hiam, ahong pai nadingin hih theih I nei kei hi.

Ahih hangin pasal a pen, taklam ciltang in nasem hiam? Veilam ciltang in nasem hiam? Cih pasalte in I theithei hi. A utna lamlamin na sem (active) dingin a ut danin a khek thei hi. Taklam ciltang in nasem hiam, veilam ciltang in nasem hiam? Khel kawikawi theih ahi hi. Hih thu pen I kideihsak pen thu ahi hi. Hih thu I theih theih nadingin gentehna khat gen lehang: Na naakvang (nostril) a van’ dan kibang den lo ding hi. Tua in koilam ciltang in nasem hiam? Cih a zon baihlamna ahi hi (index). Na zi tawh na omkhop ciangin (coitus)na naakvang taklam a van hauhau leh na taklam ciltangin nasem ahi cihna ahi hi. Na naakvang na utna lamlam a vang zaw dingin na bawl thei hi. Na taklam vang zaw hen na cih leh na veilam delhphahin siiklup lecin a tungnung lam ahi na taklam naak hong vang pah hauhau ding hi. Tuaci bang mahin na taklam delhphahin siiklup lecin a tungnung lam ahi na veilam naak hong vang pah hauhau ding hi. Tua bang mah in taklam leh veilam ciltangte na uk (control) thei hi. Na veilam pang delhphah a na lup ciangin ciltang leh zunthakna kizopna gui (tube) Vas deferens kici pen,  anuainung lam na bing zaw a na taklam, atungnung lam na vang zaw hi. Tua bangin cii ( nau khaicii) hong pai ding ciangin zong, taklam panga kipanin hong pai ding hi. Tua a omdan pen taklam ciltang in nasem (active) I cih ahi hi.

Tua ahih leh bang acih ciangin, a kipaai naungeek pen pasal hong hi a, bang acih ciangin numei hong hi hiam? Cih thu I gencian ta ding hi.

Nau neih theih nading cii (ovum)numei a panin a hong pai pen numei taklam pang panin (ovary) ahih a, pasal cii (sperm) zong ciltang taklam pang panin a hong pai ahih leh, tua tegel (taklam a tuak ) akigawm khawm  khak ciangin nu sunga hong piang ding naungeek pen pasal hong hiding hi. Tua bang mahin, pasal a leh numei a a veilam tuak a kigawm khawm khak ciangin nu sunga hong piang ding naungeek pen numei hong hi ding hi. Veilam leh taklam a pan, a hong pai cii akigawm khawm khak hangin mihingin piang lo hikha thei ding hi. (ciapteh ding: Pasal a leh numei a taklam tuaktuak a kigawm khawm ciangin, pasal hi. Veilam tuaktuak a kigawm khawm ciangin numei hi. Veilam leh taklam a kibang ahih leh nau piang lo hi).

Tanu kia bek nei a, tapa a deih mahmah nupate in , hih bang daanin pasal in hih le uh:

Na zi na veilam pangah lumsak inla, na zi na kawi ding ciangin na veilam pang delhphahin siiklupin na taklam pang tungnung sak lecin, na taklam naak vang hong vang hauhau ding hi. Na taklam ciltang in zong nasem dingin kihong sa in a om hipah hi. Tua bangin na zi zuutin na kawi ciangin kipawlnopna lungsim hong picing dinga, tua hun ciangin om khawm le uh cin, na taklam ciltang pain cii(sperm) hong pai hi ding hi. Numei cii (ovum) zong taklam pang panin a hong paikhia) tawh a kituah khak leh naungeek pen pasal hong hi ding hi. Numei a (cii) pen koilam pang in nasem (active) hiam cih I theih loh banah utna lamlam panin paisak theilo (active sak theilo) I hih manin tu a I gen bangin lup ding, kikawi, kizuut ding ngeina neih ding ahi hi.

Tua hi a, Pasian in hong deihsak ahih nak leh numei taklam pang panin a hong pai cii tawh hong kigawm khawm kha ding a, pasal hong piang ding hi. Tapa kia bekbek nei a tanu a deih mahmah te in zong tu a I gen daan tawh kileh bulhin lup ding, a kizuut ding, akikawi ding uh ahi hi. Pasalte in a ut hunhun un, bang hun bang hun hi tase leh ana ciltang a lang leh alang a kheel thei ahih manin, ta numei ding leh ta pasal ding pen Pasalte’ na (van) tungah kinga ahi hi, cih mangngilh loh dingin hoih ding hi.

Mi pawlkhat in um lo kha dingin ka um hi. Ahih hangin mi bangzah hiam khatte tungah aman, adik leh ke’n zong maan hi, ci a ka theih manin, lamdangpi leh lauhuai takin a hong bawlpa’n, tua bangin suan leh khak nei a kikhangto zel dingin ngeina (dan) kip koih hi dingin ka um hi. Keima neek ding zonna lampi hilo, mi dang professioner field a va sehphi (encroach) hi a, hong ngaihsun kha a om leh a hong maisak nangun ka thum hi.

A tawpna ah tanu tapa ahih leh a hong bawl Pa’ thupha hi, cih I pai thei tuan kei hi.

Ref: Siamsin Pawl Annual Magazine 1994, Vol, 31, Pages 20-22 sungah Ginvum Ngaihte’gelh (Paite pau) pen Peter Gin Khan Do in Tedim pau-in Zolai Zunna, Khol 17, Hawm 69-September & October 2006, pp.11-14, sunga kisuak sak pen kila sawn hi.

Behlapna

Zolai Zunna sungah a kisuah sak khit Nupa kop tampi in phattuam pih cih kimu ahih manin , a simkha nai lo ta dingin suahsak sawn dingin kon gpuak ahi hi.

Peter Gin Khan Do, Yangon.

Nek le dawn zatsiam lohna le Cancer natna

CidamnaHih anuai aa thu (8)te zat siamlohna hong in cancer kingah thei ahihman in kidawp ding kisam hi.

1. An salua nekna

2. An tam nekluatna (duhhop nekna)

3. An aval akan aa nekna (mat le zet aa nekna)

4. Sun an pn mundang ( ansai khawng ah nekna)

5. Zu tam dawn luatna

6. Mehteh mehgah te akicing aa tam mek zawh lohna

7. Annek hun man lohna8. Annekna kimlepam siangtho lo in a lungkim huai mun a hih lohnacihte ahihi.

CIDAMNA MAH THUPI

Mi cidam i cih tak ciangin taksa lam leh lungsim lam cidam tuak genna ahi hi.Taksa lam damna bek pen cidam cih hilh cian na dingin kicing zo lo hi.Lungsim leh pumpi a dam khawm kuul hi.lungsim lam dam lohna a nei te pen a meel pan mah mah un zong ki thei thei in, maitai ngei lo in, nuih ding zong haksa sa uh hi.

Cidamna pen manpha mah mahin, suma lei theih zong hi lo hi.Lei theih hi zen leh tawm san man lo dinga, a leizo tam lo kha ding hi.Leitung buppi i nei phial zongin i cidam keiin, zawngkhal den kei mawk leeng a nawpna bangmah awm tuan lo ding hi.Cidam leh cidam loh a nawpna kikhai mah mah mawk hi.Cidam kei leng ngaihsutna hoih tak i nei kha phial zongin km zang khe thei lo hi.I dam loh tak ciangin cidam a nop lam leh a man phat lam ki tel thei pan se hi.

Cidamna manpha mah mah ahih manin bangci leng cidam thei ding cih i kan zek ki tangsam hi.Cidamna dinga hoih khat peuh peuh i theih lehtua te zuih pah theih ding hoih hi.Zu leh tep le muamte cidam nangin hoihlo cih i theih leh zanglo ngam pah ding.

Tuhun ciang cidamna lama nasem Health Department te kiang pan kidalna a tuam tuam kingah thei zel hi.Hi te zong lunghihmawha i neih ding thupi mah mah hi.Nat khit cianga ki khawi sangin nat loh naga ki dal pen pil van huai zaw hi.Laibu, T.V etc pan cidam na lam tawh ki sai thu tampi i thei thei hi.Hi te pen sin pah leh zuih pah ding hoih hi.

I cidam theih nangin zuih ding a tuam tuam awm kha ding hi.Pumpi sianthona, kimawlna,neek leh dawn hoih, ihmut kham cih khong leh lungnawp khong thupi mah mah hi.Cidam masa lim lim phot leng i ki tangsapna dang te ki ngaihsun in, ki sem thei lel hi.Cidamna pen hinna zomah thupi pen ding hi.

Zateep ong khawlsak thei zatui tawmman

Zateep ki deek nuamte aa dingin, Placebo sangin Cytisine a cih za tui nam khat ki deek theih na ding ol zaw in, a man zong tawm mahmah hi cih Researcher te'n gen uh hi. Kum khat vaal bang a sin sin khit tak uh ciangin Researcher ten hih zatui Cytisine pen Placebo sang in hoih zaw in zateep zongsat na a khawlsak thei leh mizawng gam aa dingin zong a pha tuammahmah ding zatui nam khat hi cih zong gen lai uh hi.
England gam Londan a the Health Behaviour Research Center at University College Lon don pan lead researcher Robert West i gendaan ah " Zateep zongsangh te pen zatui/zatang neek kul lo a kideek zo zong pawl khat om veve a, aizongin a ki deek zolo a a sih ding a teep zong tampi mah om hi" ci hi.

Hih zatui Cytisine pen former socialist economy countries gam te ah kum 40 sung bang ki zuak khin in, Tabex ci in kisam a, tu'n zateep zongsangh te kideek sak theihna'ng zatui hoih khat leh a tawm man khat ong hihi. A hih hang in United States sungah U.S. Food and Drug Administration i phalna nei lo a hih manin U.S sungah ki zuak thei lo hi.

Hih zatui Cytisine a ne mite za ah sawm giat leh li (84%) pen za ki deek zong suak in, Placebo ne mite pen za ah 2.4(2.4%) bek ki deek zo hi, Researcher te muh khiat na ah.

Leitungah Zateep zngsangh sa mitampi pen ki deek nuam mahmah in, pawl khat pen ki deek theih na ding conseling ki pia lo, pawl khat leuleu zatui tam man lu ain lei zong lo cih bang in a ki deek zolo tam mahmah hi cih Researcher ten mukhia uh h

Pumpi kikep zia ding thu hoih thu manpha pawlkhat.

Water :Zingsang tui hai khat I dawn in I ci sa le tui ki hel kimsak hi.

Sleep :I Lupteh veilam kawi in :Luppen ih mut cimsak hi.

Exercise :Kimawl na in I lungsim lawp/zang sak hi.(kimawlna)
Music/Literrature :Tumging tuamtuam in I lung nuam sak hi.Lai simna in ipil na/theih na khang sak hi.(Tumging/lailam)

Beans :Be tampi a nete a khansau na piang sak hi.(Be)
Veces :Za/Zu te mangpha khak in.(A hoih loh na te)

Love/Sex :Ki-it na leh nupa omkhopna kikim saksak in.(It na/Omna)

Loneliness :(Tangom)Tangom/Tang len napan na pai khiat zawh leh na ci dam ding hi.

Mind :(Lungsim)Na khuak tawlnga sak lo a na zat den manin teekna huai na ki dal thei hi.

Tea :(Niangteh)Tuisa niangteh kisah dawndet na in thau kiam sak hi.Cancer nat na dal hi.I ci no suah sak hi.

Smile :(Nuih mai)Leitung nuntak na pen nuih mai na tawh kidim/do.



Kizia :Minutes tawm vei sung ta kizia/ki heek na in I pumpi a ding a hoih pen gamtat na khat hi.Ki ziatna in pumtung sazang te ki lok sak(neusak/liamsak)hi.I pum tunga tha hawm na ding,a kisamlo te paihkhiat na ding si in sem a hih manin I kiziat the sipai man sak hi.Sipai manleh I tha zang hi.Mi pawlkhat in a khut a nung lam ah vik/lek a hih manin awm a ding zong hoih hi.



A dawn huai lo tui nam 5:

1.Thuk tung ah a sosa a sau veipi ki koih tuilum.

2.Datbu sungah nitampi/naitampi kikoih tui.

3.Thuk tungah a kiso sak kikkik tuilum.

4.Zan khat val tui siang kikoih sa a ki huan kik/a kihuam kik lo tui.

5.An,meh huan na ding a I zat tui(Gtna:Taaksih/Aksa I huan na/ngan huan na tui)

Tua tui te pen Calcium,Mag,Glu leh adang date tamsak a hih manin kal sukha thei a hih man hi.

Singah tampi huai lo:

Singah tamnelua liang leng I pum sung ah Vitamin C khangsak in Oalic Acid ol takin piang sak hi.Oxalic Acid leh khua-ul te kigawm in ici I sa ham/sia sak na sia le zatui tawh ki tuak lo vun natna te piang sak hi.Khua hun tawh ki tua a sing ah neek theih ding kism hi.A mukhia Teng Tian-Kyoto University



Aktui tampi neek huai lo:

Ak tui sung ah tha om na ding Vitamin tampi kihel hi.1.Aktui cik te mehtui a huan/tuisa sung ah khah ziau a ne.2.Aktui minpha lo I kanteh cithum tawn khah leh Vitamin khausak/hoihsak hi.

Mi khat in nikhat aktui ½ aneek na hang in pumpi I kisap Protein dat aki sam zah ngah thei hi.



Ann neek madeuh mehtui sikkeu 1 hawp kiau ding:

Ann neek ma mehtui sa vilvel kikkeu 1 I dawn ha hang in I pumpi tha te kepsak hi.(weight)American mipil ten mi thau 1000 a etna pan mehtui hawp masa te in ann1 vei a neek simin 55 kiam sak hi.

Ann nawh neek te thau hi.A hang in I khuak sung ah nasem te in ann kham cih thu a zak na dinn a hum laphot hi.Tua a hun lak sung in ann neek manlang ten tampi nane suk man hi.Tua a hih manin meeh tuisa hawp masak na-in ann tawm ne sak in thau na pan dal hi.



Zing an gilvah nading bek hilo tha om nading neek kul:

Zingan gilvah tak I nei sun aan hoih tak a ne nitak an tawmtawm ne” cih mi tampi-in gen hi. Tha om nading 1Protein dat kihel zing an in Glue pen pumpi sung ah sawtvei kemcing zohi.Zing sang Coffee,Niangtui be tuamtuam (Mangbuh tawh kibawl aante)Ganhing pan kingah Protein(Bawngnawi,Aktui,Deinchan)Singgah tuamtuam leh sathau tampi a kihel lo ann te neek huai hi.American Chicago Universty pan a kanna ah Protein dat pa zing an neek na hang in Glucose pen I neek ma 70-80mg neekkhit 140-150 kah te hi.(Mihing khat I glucose pen 80-120 ki kal hi.).

Na thauluat a na kiamtuam nop leh

Na thau luat a nakiam nop leh Nahtang, (Banana)

Zingsang na thawh khit ciang ne inla,
Na nekkhit teh tui minsa dawn in 
Khakhat sungbang hoih tak in dawn
Den neden leteh , pong 16 ciang kiam zo hi.