Showing posts with label Thului. Show all posts
Showing posts with label Thului. Show all posts

Zomite Banghang Kipawlna Lut

Zomi & Organization
Zomi & Organization

Zomi tawh Kisai Kipawlna Pawlkhat:

1. ZNC/ZCD - Zomi National Congress/Zomi Congress for Democracy,
ZRO/ E/ZRA -Zomi Reunification Organization/ Eastern) Zomi Revolutionary Army, ZC-Zomi Council(India) 2. ZYA - Zomi Youth Association, ZOFA - Zomi Football Association (Tukpeng lam kipawlna), ZSK - Zomi Siamsin Kipawlna (Siamsin), ZNCM - Zomi National Council of Myanmar, ZCLS - Zomi Christian Literature Society, ZOLUS - Zomi Literature Uplift Society, ZOMUS - Zomi Music Uplift Society, ZoMWA - Zomi Media leh Writer Association, ZMC- Zomi Media Council
1. ZNC/ZCD - Zomi National Congress/Zomi Congress for Democracy,
ZRO/ E/ZRA -Zomi Reunification Organization/ Eastern) Zomi Revolutionary Army,
ZC-Zomi Council(India)

2. ZYA - Zomi Youth Association,
ZOFA - Zomi Football Association (Tukpeng lam kipawlna),
ZSK - Zomi Siamsin Kipawlna (Siamsin),
ZNCM - Zomi National Council of Myanmar, ZCLS - Zomi Christian Literature Society,
ZOLUS - Zomi Literature Uplift Society,
ZOMUS - Zomi Music Uplift Society, ZoMWA - Zomi Media leh Writer Association,
ZMC- Zomi Media Council

3. GZA - Global Zomi Alliance,
GZI - Global Zomi Idol
4. ZDF - Zomi Development Foundation,
ZDA- Zomi Development Agency,
ZRDP- Zomi Rural Development Programme,

5. LZI- Leitungbup Zomi Innkuan,
ZIUSA- Zomi Innkuan USA leh Mun Tuamtuam a, Zomi Innkua kipawlnate,
ZBCA - Zomi Baptist Churches of America,
ZCF - Zomi Christian Fellowship,
ZAUS - Zomi Association of US,
WZC/ZIA pen World Zomi Congress,
ZAM- Zomi Association Malaysia,
ZRC- Zomi Refugee Committee,
ZONUS - Zomi National Uplift Society,
ZOCIA - Zomi Computer and Internet Association.

Kipawlna Tawh Kisai Zomite Lungsim Puakzia:


Hih kipawlna tungtawn in ka minam leh ka gam ading phattuamna bang kasem zotam cih lam sang in, bang phattuamna ka ngah theitam cih lungsim tawh Zomite atamzaw in a minam minsel kipawlna ah lut uh hi. Sum leh pai azonna uh mun tuamtuam ah Zomi kipawlna na nei uh hi. Tualai ah makaiten minam leh gam a ittaktakna uh tawh na sem uh hi. A hizong in kipawlna sung ah member lutten makaite lungsim puakzia theilo in, amau mimal phattuam na ding lametna tawh kipawlna lut uh hi. Gen tehna bang, cimawh gentheih, liamleh bai, sihna dahna hong tungciang, hih kipawlna in hong huai thei hi cih tawh kipawlna sung lut uh hi. Kipawlna ih thukhun sung a om, khasim or kumsim sum kidong zong apia nuamlo tampi omlai uh hi. A tamzaw in sihna mangna atuak uh ciang in, tua kipawlnate in a luang aphamsak nang lametna tawh kipawlna lut pha diak uh hi. Kipawlna pen Insurance dan in mu uh hi.

By Tg Cin Lian Khai,
Yangon

68th ZOMI NAMNI 2016 - KALAYMYO

Written by
B Muan Ngaihte & Chin Sian Thang
B Muan Ngaihte & Chin Sian Thang
B. Muan Ngaihte

68th ZOMI NAMNI 2016 - KALAYMYO
Leitung Khuavannuai aa Minam tampi a omte lak ah ei
ZOMI tezong Minam khat hidiing in Topa in abawl te ihi
hi. Hiamhleh Mangkang Kumpi (British) te in
Gamtuamtuam Myanmar, Bangladesh, leh India aa ana
khenzaak te ihi uhhi. Gamgi in ahonkhen mahbang in
hunkhatlai in ei Zomi tezong I Lungtang un ina kikhen
kha ua, Midang kisakna lianpi tawh unau ihihlam zong
mangngilh in ina om uhhi. Himahleh Pasian in Minam
khat, Beh le phung kibang, Inndongta aa kivaihawm,
Pau le haam khat , aa ahonbawl Zomi te’n Unau ihi cih
ihon theikhia ua, Sak le khang, Tuilu-Tuitaw kikawm in
i omtheita uhhi. Iitna leh Unau hihna pen Anai-a
gamla tawh kisailo in I sisan leh i lungtang ah om
ahihman ahihi. Hunkhatlai ngial houh Kawlgam-Vaigam
Zomi te kimansak leh kiheek in ina om zen uhhi.
Hiaipen Dawi (Setan) hamsiat in kakoih a, tuniciang in
hiaihun beita in Unau ihihna tawh iitna taktawh
kithuahtheita hihang.

Gam tuamtuam leh Minam tuamtuam te in Suahtaakna
ni, Henkol (Yoke) tuamtuam apan kiphelkhiakna ni
aneihtek uh mahbang in Ei Zomi te’n zong Myanmar in
Zalenna / Suahtakna ahon ngahtakciang in I Zomi sung
ah zong FEUDALISM ki-ukna beita hen ci in Pu Suang
khaw zam in ana genngei mahbang in January 4th.
1948 ziingsang 4:20 hun in President masa ahi Pu. Sao
Shwe Thaike Falam khua ah hongpai in , amah omsung
mah in Zomi Nam Buppi kikhopna kibawl in tua Kikhopna
ah Pu. Thang Za Kai (Subidar) in, “Ukpi ngeina beita
hen,Gambup suahtakna kingahta ahihman in ih Zogam
ah zong Democracy ngeina tawh ki ukni” cih thusunna
nei in , Mipi in thukimpih maw thukimpihlo ci in Tu leh
Ding khentatna nei uhhi. A paikhawm mipi 5000 val
apha sung apan 99.9% in thukimpih in (Mi 17 bek in
thukimpihlo hi). Tua ahihman in Zomi te Siahtung-
Siahphei, Hausa ki ukna apan i suahtakni, I Mianm
adia Democracy ingahni ci in 20th. February 1948 pen
ZOMI NAMNI ci aa minvuah in omhi. Hiai ahihtawh
kiton in Kumteng in Zomi te omna Gam khempeuh ah
Zomi Namni zat in omhi. Hun Paisa ah Kawl Kumpi in
CHIN ci in ahon ciamteh ua, himahleh ei leh ei ZOMI hi
ungh i kicih na uhhang in Pasian in ahon piak Zomi min
khang semsem in thupha ngahta hihang.Hun Paisa te ah
CHIN NATIONAL DAY ci a zatsak aa ih omhang in Zomi
te ki lungneu mahmah hi. Hun hongpai in Pasian
hehpihna tawh Tukum 2016 in Kawl Kumpi Phalna ngiat
tawh ZOMI NAMNI / ZOMI NATIONAL DAY ci in Kalaymyo
Khuapi ah zat diing in Zomi National Council of
Myanmar panlakna tawh thu hong omhi. Tuatawh kiton
in ZNCM Makaipi te cialna leh, Ka Lawmpa CHIN LIAN
KHAI in ZIUSA makaipi te deihsakna tawh Lamsaap
(Bahara) diing ahongg piaksak ziak in Zomi Nam India
aa Laa asiam mahmah ZOMI IDOL INDIA aa ana kihel
Miss.Hnunhoih leh Miss .Mansiankim tetawh Kalaymyo
zuan diing in Dt.16th,February 2016 , 6:30am (IST) in
Lamka pan ka kipankhia uhhi.Sya Chin Lian Khai leh
ZIUSA makaipi tetung ah kalungdam hi. Pasian kepna
tawh nawngkaina om hetlo in Moreh katung ua, Huai
ah Sya Do Khen in hongdawn in Nanphalon (Myanmar)
ah a inn ah hon tawldamsak hi. Tawlkhat sung tawldam
in Kalaymyo zuan in ka dingkhia ua, Hiaihun ah
Kalaymyo ZNCM makaipi Mi 4 in Motorcycle tawh
hondawn in nuamtak in kapai uhhi. Nitaklam 6:00pm
(MST) in Kalaymyo Khuapi katung ua, Makaite in ahon
sehsak mahbang un Pu.Mung Tawng (Dalkhai khuami) te
inn nuam mahmah,Tahan ah ka tung uhhi. Katunna te
uh asiam un,anuam mahmah aa ka kisap khempeuh uh
hong sik in Innkuan mi mahmah bang in hongdon uhhi.
Ka vaknopna uh a omciang in Pu.Mung Tawng Tapa
SANGBAWI in Mawtaw hoih mahmah khattawh hong
vakpih in phunlo, Gim ingh zong cilo in Sun hi in Zaan
hileh hong vaakpih aa kalungdam mahmah uhhi.
Zomi Namni kizat masung Ni 3 bang om ahihman in mun
tuamtuam ah vaak in, Lawmte ahi Laasiam mahmah Sya
Thang Ta (Vaimiim leh Gataam), Syamah Zam Bawi,
cihte inn ah honghawh i hun nuam mahmah hong zatpih
uhhi. Sya Kam Seen, Sya Zen Lian, Sya Khupboih
(Thangno),etc. tetawh zong kimuthei kahihman in
kalung damlua hi. Dt.18th Feb.2016 honghi aa, Laa
Practice na diing hun hongpiak man un Laa Taih diing
in Ka Thum un ka kuan ua, Mel a kithei ngeilo himahle
un Musician JUBAL BAND te in nuihmai leh kamkhum
mahmah tawh na vaidawn in ka laa te uh Music hoih
mahmah leh siam mahmah in hong sakpih ziahziah ua,
ko zong nuamsa lua in kasa ziahziah ua, lawmhoih
diing Laasiam tampi tawh va kithei pah in hun kazang
uhhi. Dt.20 Zomi Namni hongtung petmahta
aa,Programme pen 10:00am aa kipan diing ahihman in
9:40am in Pawi zatna mun ding ZBCM (Zomi Baptist
Convention of Myanmar) Huang / Compound gol mahmah
mun katungta uhhi. Hiaihun ah Makaite, Mipi te in
kamuh ngeiloh uh thusiamna leh kazak ngeiloh uh
kamkhum mahmah te tawh ana vaidawn in, kobang
nuamsa lua in kanui peekpaak uhhi. 10:00 ahih tawh
kituaklian in Hunuk ahi Pr.Kham Do Dal @ Dal Tawng
(ZYA Kalay) leh Lia Khawm Ngaih Nuam (St.Peter &
Paul Church) te ii makaihna tawh hun kipan ziahziah
in, Laisiangthou Laate / Sam 33:12 “Topa, Pasian aa
anei Minam, ama luah diing inteelna angah
Minamtethupha ngah ahihi” cih mipi in ki simkhawm
ziahziah hi. Tuazawh in Opening Prayer Sya Hau Khen
Kham, ES,ZCLS in nei aa, Mipi in “Tunsungkhatpan
piang hi ngeingei hang e” cih mittui naptui tawh kisa
ziahziah hi... Tuazawh in Khawmpi honna leh Balloon
khahna Sya Tuan Khan Mung @ Tua Mung, President
ZBCM in nei hi. Vaimuak Thugenna pen Sya Vum Lian
Pau, Chairman Central Committee, Thukizaksakna Sya
Do Khan Tuang, Secretary Central Committee, Zomi
Ngalliam te a diing thungetsakna leh PhamsaZomi
Salpha leh Makaite sunna hun Sya Rev.Dr.Lang Khan
Khai (Zomi Times) in makaih hi. Tuazawh in Laasakna
Mr.B.Muan Ngaihte (Lamka Pan), Miss. Mansiankim
(Lamka pan), Miss. Hnunhoih (Lamka pan) , Miss. Kim
Nu (Talek), leh Zomi Laasiam tampi in ZOGAM LAA sa
ziahziah uh a, nuam mahmah hi.Tuazawh in Zo Ngeina
Laam tuamtuam lahna in zui ziahziah a, tuazawh in
“TOPA EI DI’N HOIHNA E” cih laa sakhawm in Hunzawh
thunget Rev.Langh Suan Thawn ZBCM in nei in Suun
hun kinei hi.
Nitak hun honghi a, CONCERT nasia mahmah hun kizang
aa, Mipi lah ZBCM Compound ah 6000 vaal dingte tudim
zihziah in nuam mahmah aa, Laasiam Mi 30 vaalte in
Mipi te mai ah Laa sa ziahziah mai hi.
Tuabek hilo in FASHION SHOW, leh atuamtuam lahna
thupitak om hi. Zomi te kithutuahna thupi kasa aa,
nuam kasa mahmah mai uhhi. Nuamtak aa hun a
kizattoh nung in Nitak 11:00pm in Programme kizo thei
hi. Ka piannung hibang hunnuam Zomi mipi tawh
kazattheih ka aangtang a, nuam kasa mahmah uhhi.
Sunday honghi aa AMC (Agape Ministries Center), Agape
AG,Kalaymyo aa Siate hong cialna hang in Va kikhawm
in Topa phatna Laa kava sathei ua, nuam mahmah hi.
Tuabek hilo in Biakna Makai Sya te in Singpi/Niangtui
hong dawnpih in hunnuam mahmah hong zatpih uh a,
nuam kasa mahmah uhhi.22nd February 2016 honghi a,
Lawmte in Zomi Khuapi Tedim leh Tonzang munuam
acihna uhtawh 6:30am in Kawlpi pan Hnunhoih,
Mansiankim ,Sangpu, leh Niangseen Zomi tawh Tedim
zuan in Zogam kahong kaltou ta ua, Thaangmual,bang
nuamsa mahmah in tawlkhat Photo Session kanei uhhi.
Tedim ka tung ua Lawmpa Me Mung in hongdawn Aa,
Hotel ah ann hong nekpih in,Zomi Makai ahi khat in
Ann hong taih aa kalung uh adam mahmah hi. Tedim ah
nuam kasa mahmah ua, Ih Zomi sung aa a thupi
mahmah Pu. Thang Paa bang vamu in Lim kila/ Maan
zaih in nuamsa in ka
awng ziahziah mai uhhi. ban ah ZNC/ZCD Zum vapha in
Makai te kava muthei uhhi. Tuateng zawh Tonzang ah
paisuak in Tonzang Khuapi etna kavanei uhhi. Nitaak
ann Tedim ah U Cing San in hongvaak a, 7:00pm in
Tedim pan kipan in 12:00am in Kawlpi katungsuk uhhi.
A ziingsang 23rd February 2016 in Sya Mang makaihna
tawh amah Mawtaw in Miss. Nuam Bawi Samte tawh ko
a zinteng tawh YAZAGYO DAM va en in nuamtak in hun
kava zangthei uhhi.
24th February 2016 honghi aa Lamka ciahkiik ding
geelsa om mahbang in Ziingsang 6:30 am in Kawlpi pan
kipankhia in ZNCM Makaipi ahi mi 2 leh Sya David
Mangno in Nanphalon tan hongkha ua, Lamka 7:00pm in
ka tung kiik uhhi.
Hiaihun ah Lawm numei te bang in nuam sa mahmah in
kapai dek bang un Kapdek maimah ua, Kawlpi apan
paikhiak diing pen Haksa sa mahmah uhhi.
NUAM KASAK MAHMAH TE UH
1. Kawlgam Zomi tepen Friendly mahmah ua, Kamsiam ,
Mi iit mahmah in A kisam khempeuh hongsiksak diing
uut tawntung uhhi.
2. Mikhual a kihih mahbang in pai nopna a kineih le
zong amau nna pen taisan zen in hong paipih hamtang
uuhi.
3. Ka paina khempeuh uah hong vaidawnna te uh ka
lungkim mahmah uhhi.
4. Nek-leh-Dawn ah ki ningcing mahmah in hongpia den
uhhi.
5. Makai leh Heutu te in Mikhual bawl aa hongbawllo in
Inntek tak in Law, bang in hongbawl in hon makaih in
hon keemden uhhi.
6. Kawlgam aa aom Zomi te thusiamna, iitna leh nong
panpina te uh mangngilh ngeikei n’ung...
7. Kawlpi ka luuttung un, Lampi dungte ah Banner
lianpipi ZOMI NAMNI kitaak zihziah kamuh in hong
thathou sak mahmah hi.
Zomi tepen Muntuam Gamtuam ah iteng in i kikhen
zong Khat ihihna, Unau ihihna pen bei ngeilo hi.
Huaiziak in Maban ah Kawlgam leh Vaigam aa Zomi te i
kinaizawk semna diing aa ka gintak te...
1. Kimuh leh Kithuahtam pen iitna kipatna ahihmahbang
in Mailam ah ZOMI NAMNI bang Tedim or Kawlpi ah
bawl in, India lampan in BUS tampi tawh luut in
Zangkhawm ziahziah le’ng...
2. Zomi tawh kisai Seminar te neikhawm in
kithuahkhawmna tamleh...
3. Kipawlna tuamtuam te Eg.ZYA,Zomi Council,etc, te
gawmkhawm theile’ng,
Myanmar Zomi tepen thunuam mahmah uh a, Zomi aa
ding ahih nakleh Sum-le-Pai , Tha-le-zung zong
seengngam uhhi. Kalawmte bang in nuamsa mahmah uh
ahihman in kapai un Khat in kakiang ah, “ Umuan, Sum
i ki thawhkhawm diing ua khatvei Ni 2/3 hizongleh
Kawlpi ah vazinnawni aw” hongci aa ka ngaihsutna ah
Zomi te i ki iit aa i kingaih pen uh thupi kasa aa,
Kawlgam Zomi te ngaihhuai in iithuai nahi uhhi.
Kalawmte bang Lamtawntung in kap den maimah
uhhi.......
Sian in Zomi te hong ompih in Thupha hongpia diing a,
Mailam ah Kithuah in Zomi te kigawm diing ihi cih ka
ngaihsut ciang in nuam kasa aa, ka kipak mahmah hi.
Ka Sanggam laizom Zomi te aw,,,,mailam ah zong
hongpai zel ding hi ungh,,,,,
KA SUUNMANG (VISION)
*** Nidang in Berlin Khuapi pen Gamdangte ukna tawh
phelnih kisuah in,Khuapi laizang tak ah Baang (Wall) in
East leh West Berlin khenzaak hi. Hun hongpai in
Mipite in Unau kikhen, kihou theilo aa om na sa
mahmah in Kuamah sawl zong hilo, in Sepaihte in akaap
lum zong poisalo in Tua Baang pen Singkhuah-Suang
tum tawh khemcim manggawp uhhi, Tuazawh takciang
in Berlin Khuapi pumkhat suakkik hi. Tuamah bang in
Kawlgam-India-Bangladesh aa a om Zomite Mangkang
Kumpi in hondong hetlo in GAMGI honkhung khum uhhi.
Na kasa aa na isa uhhi. Himahleh Topa in thupha
hongpia diing a, Tua Gamgi khensia aa a laizaak ding
ei Zomi te hihang,,,,a bul kipanpan ta hi ci ingh.
Gamgi i susia ding ua,,,,Zomi te Kipahna Mittui tawh i
kigawm hun diing ka lungsim in kamu aa...... Nopci
kasa hi. Unau Zomi khempeuh te aw....Lunglaulo in
pangni..... Zomi te tubang gawmni tuang hongtung
diing a, Siingdang in Zogam ah vaihawmlo in Zomite in
vaihawm diing hihang......
Gelh diing Tampi om mahleh hiaizah in hunsak
photni..... Kawlgam Zomi te aw, hong ngailua
ungh.......

The 69th ZOMI NAMNI 2017 ciang in kimu kiik ni....

B.MUAN NGAIHTE
(+918014391608)
(Lamka/Churachandpur)

Tate tungah Nu/Pa hoih hi ding

Ka taten Jesuh a it manin ka lawmnu tawh Pasian tungah lungdam kako uh hi. Ka tanu in Pastor pasal in nei-in, ka tapa leh a zi-in Pasian na sepna in Inn veng teng samkhawmin Bible study neihpih den hi.
Siam Khaute
Siam leh a Innkuan
Nau pangte bangci enkol ding cih nupi leh papite in hong dong zel a, hih khenpi sung ah koici hih ding cih LST tawh gencian ni.

GIDEON dotna: Tulai nupi leh papite in tate vanhoih nono leisakna dingin nasep hahkat thei mahmah hi. Tuate kum 12-17 kal hong tun uh ciangin a tam zaw sex leh guihtheih ah hong bual uh hi.
Ko nupa in ta thum ka nei vua kum 3-8 kal phata uh hi. A neu vua pat aliat dongun Mi hoih hong suak toh theih det nading un bang ci’n pantah ding ka hi uh hiam?
Dear Gideon,
Na tate tawh hun zangkhawm zel un la, holimpihin na itna theisak zelin, LST tangthu hilh zel in.
Ka nau pangte uh hong khantoh ciangin ka lawmnu tawh pawmin hong it ung, hong ngai ung ci’n ka itna uh ka thei sak uh hi. Nisim mahin Lst tangthu a lunglut dan lampang un ka gen uh hi. Khat veivei an nek kawm leh lam siauh kawmin ka gen uh hi. LST tangthu ka gen khit ciangin tuni a ka sangnaupang laivuanna a gutate tangthu ka gen a haksatna athuak uh ka hilh hi.
Ka lawmnu’n numei khangno ka hihlai a zuau ka gen ciang haksatna tuak ing cihte hilh hi. Hih bang tangthute ka gen uh ciangin ka tate’n aw  ka nu leh pa-in hong it hi. Haksatna hong tuak sak nuam lo hi ci-in ngaihsun uh hi. Naupangte in a theih nadingin huhin Pasian hoih hi. Kei mi mawh hongit hi. Jesuh in Topa hi. Ka mawhna tangin hongsi-in tun ken gumpa leh honpa in sang tang. Haksatna, nopna ka tuak zongin hong ompih tawntung ding hi. Tu’n ama adingin ka nungta tawntung ding hi.

Tua ahih manin Gideon Aw natate tawh hunzang khomin na sep pih in, mawtaw khawng sawppih in la, tua kawmin LST tangthu gen pih in. Pasian phawk lo a gamta haksatna tuakte leh a nuntakna abeite tangthu gen in, Pasian nasem a ah nuntakna nuam a sa mite nuntak ziate zong gen in.
Na genzia pen a lunglut dan dingun gen in. A dah huai tangthu leh a nuihzak huai tangthu zong gen zel in, tua hileh na tate’n adang hong genin hong ci kik pah ding hi.
Nikhat tangval khatin Bruce aw na Inn kong hawh simin na tate na hopihdante hoihsa mahmah ing. Kei nau pang ka hih lai-in kapa-in na holim pihdanin hong hopih ngeilo in hong hopih sunsun ciangin meigit vala aw, hai vakoihin hong cih ka thei bek hi.
Pasian in ci hi. Na Tate tungah ka thukham hilh in. Na Inn ah na tawlngak ciangin ahi zongin, na lup ciang ahi zongin, na thawh ciangin ahi zong, lam napai ciang ahi zongin thu hilhin panpih in. (Deut.6:6-7)

Ka dawnna ah Pa nahih hun ciangin Deut.6:6-7 in agen danin hih in. Inn ah natut, lamsiau, lum, thawh hun ah natate hoihtakin hopih in.
Tulai leitung mun khempeuh ah Nu le Pa in Tate tawh hun tawm zangkhom lua hi. Nu leh Pa a tamzawte pen sum leh pai zawngin buai lua mahmah uh hi. Pawl khatte bang muntuam tuaktuak ah na semin a tate uh tawh hun zantkhop ding pen hun nei thei lo uh hi. Nu leh Pa ahihna un khat leh khat a kigen ding un ah:
Ih tate tawh huntam ih zat theihna dingin hanciam zaw ni, sum tam ih muh loh hang phamawh kei.
Na tate tawh hun nazat khawp loh ciangin na tate’n Nu aw, pa aw kotawh hun tam zang khawm zaw ni hong ci het lo ding hi. Ahi zongin a lungsim vuah om, lungleng kisa-in khattang lua kisa ding uh hi. Hong gol uh ciangin zu, za, khamtheih a tuamtuam leh numei tawh hong paktat ding uh hi.
Swaziland ah sangsia ka sep lai-in ni khat sangsia khatin ih khasum uh tawmlua ahih manin nitakin lai hilh kik lecin sum na muhbeh ding hi. Na zikiang ah nang zong na semin ci’n sawlin. ka Inn en in nitak ka lai hilhna tawh ka lei hi hong ci hi.

Ka zi kiangah nang nasemin ken nitak lai hilh lai leng ih tate bangci ding a hiam? Ih Inn uh sia khin taleh ih tate tawh hun tampi mah ih zatkhawp ding thupi zaw ka ci hi.
Na tate pom/kawi in kimawlpih unla, laisiangtho tangthu a zapnop nonote hilh un. Holimpihin nuam a sakna uh leh a haksakna uh ngaihsut pihin, thu nget pih un. (late.78)
Nupa a ki-itte bangin na nupa un ki-it tuah un. (Eph.5:25-33 ; 1 pet.3:1-7). Tua hileh na tate a lungmuang ding uh hi.

Siam Khaute

Na manphatna khat omlai veve

Na manphatna khat omlai veve
Leitung khuahun leh mite’ nuntak ka muhteh ka nuntakna in manneilo kakisak hun tam peuh mah hi. Ahizong in ka sangkah lai Zolai simbu sung aa tangthu khat in tha hong guan ahiman in nang zong kong hawm nuam hi. Na phawk kha lai hia?…
Khatvei Akpi leh ano te anzong in avak khop liailiai leh Sangak in Akpi hong petlum in taipih vingveng hi. Akno te lau in kithehthang khin uh aa adamlai akno khat in atawpna teh api(nu) phu lakkik ding hong hanciam in hong kipaikhiat leh lampi ah Gul gawngsan tawh hong kituak in “Akno ciauliau nang koi ah pai ding na hia?” acih leh Akno in “Nu’phu pa’phu lading sangak dai tuanpai ding” ci’n adawn teh gul gawngsan in “Eh! Sangak tungah ahehlo kua om ding hiam?” ci’n hong zuipah lian hi. Apaipai uh leh lampi ah abanban in, Buanning, Nanghiam, Aktui, Suktum, Uiphuk te tawh hong kituak uhteh amau zong sangak tunga hehlo kua om diam? Ci’n hong zui pah ziahziah uhhi. Sangak omna inn atun uhteh Sangak na ihmu ahihman in Akno in panmun hong hawmpah aa Buanning’ aw, nang alukhap ngei ah na pang Oo, Nanghiam aw, nang akhekhuantaw kawmzawl ah na pang Oo, Aktui aw, nang meikhuk ah na pang Oo, Gul gawngsan aw, nang tuibeel sungah na pang Oo, Suktum aw, nang kongpi ah na pang inla, Uiphuk aw, nang kelkong ah na pang Oo ci’n panmun a gel sitset khitteh Akno in Sangak ihmu vaphawng in “CIAKCIAK” ci’n avaham leh Sangak hehlua in nang kei ihmu hong phawng maw? Ka zingan ding naïve ci’n ihmut suak pipi’n hong thawh nuainuai leh alukhung ah Buanning lawngkha in anap leh uihlua sa in, akhekhuantaw kawmzawl ah siak dih ning e ci aa azawt phei leh Naanghiam in na atpah hi. Na si e abang himawk a hia? cia ending a mei amut leh Aktui puakkham in amaitang thehgawp aa nuamkei lua ei kamai phiat phot ning ei ci aa tuibeel ah apai leh Gul gawngsan in natu leuleu hi. Ka innsungah galdim ei cia kongpi ah apusuak leh Suktum in na deng pah aa sipetmah veng ei kua hipeuhmah naivua ci’n awngkawm sa in huangpua lamah ataileh kelkong pan Uiphuk in anaai tawh na kap in tuamun ah Sangak hong sita ahihman in Pu. Uiphuk in hanla hongsa hi. Akno in a nu’phu apa’phu a lazo hong hipah hi.
Hih ih tangthu ka ngaihsun aa thathak tampi hong pia hi. Zomi khangthak te aw, leitung thu ah biakna thu ah ih innkuan sungah phu ih lak ding tampi tak om hi. Zogam/Zomi’ khantohna ding, khua leh tui khantoh na ding, biakpiakna anopna ding in ih pi/pu te’n ih mai ah nenniam/bawlsiatna tampi thuak in hong nusia khinta uhhi. Sangak in akpi aneek teh akno te lau in akithehthang bang in zomi tampi takte zong muntuamtuam ah alau tawh anzong tawh ih kithehthang khinta hihang. Phula ding in zong Kam tampi takmah na kuankhia takpi aa kambekmah in na zui ahihman in ih nu/pa te’ phu lazo mahmah lo uhhi. Akno bangin apankhia taktak om leh a kihuai/namsia Buanning abang mizawng daipam te’n zong hong zui ding aa Gul gawngsan bang ahi migilo zukhamkham te’n zong hong zui ding hi. Aktui bang in na hoih asepnop na hang mite hong puakkham ngam ding aa Damlo zawngkhal lupmun ngak tenzong Uiphuk bang in asi anai uhtawh hong panpih ding uh aa Zogam/Zomi leh ih leitang nopsak na ding phu ih lazo ding hi.
Ih mi ih namte’ phattuam na ding, ih innkuan khantoh na ding in midang te’ lak na sangkahna, na na sepna ah nang kiniamsak seken. Akno in anu/pa phu alak zawh na’ng in Buanning na ngawn na kihel hi. Samson in agalzawh na’ng in saguh keu Topa’n zang hi. Samaria mite gilvah na’ng in miphak te Topa’n zang hi. Na kipat khiatngam hunhun in na manphatna leh na thupi’ na nangleh nang kithei pan ding hiteh. Tua hihman in Pilna neite’n na hoih atamsem deuh hikhin samlo aa, mi hau te’n mizawng te ahuhzo hikhin lo hi. Mi thahat te’n alawm agual ahuhngam hituanlo aa, ameeel hoih te’n zi/pasal hoih angah hi peuhmah lo hi.
Khatvei Saipi leh Zawngkuh khat hong ki thusimlo ki liansak tuakpian uh ahihman in SIMBU thu hong khensak uhhi. Simbu in tuipi gei ah paipih aa agal ah akung lianpha mahmah HAI GAH ensak tuak hi. Zawngkuh aw, “hua ih gal tuipi nawl a om haigah valo dih Oo” ci’n asawl leh Zawngkuh in tuipi kantan zolo ahihman in lo zolo hi. Tua khitteh Saipi’ kiangah “Saipi aw, nang zong hua ih gal aa haigah valo dih Oo” acihteh Saipi zong tuipi kantan pheipah in aphung atunteh haigah te sanglua in akunglah lianlua ahihman in lo zolo in hong ciahkik hi. Atawpna ah thukhen Simbu in “Saipi aw, Zawngkuh pen na tungah tuangsak inla, hih tuipi na khen uh hai phung na tun uhteh Zawngkuh pen haigah va lo sak Oo” ci’n sawl kik aa tuabang in anih un ahih uhleh Haigah hong lo zo pan uhhi. Thukhensiam Simbu in Saipi aw, na gol hang singtung kah theilo na hihman in Haigah na lozo kei hi. Zawngkuh aw, nang zong singtungkah na siam hang in tuipi kan zolo na hihman in haigah na lo theikei hi. Tua ahihman in tuni a kipan in na nih un ki liansak nawnkei unla na paipai na uh ah kithuahzaw un tua hileh na thupi lam uh kitel in ki neumuh nawnlo ding hi uhteh cih agen khitteh lensan vingveng hi.
Tulaitak ih minam sungah hih thu tangthu phawkhuai kasa hi. Ih siamna kibanglo in ih muhzia akibat loh man in kiliatsakna lungsim leh ki thusimloh/neu etna piang mawk hi. Leitung ahihteh Saipi’ dinmun zong om ding hang a Zawngkuh dinmun zong om ding hihang. Saipi’ dinmun ahi makai, sia, pastor, upa, lasiam, pilsin te’n Zawngkuh dinmun ahi mipi’ dinmun tualsuak siamna, muhna leh hanciamna aneinuam te gim taleng gik taleh ih tung ah ih tuansak ihpuak phot kul ding hi. Tua hileh ih gamsung, ih minam, ih khua leh tui, ih innkuan sungah kiliatsak zawkna lungsim hong bei ding aa ih manphat na, ih thupi nate kitheihpihkim in gualzawhna tampi ngahbek thamlo in alim mahmah haigah bangin nuntakna bulpi itna lungsim taktawh kamkhum zomi te’n ne ziahziah tading hi. Tu in man neilo na kisak khak zenzen leh NA MAN PHATNA KHAT OM LAI VEVE hi cih phawk in thala a na manphatna tawh midang te a ding in NA MANPHA asem khia ding in Topa’n asimkha mimalkim thupha hong pia tahen! Amen!
Mr. Kimpi (Chennai)

Mother's Day: Poison

Tuni in Nu' Ni tawh a kinai mahmah hi a, zing ah ong tung ding a hi hi. Nu' Ni pen leitungbup in a kilawp mahmah Ni khat hi a, ei Zomite in zong i lawp ciat hi. I Nute i itna ong khang semsem in, i phawk ong tam semsem hi. Ka nuntak sungin Nu' Ni tawh kisai ka tuah khak thu tawm kong gelh ding a, a tuakkhak (coincidence) a om zenzen leh nong telsiam ding uh kong ngen masa hi.
Sianzun: Mother's Day

Ka lei hinna tomno kal sungin Nu' Ni cih ka bawlkhak hun tawm mahmah hi. Amasa pen in ka theih phak in Maymyo ah ka sangkah laitak un Nu' Ni ong kibawl sak hi. Tua a kibawl hun pen Sabbath nitak AY hun(Adventist pawlpi) ah ong kibawl sak hi. Program sungah Nu a damlai te adin leh a dam nawnlote a din gelna a tuamtuak om  hi. Nu' thupitna a tello ka hi kei a, ka thuaklah khat om hi.

Tua ni in Nu a dam laite in a nu ciat uh aihkeh a nu uh a om theilo te in nu banga a ngak uh nupi khat pepeuh i' ang ah paak va suan sak, va kilh sak hi. Tua pen amau a din a lungnop huai leh a angtan huai mahmah hun hi ci in ka ciapteh sak hi. Hibang hun ah paak kilhsak a ngah te zong a hampha nute ahi uh hi.

Kei i Nu' Ni zat dan ahi leh, tua nitak in Nu a dam nawnlo te in paak khat la in Curtain a kisuang Singlamteh(cross) ah va kilh ding cih ahi hi. Kizolo sa mah in tutna pan dingkhia in amai lam zuanin ka pai hi. Ka kiim ka paam zong en lo in singlamteh osmna lam ka maingat hi. Ka beng ah huau-na aw ka za a, "Nang na nu om nawnlo maw" cih a hi hi. Dawnkik ding ka kam in cinlo ahih manin ka lu ka sing hi. Kua hiam ci in ka et leh Mrs Dal Vung, w/o Pr Daniel Nangno na hi mawk in ka mit in ka khitui malte lenkip zo lo in ong pulh ta hi.

Ka lungtang in mangnilh cip zo leh ka ut ka nu pen hih hun ong tun sialsial in ong nosuak zel a, nu ngaihluatna hangin gim in ka vui hi. Kei adin Nu' Ni pen Gu tawh kibang hi. Nu ni pen a omlo hi leh leitung ka nun sungin tu a ka puaklah depression pen ommlo ding hi ka ci hi.

Tu liana ka dawn Gu pen Nu' Ni ong tun simin ka dawn denden lai ding hi.

Kei tawh kibang a Nu a nei nawnlo te in thuaksiam ding ong deihsak ingh.

A Pahtawi Huai & A Kihtaak Huai Nupi

Sianzun Blog
Add caption


1. A pahtawi huai NU (Abigail -Samuel Masa 25) 2. A Kihtaak huai NU (Jezebel-1 Kumpite Masa 21)
1. Abigail pen mihau Nabaal Zi hi 1. Jezebel pen Kumpi Ahab Zi hi
2. Abigail akhiatna in 'apa' lungdamna' hi. 2. Jezebel akhiatna in 'baal i pasal' cihna.
3. Nabal akhiatna "hai=fool" cihna 3. Ahab akhiatna "pa-no" cihna.
4. Abigail pen "Tei leh Hoih" thuah hi. 4. Jezebel pen "Tei-gitloh' & hoihlo ahih man in a mit zem hi.
5. Abigail pen apasal hai-na hang in a hoih lam ah buai hi. 5. Jezebel pen apsal deihna atangtun na ding gitloh buai hi.
6. Abigail in a pasal haitatna hangin mawh lawh tawi in mitampi sihna pan honkhia zo hi. 6. Jezebel in a pasal haina tha pia in, Pasian min zangin ZUAU phuak in mawhnei-lo Naboth that hi.
7. Abigail in ama neihsa suplawh liang in suahtakna ding sem hi. 7. Jezebel in Naboth neihsa innmun logam leh panmun te aana tawh sut hi.
8. Abigail' na hoih sepna te apasal in awlmawhpih manlo hi. 8. Jezebel in apasal tawh kopin simtat zuautat khawm uh hi.-Kamsangpa bek in thei kjinkhian hi.
9. Abigail thuman nasepna hangin a pasal in sihlawh hi. 9. Jezebel zuautatna hangin panpih neilo Naboth that hi.
10. Abigail pen Kumpi David zi suak hi. 10. Jezebel pen Naboth athahna mun tektek ah Kamsangpa gen bang in si-a Ui-te in asa ne hi.
11. Abigail in a innsung susia tawh ki bang napi sihmang nading (Hell) pan honkhia zaw hi. 12. Jezebel in a innsung lamtawh ki bang napi suksiat theihtawp in susia hi.
Paunak 14:1 "Numei (Nu) pilte in innsung (Pawlpi sung) nuntakna khangsak in, Numei (Nu) hai te in innsung (Pawlpi sung) nuntaakna susia hi.
***Jezebel bang in NU pawlkhat ten ama nuntaakna hu dan in asung a om ata athat (abortion) & naungek a pai om a tuate phatawi huai lo in Lipkhap huai hi.
****Abigail bang a zumna daina supna bai-na teng phamawh salo a nuntakna ahu, mindai nading ahu NU te bek Pahtawi huai hi.
Paunak 31:30b-31 "Ahi zong in TOPA azahtaak Numei (NU) a phattaak ahi hi. Asepna hangin amah (NU) phat un. Mi khempeuh in a zahtaak ding akilawm ahi hi.
Sia Kap Tedim EBC

Nute Pahtawina

Sianzun: Nute Pahtawina


NUTE PAHTAWINA

 “Nupi khat in ama nawi a teep naungek mangngilh thei ding ahi hiam? Isaiah 49:15

                     Nu tampi lak ah nu hoih ka neih khak  pen ka lungdam mahmah hi. Citak, thu khual, thuman, itna tawh hong pantah toto in hong khang cingsak hi. Nungak paktat pawl khatte gamtat siat dan in ka nu na om kha  hi zen leh mihing in piang kha lo ding’ cih khawng ka ngaihsun kha zel hi. Nu hoih ka neih khak pen ka lungdam mahmah aa, ka nu ka itna hong khang sak hi. Nu aw na thu khualna hangin a nung ta ka hih lam ka theih ciangin zekai lua ta ing. Ka khan sung lungdam hong thuk zo kei mah leng,ka lungdamna hong theihsak in Nu Nu aw.


                     Nute hoihna gen in zom phawt leng bei hun nei in ka umkei hi. Laphuak siamte, laiat siamte in, Nute hong itna leh a hoihnate uh a gelh uh ciangin thu thuk thei mahmah hoih thei mahmah napi, tua thu hoih la hoihte in nute hong itna gen khin zo ngei tuan lo hi.Kha sawm sung a gil sungah dawmtaakin hong kem hi. Lei beel tam thei dawp bang in hong dawm uha, hong khuai ding lau manin aduhduh uh zong ne ngam lo uh hi. A kep cing hak mahmah nau suah ma kha sawm sung  hong kep banah gual tawh tan bang kim theihna dingin hong khang liansak hong kem to hi.  Nute hong itna lian lua mahmah aa, thuk in zai hi. Gen zawh loh ding nute hong itna ahihi.

                 “Nute ni” bek in Nute pahtawi lo in, nisim nuntakna ah lungdamsak den ding pen thupi kasa mahmah hi.Cik mah ciang nu itna ki thuk zo ngeilo ding hi.Ahizong nute dam lai in sep theih bangin huh ding thupi kasa mahmah hi.I nute pen melhoih lo kisa thei hi. Ei hong khual man in a mel uh siat lawh, zawng khal lawh, lungsim gim lawh uhhi.Nu itlo zi it lo kua a om diam? Nupi khat in a nawi ateep khat pen a dam sung mang ngilh ngeilo ding hi. Nu in anawi teep naungek mangngilhlo ahih leh ta khempeuh in pianna tuunu mangngilh ding I hiam? Nute dam sung it in kepcing ding thupi mahmah hi. Mipilte kammal zat nute pahtawina hong gelh nuam ing………
..
• Abraham Lincoln: Kumpi ka tun theihna pen ka nu hong patah hang hi.
• Bishop Thompson: Nu cih kammal sungah lungnopna om hi.
• D.L.Moody: Nu khempeuh kei nu a bang hi leh lei tungah thong inn omlo ding hi.
• George Herbert: Nu hoih khat pen sia100 tawh kikim hi.
• H.Benson: Gal hangte sangin nu hoih manpha zaw hi.
• Napoleon: French gam ii ki sap in “Nute” hi.
• Rasa Wallace: Nau luai avei khut in leitung uk hi.
• R.A.Torry: Nu hoih sang a zahtak huai zaw om lo hi.
• St.Augustine: Nute hong pia un, amaute zangin leitung ka kilamdang sak ding hi.
• Thimohty Dwight: Ka lawhcinna thusim pen nu hoih ka neih hang hi.
• Winston Churchill: Ka sia thupi pen ka Nu hi.
• W.W.Curtis: Mi nam khantohna dingin nu ii ngaihsutna zong kisam hi.
• Kap Do Thang: Nute hong it lam ka theih ciang zekai lua ta ing. Leitungah nute hong itna,a hoihna uh tehpih ding ka mu kei hi.

                    Nute pen innkuan sung, pawlpi sung,khua sung, gamsung ah kisam mahmah hi.Amau omlo in kicinna bang mah omlo hi. Innkuan sungah Nu omlo khat ngaihsun in, nu omlo inn pen a ap nin tawh ki bang hi. Ki manna a nei lo na tawh ki bang hi. Solomon in Numei tam mahmah na pi nu hoih ngahna ding haksa mahmah hi cihi. Tua ahih man nu hi nailote leh nu hi sate in nu hoih pen kuate a hi hiam? cih ngaihsut huai kasa hi.

                     Nu hoih in innkuan sung puah in zem hi. Sanggam u leh nau sung itna khangsak hi.Thu hoihlo pel hi. Mi gensiat khawl hi. A nung lam sangin a ma lam nawt hi. Ang sung khual lo hi.Makaih siam hi.Nu hoih khat pen ciaptehna lim hi.Gentehna in…Pianna gam (Motherland),Pianpih kampau (Mother Tongue/Language) hi bangin nu hoih in ciaptehna ngah hi. Nu hoihlo te bel hilo hi. A hoihte bek hi.Tuunnu na hoihna lai’ in hong sut ning maw…

ACADEMY ANGKAWI
Tem bang lung deih kawi neem ngaih tawh
Tui bang gawm ma ho lung kikum
Um bang khawl khawm nuih ciam lel zel
Sing dang englo nun nuam khawl khawm…

Solkha tang nuai mawng bang kikawi
Khawl khop cimlo taikhua  val zel
Nun in nuam ee sang bang kinoh
Ngilh ni om diam len lai hun nuam…

Lungtup deih geel  tui bang kigawm
Maciang suan khawm heina peuh ah
Sak mel etlawm duang  kuai angkawi
Lai lung muanna, tang bang dam sung…

Sian thupha sang’ von nih thum tawh;
Lai kuang um khawm; san mun muang ta’
Sakmel duang hoih; tongdam khum pen
Academy angkawi paak bang Kong tawi …

Zua Pa Tongdam Aw Neem

Gelh : K.D.Thang
Date: WeD, April 25,2012
 
TUUNNU BANZAL
Hong cing hong kem; vil den tawntung
Lam hong lak den tuunnu banzal
Luai nau bang khim laikhun tung bang’
Zaitha khauhsak tuunnu banzal…

Tuang lam sik khial  pukloh nang’n
Hong len hong kem tuunnu banzal
Nau bang kap iin luankhi  kiat ciang
Hong khem hong nul tuunnu banzal…

Sung gilkial in, nau bang  kah ciang
Sung nek lim  pia tuunnu banzal
Omlai vei leng  tang bang dam nang
Hong cing hong kem tuunnu banzal…

Gelh: K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012

TUUNNU NUUNKHUM
Vitamin hoih pen tuunnu nuun tui
Zaitha khauhsak tang bang dam sak
Cing tui  tam sak mel hoih sak
Lim pen sung nek tunnu nuunkhum…

Kil bang khangsak tuunnu nuun tui
Va bang pil sak hong cim sak pen
Sung gilkial sim an bang ki muam
Lim pen siktui tunnnu nuunkhum…

Sesum  paai tawh; lei theih hi lo
Bang mah peuh tawh khek theih hi lo
Cik mah ciangin; loh zawh loh ding
A Manpha! A Manpha! Tuunnu nuunkhum…

Gelh: K.D.Thang
Date: WeD April25,2012

TUUNNU BESAM
Besam besam!! tuunnu besam!!
Etlawm etlawm zam zil zial  ee
Duang kuai sak pen zua pa adi’n
Etlawm etlawm tuunu besam…

Zuapa zuanna tuunnu besam
Maimit lau kha  luai den sak ee
Duang suah paak bang etlawm sak’n
Etlawm etlawm tuunnu besam…

Gelh : K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012


TUUNNU ANG LIM

Zalna nuam pen tuunnu ang lim
Itna tong dam kam khum kiza;
Nun in nuam ee, sing dang englo
Lim bang belh cing tuunnu ang lim…

Lim Belh phung cing tuunnu ang lim
Lai lung muanna laam bang paakna
Zaitha tawl dam, nun in nuam sang
Hai bang ngak lang tuunnu ang lim…

Tuunnu ang lim lailung damna
Kil bang khanna sen cil pan in
Sin thu khing hoih ki muapna mun
Sau mang nuam pen tuunnu ang lim…

Gelh: K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012


TUUNNU ITNA

Tuunnu   itna bang ahi  hiam?
Teh pih ding bei , sim leitungah
Tang bang dam sung sut zawh loh ding
Tuun nu itna, an bang itna…

Itna  bu kim tuunu sungah
Se lung mawl hang, hong maisak den
Nunna na ngawn hong kipia ngam
Ngilh zawh loh ding tuunnu itna…

Hong kem  khial lo hong it man in;
Om lai vei in, sung gilkial  ciang
Doctor te sang’,  kepna kicing
Thuh zawh ngei loh  tuunnu itna…

Gelh : K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012

TUUNNU SAKMEL

Sing dang lun tawh tan bang teh kim
Tuunnu duang suah sak mel etlawm
Lam bang paakna gual ang lai pan
Tuunnu duang suah,Tuunnu sakmel…

Zo heisa bang paal hoih tuunnu
Etlawm zuunsiam Star hoih pen
zatam lak pan a hoih pen ci’ng
Tuunnu sakmel, Tuunnu sakmel…

Tuunnu’ awhkhi  sakmel lawm sak
Tungsun ni bang tang silsial ee
Lel zawh loh ding tuunnu hoihna
Etlawm hoih pen tuunnu sakmel …


Gelh : K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012

TUUNNU AW NEEM

Von deih  ngaih min,  thei bang lawh sim’n
Tongdam aw neem tawh hong sam den
Bawi aw, tawng aw, thei bang min lo
Tuunnu aw neem, ngilh ni om diam?...

Kil bang khanna’ maimit siing nang’n
Hong khim  diaidiai tuunnu aw neem
Zalna luai tung nau bang kah ciang’n
Hong khem tongdam tuunnu aw neem…

Gual tawh tang ban kim theihna ding’n
Sin thu khing an, bang hong muan den
Va bang pil in kil bang khan nang’n
Zaitha hong guan tuunnu aw neem…

Gelh: K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012

TUUNNU ZAITHA

Zaitha pat bang a nem zong’n
Von deih it man giautau ngeilo
Tang nisa nuai tu zong khawl lo
Hong it hong kem tuunnu zaitha…

Kha kua sung bang, hong kem laigil
Pheiphung suanna zaitha nem zong’n
An bang it man, lo bang khual man’n
Phel bang khauhsak tuunnu’n zaitha…

Sial bang lian lua tuunnu itna
Sit lo zaitha, von deih adin’
Omlai vei zong hong thuak pih den
Tuunnu zaitha ka zaitha hi…

Gelh: K.D.Thang
Date: WeD,April25,2012

ITNA BUL PHUH:
Dothang
Spicer Memorial College
Pune- INDIA
Ph: +919762354452

Khangcing leh Khangcinglo

“Ngaihsutna lamsang khangcing (mature) lehkhangcinglo (immature) etkaakna” 

Ka’ laibu gelh hong maleep pakning.

Naupang lungsim ahihkeileh khangcinglo lungsim-pen khangcing hilo ahihman-in piicing zolo-a, na khatpeuh abawlna tung-ah athaneemna apulaak khatpeuh omleh mudah-in langbawl-hi. Anasep hoih khollo, ginalo pipi aphatsak omleh tua mi’ ading-in sihngam zahdek-a panna neithei-hi. Hihpen Nazi hunlaai-a khangnote azawhgawpna-uh khuaknimna kamkaih lian mahmah khat ahihi. Hihthu’ tungpan-in bang thutheihna kibehlap sakding na-hihiam? Na’ nasep bangmahpi hilopi hong phatgawp a-omleh tua mi-in nangma’ lungsim khempeuh hong nei-nuam, kamkaih hong leencip-nuam cihna ahihi.

Atelnop ding-in tulaai IT zatzia-ah, thu hoih na-sak mahmah, thupi na-sak mahmah khat (gentehna-in, “tate siamsinna lamsang tawsawn nading” cipak-ni)-pen social media (internet, facebook etc.)-ah na’ khahkhiat-pen asimmi tampi hi napi-in asimmi’ za-aseh 10 (10%) nangawn-in “Like” apiakloh man-in na’ online lawmte’ tung-ah na’ ngaihsutna kikheel-a, lai khahkhiatding ngaihsun kiik-nuam nawnlo, dinkhawl cihte-pen “khangcinglo” lungsim ahihi. Tua thamlo-in, hoih na-sak mahmah na’ thusunna tung-ah ahilolam, asialam-a hongki comment te’ ziak-in hehgawp, amimal-a thei-nuam vanvan cihte ‘khangcinglo’ lungsim ahihi.


Atung-a khangcinglo lungsim dinmun-ah Zomite papipi, puteekpipi kidiah dimdem laai-a, phatgawpna comment (kuppihna) te’ tung-ah naupangvaai takmah-in lungdam pulaak kiik tangtang-in, “aciamnuui ahitam” cilehanglah ataktak-khawng ana-hi tazen tam mahmah-hi. Akhialhna, athaneemna khat apulaak-kha om peuhmahleh amah leh ama’ kamkaihlet miteng-in vompi sakhuai-tuak acih bang-in buak-huan ngeingai thei dinmun-ah Zomi honpi-khat ki-omhi. Hihpen lian leh pil I-kisak mahmah hang-in khangcinglo (immature) cihna hi-a, sam-bang kaang phiupheu zeen-a khangcing naailo cihna ahihi.


Khangcing leh khangcinglo (mature and immature)-ah “khangmoi” zangh lo-in ‘khangcinglo’ hong kizatna aziak-pen ‘khangmoi’ cihciang-in pahtaakna lamsang leh akilawm kammal hi-a, akhanglaai genna hi-in, ‘khangcinglo’ cihciang-in ‘not mature’-tawh kisuun himahleh ‘im-mature’ kizangh sese-in ataangpi awilohna lamsang kammal (disapproving) ahihziak-in “khangcinglo” hong kizangh ahihi. Atom-in, khangcing ding-a kilawm khat-pen khangcing gamtat kampau hongneih theihloh ciang-in “not mature” sang-in “immature” akizat mahbang-in Zopau-ahzong “khangmoi – khangno” kizangh lo-in “khangcinglo” hong kizangh ahihi.


Na’ khangcing naai-hiam? Mite’ “Like” piakding lunggulhna peuh-tawh lai na-mawk gelhgelh kha-hiam? Mite’n “pil si-e., thukhual si-e.,” hong cihding khawng-peuh lunggulh-in lai khawng na-mawk gelhkha zeel-hiam? Tuabang lungsim ciang-tawh lai-peuh gelhgelh-in, thu-peuh na-gengenleh nang’ lamet-tawh akilehbulh-in comment tuak lecin na-kikeem siamkei pah-a, uutteng-makteng zial sukgawp-in na’ khangcinlohna na-taangko kha-thei zeel-hi. Eima’ khangcinlohna I-taangko ciang-in I’ haiina kician tak-a ataangko cihna hi-a, nangmah bekmah-in nangma’ vaai/dinmun/hihna atelpen na-hihi.


Hih thuluan-pen lungsimkhasiamzil (psychology) lam-ah mi’ minzaak mahmah Fishbach, Eyal and Finkelstein (2010: How Positive and Negative Feedback Motivate Goal Pursuit) malmat-a kahong suutkhiat ahihi. Thuluanpi-pen “novices could seek positive feedback and experts could seek negative feedback in order to overcome upcoming obstacles in pursuing their goals”(p. 528). Thaneemna leh kicinlahna hongki pulaak ciang-in I-heh gawp-hiam ahihkeileh I’kicinlahna kiveelcian pah-in I’ goal or target (kung ahihkeileh muiituum) I-tut theih nading kipuahphatna I-neihlawh zaw-hiam cih atheitelpen eimah-ciat hihang.

Zomi Pasian’ Thupha!

Zokhai

Zolai Gelh Zia

Sianzun: Rev Khoi Lam Thang
Rev Khoi Lam Thang
Gelh: Rev Khoi Lam Thang

Tuni ciang dong Zomite' sungah Zolai gelh zia kician kinei thei nai loin, ei ut bangbang in kigelh ciat hi. Zolai zong Manglaite bang mah bangin laibul (Grammar) anei veve ahih manin, ut bangin kigelh thei tuan lo hi. Tua bang kawm kalah Zomite' sungah lai le pau lam bulkanna pilna sang anei (Linguist) Rev. Khoi Lam Thang in hih bangin atom kim hong gelh khia hi.

1. Khiatna khat nei kammalte gawm ding: Khiatna nei kammalte i gelh ciangin awmal (syllable) khatval a phak hangin a kop in gelh ding ahi hi. Khiatna khat nei cih ciangin Kawlkam, Mangkam khawng tawh zong kingaihsun thei hi.
Genthehna: SA cih ciangin Voksa, Aksa om hi. KHI cih ciangin ngawnga ki-awh khi om hi. Ahih hangin SAKHI cih ciangin i gensa thute tawh a tuamtuak hi a, Sa le Khi kigawm maimai hi nawn lo hi. Ganhing Sakhi cihna hi a, khen ding hi lo a, gawm ding ahi hi.
2. Kammal kibang a kithuapte gawm ding: Zo kampau ah kammal kithuap tam mahmah hi. Tua bang kammal kituap peuhpeuh gawm pahpah lel leng kikhial lo hi. Tatna zem, pianzia zemte tawh kibang cih ding ahi hi. Tatna zem pianzia zemte pen awmal khat hi loin awmal kihualte a kopa kizang zong om hi.


Gentehna: Pai pahpah, khang toto, hoih mahmah, pai sese, pai kheukheu, tu kheukhau, tai zaza, ding zeza.
3. Pauzepna kammal (participle)te gawm ding ahi hi: Pau zepna kammal cih ciangin Mangte in (Participle) acihte ahi hi. Zokam ah tampi om hi. Gentehna: Zawzen, zawsop, zawlai, tazen, mataw, khiamawk, tanghial, laidep..
4. Mathuapte a zom kammalte tawh kizom ding: Mathuap kammal ki-, pi-, te a kipan a om peuhmah a zom kammal tawh kimat ding hi. A kimat manin khiatna a kitelkhial thei dingte thekna tawh kikhen ding hi.


Gentehna: Ki - kideih, kiho, kilukhuh, kimawl, ki-um, ki-it, ki-at, ki-en
Gentehna: Pi - pibawl, picing, pimuh, pingaihsut, pisuah, pi-et,
5. Nungthuapte amai kammal tawh kimat ding: Tedim kam ah nungthuap kammal tam sim om hi. Tuate in: – bawl, dan, huai, kha, khia, khial, lam, pi, pih, sa, sak, tan, vai, ahi uh hi. Adang zong omlai ding hi. Hih kammalte akizat ciangin a mai a kammal tawh kimat ding hi. A khiatna a kitelkhial thei dingte thekna (-) tawh kikhen ding hi. Gentehna:
- bawl : cilbawl, khembawl, pawlbawl, simmawhbawl
- dan  : bawldan, itdan, muhdan, omdan, zatdan
- huai : dahhuai, haihuai, ithuai, pahtak-huai
- kha  : genkha, khialkha, lawngkha, nekha, sukha
- khia : genkhia, honkhia, lakhia, mukhia, lawnkhia
- khial: enkhial, mukhial, paukhial, telkhial, theikhial
- lam : deihlam, gollam, hauhlam, khanlam, teklam
- pi    : bulpi, huihpi, innpi, lianpi, lopi, papi, tampi
- pih  : hopih, lungdampi, paipih, sihpih tonpih
- sa   : baihsa, neksa, luaksa, sepsa, mokhaksa
- sak : damsak, deihsak, maisak, siasak
- tan  : kuaitan, nawktan, paltan, pektan
- vai  : cilvai, haivai, khantohvai, paupanvai
- gai  : negai, sigai, lungdamgai
- siat : paisiat, lasiat, luahsiat
- san : paisan, taisan, ciahsan
- sat  : kapsat, khensat


6. Nungthuap–mathuap kikopte gawmkhop ding: Mathuap le nungthuap tawh a kithuah khawm kammalte kimat ding hi. A kitelkhial thei dingte thekna tawh kikhen ding hi. Thekna tawh a kikhen ciangin a kammal khiatna ngaihsun in khensiam ding kisam hi.
ki-bawl: kihaibawl, kikhembawl,kisimmawhbawl google_protectAndRun("ads_core.google_render_ad", google_handleError, google_render_ad);
ki-dan  : kideihsakdan, ki-itdan, kikepsan
ki-kha  : kipalkha, kiphukha, kisatkha, kisukha
ki-kia   : kihawlkhia, kikhahkhia, kilawnkhia
ki-khial : kitelkhial, kitheikhial, kizangkhial
ki-pih   : kiciahpih, kinuampih, kithuahpih, kisihpih
ki-sak   : kideihsak, kiphasak, kihehpih-huaisakdan
7. Kammal saute thekna tawh khen ding:  Kammal thum val pha a, a sauluate nih suah in, thekna tawh kipeh thei hi. Gentehna Sakhi-tuihup, pheituam-sungten, khuasia-meide, va-singdangtu, kihehpih-huaisakna, kisimmawn-bawlna. 
Kammal sau mawkmawk hi lo a, Zomite’ i neih kamkop mal litethekna tawh peh ding hi. Gentehna: Annek-tuidawn, cimawh-genthei, gilkial-dangtak, huansak-huankhang, ankhing-tuibuk, Kawlgam-vaigam, innma-loma, innmun-logam, khualu-khuataw, nungak-tangval, pitek-putek, singkung-lopa, sungta-putu, zusa-vasa, hawhna-ciahna, thucin-thutang, cidam-mulmam, khamtheih-guihtheih.

8. ‘ H’ zatzia
‘H’ laimal pen Zolai gelhzia ah namthum/bangzah hiam in kizang hi. Tuate in :
1. /Th/, /Kh/, /Ph/ munte a kizang H leh
2. Awtom-awniamsakna H te ahi hi. A tunga nam thum sungah a thumna thugen nuam hi hang. Laimal tawpna laimung (Final consonant) dingin /h/ i zatzia kibang kim lo hi. Anuai a bangin zang khawm thei leng:
(1) A pingsak thu khat peuh genna kammal (Conditional or ‘if’ clause) dingin ‘leh’ zat hamtang ding hoih hi. Gentehna: Na ut leh ciah ta ni. Hong it lo hi leh,
(2) A piangsa thute gentelna ah ‘leh’ zat ding ahi hi. Gentehna: Kilehkik, Zuthawl leh, lehkuan
(3) Akibang het lo nih genkhopna ah ‘leh’ zat ding ahi hi. Gentehna: Pasian leh Mihing, Yangon leh Tedim.
(4) Khiatna khat nei a, kamkop bang a zatkhopte /leh/ hi loin /le/ tawh gawm ding a, kammal zong kimat ding hi. Gentehna: Si leh sa hi loin silesa (flesh), Nu leh pa hi loin, nulepa (Gender or sex), Mun leh mual hi loin, munlemual, Khat leh khat hi loin, khatlekhat
(5) Min i gelh ciangi a kikhen thei dingin ‘h’ zat ding hi a, a kisap kei leh zat hamtang ding hi lo hi. Kammal pawlkhat ah hunkhat lai-in kizang a, tu in kizang nawn lo hi. 
Gentehna: Cing (kicing) leh cingh (pianuam), Vung (Tuivung) leh a dang Vungh Khai, Lang, Cin, Lam Than, ing, ung, hang cihte ah telkhial ding om lo ahih manin h kulselo hi. Lai hong khak ing (ingh) hong lamen ing (ingh).
(6) Ihmu, cih ciangin ih zathuai a, ahih hangin ‘ih nu ih pa’ ci nawn se loin, ‘i nu i pa’ cih ding ahi hi. Mi tampi in hici gelh khin ta a, mi tamzaw in hoihsa in kizuizui ta hi. Gentehna: I inn-ah i lawmte tawh ihmut nuamdiak hi.
9. ‘A’ zatzia:  ‘A’ pen kizatna a tam mahmah kampau khat ahi hi. “Pasian in leitung mite hong it mahmah ahih manin ama Tapa a um mi khempeuh si nawn loin a hin tawntung theih nadingun a Tapa neihsun a hong piak dongin a hong itna a hong lak hi” Johan 3:16. A kizatna a tawm pen namthum om hi. Tuate in :
1. Mintang (pronoun) dinmuna kizang a. Hih dan a kizang a peuhmah tangdin den ding hi. a lawmnu, a ballpen, a lungsim, (amah, ama, amah’n, cihte pen mintang (pronoun) vive mah ahih manin kikhen theilo hi.
2. Kamzopna (conjunction) a dinga, hong pai-a, khituite a luang dinga, Kamzopna khempeuh tuamdin lo dinga, awpheikop (awsuaksakte) tawh a kinai leh thekna tawh kidei ding hi. Kamzopna hi a, kamvui tumtawng ahih manin, a khit ciang coma /,/ in zui denzaw hi.
3. Mangte in copula verb a cih kammal ahi hi, ahih hangin, asia apha, a suk ato, Hih kammal pen pawlkhatte in mintang (pronoun) hi-a, tangdin ding hi ci uh hi. A hi, na hi, ka hi; dinmun in laleng ahi ding bang napi, ngaihsun phapha leng hikhin lo hi. Mangte’ is Mizote’ ani, Falam/Hakhate’ asi tawh kiang hi. Tua banah, asia apha, asuk ato cih kammalte ah a pen pronoun hi hetlo hi.
By: Rev. Khoi Lam Thang (Linguist), General Secretary-BSM,Yangon

Na hauhnop leh Kawlgam Ciah in

Kawlgam ah a sawtlo in...

1) Ong piang ding

- Kumpi thak kilaih ding hi.
- Kumpi thak thuneihna a kip a kipan gamsung daihna a nini in ong kikhel ding hi.
- Gamdangte'n kumpi thak a muanna tawh huhna bek hilo in investment ong bawl ding uh hi.
- Leitung a mi tampen ( commercial market hoih pen hipah ) India leh Sengam kikal a om Kawlgam ah thaman olno/tawmno tak tawh nasep lianpen sepding ong geel pah ding uh hi.

- South Asia, East Asia leh South-east Asia laizang a om Kawlgam pen Nainganyii, Siipuayii ading in strategic mun hoih mahmah ah om ahihman in gamdang investment tampi ong lut pah ziahziah ding hi.
- Nasep ding sep bei zawhloh in ong tam ding hi. 
2) Kiging khol ni...

- A khangto khinsa gamte sang in a khangto tawm gamte ( developing countries) ah nasep tam zaw hi.
- Thaman hoih kingah zaw hi.
- Van man tawm zaw a nuntak nuam zaw hi. 

Tua ahihman in infrastructure development nasia tak ong omding ahihman in ... "bang sem/bangbawl leng hoih pen ding hiam?".. cih ngaihsun in kiging khol, kisinkhol, dawpkhol, kankhol ni.

3) I gam ah ciah ni.

- Tuabang hun ong tun ciang ( sawt nawnlo ding ahihman in ) thakhat a a sempah thei ding in tu mahmah a kipan abul na kipan in, i gam ah ciahkhol, na kipan khol ni.


- Gamdangte tawh na semkhawm ding i hihman in i sepna khempeuh ah nasep zia a khangto khinsa gamte' standard aban ding in hanciam in kiging ni...

4) Theih gige ding..

- Cianphan hun ong bei ding hi.
- Tax piakloh, pelhsim hun ong bei ding hi.
- Simtat hun ong bei ding hi.
- Gamdang paina ding hun i ngahloh hun ong tung ding hi.
- I gam i lei kumpi budget tawh kipuah ding hi. 
- Tu mahmah nangawn in mipi' tungpan a sum dondon hun hi nawnlo hi. 
- Zogam Zomi itte in Kumpi budget kaikhia a mipi ading nasep leh sum zonna apiang ding project a geel hun ding hita hi.
- Gam le Nam ading nasem nuamte thapiak hun hi a, sum piakhun hi nawnlo hi.

Anungta Pasian' mintawh kilo "Zomite" ( The people called by His Holy Name ) ... Thumanna leh Cihtakna tawh Topa' min ading a nuntak hanciam ni.. Ama' Min siangtho a gum vinven Pasian in hong aituam hum tinten ding hi.

Zomite Topa i Pasian in ong angvan in ong lamto tahen!..

" Kei tho in ciahta ning"...


Pau Khat Suan
Singapore
Pau Khat Suan


A (68) veina Zomi Nam Ni kum 2016, Dr. S. Pau Khan En thugenna tomkim

Sianzun: Simon Pau Khan En
Rev Dr S. Pau Khan En
A (68) veina Zomi namni bawlta ih hih manin Zomite picing ta ding hi hang! Ki naupang saksak nawnlo ding hi hang. Ih picin semsem theihna dingin thugina lote buaipih lo in picing kalsuan ni. I picin theih semsem na dingin a nuai a thu (4) gen nuam ing:

1. Thupi leh Thuginate bek buaipih ni:

Online ah ih lai atte Zomite khantohna ding bek lai at ni. Thuginalo a at a om leh zong ei kham theih hilo ahih manin sim dah lel ni. Thugina lote ih sim khak leh zong awlmawhlo in thupisan kei lel ni.. Pawl khatin thuk nuam lua kisa in tangtel sihtan bang uh hi.

Minam picing ten thuginalote awlmawh lo buaipihlo uh hi. A thupi te bekah buai zaw ta ni. Zomi Nam Ni kum 68 ih cin kumin picin sawm ni. ''Topa pen Pasian a anei minam, ama luah dinga teelna angah minam in thupha ngah a hihi.''Late 33:12''. Gamsung gampua panin Zomi bup khantohna ding Online pan in thupi thugina hong at un! Zomite kikhangto nuam kipicing nuam hi.

2. Thupi/ thugina geel sawm ding (Be constructive):

Mikaite in hamsatna a neih uh leh ken bang cibang in huhthei panpih thei ding. Lai khawng ih at ciang in khat teitei sukha ding kobawl ding cih lam sawm lo zaw in, thupi thugina geel ding tum dingin nahoih sepsawm in mapang khawm ding hi hang.
3.Thumaan/ thutang neihding kisam:

Zomite sung ah Thumaan thutang i neih ding kisam hi. ''thutang, tui bangin luang khiasak un la, thumaan a kang ngei lo luitui bangin luang sak un.'' Amos 5:24. Mun tuamtuam ah Teelcing makaite aw, party tuamtuam pan makaite aw, Zomi khempeuh aw picing kalsuan in thumaan thutang tui bang in luang khia sak ni.

4. Kipumkhatna:

Madawk makai te aw, Zomi khempeuh aw kipumkhat in mainawt khawm ni. I minam puan a kipan kipum khat theina ding vai hong hawm un Zomi buppi in hong zui ding hi ung. I kipumkhat na in i kibatlohna tampi khan nelh in kipumkhat in khantoh sawm ni. Kipumkhatna i cih in a kibanglopi mah kisansiamna hi.

Kum 68 a cing ta Zomi namni in picin sawm ni. Kinaupang saksak nawn lo in thupi thugina khantohna ding thupite bek ah buai in thupilo thuginalote awlmawh lo in khantoh sawm ni. Thuhoih thumanphate leh khantohna ding thute bek online ah gelh in ngaihsutna hoih tawh khantoh sawm ni.

Thumaan thutang tuibang in luang khia sak ni. Tua hileh ih omom na ah minam dangte'n Zomite sukha kei un thumaan hi picing hi. A up bang un, a gen bang un a nungtate hi hong ci ding uh hi. Kipumkhat in mapang khawm in khangto khawm ni.

By: Rev. Dr. Pau Khan En (President- GZA)

Written & Posted: Sia Thang Nen Mung

Sakhi in a tat nading Kuam kua Khual

  Hih Thului pen ZBCM khutnuai a om, Lailam kipawlnapi ZACC in kumsim in lailam tawh kisai in, laigelhsiam kidemna neisak den uh hi. Tua laigelh kidemna sungah Zomi khempeuh a ki hel thei ahi hi. Laigelhna ah a khatna pan a thumna ciang pahtawipiakna om den hi.

ZACC Laigelh Kidemna: ZACC in “Sakhi in a tat nading kuam kua khual” cih thulu tawh 2012 kum sunga a bawl Laigelh Kidemna ah a nuai-ate’n pahtawina ngah uh hi.

1. Akhatna : Tg. Dal Khan Kap (Tuimang, CTBA)
 (Agape Mission Church, USA in Ks. 100,000 hong piaksak hi.)

2. Anihna : Tg. Thang Sawm Lian (Tahan, KVBA)
 (Rev. Pau Khan Khai-te innkuan in Ks. 70,000 hong piaksak hi.)

3. Athumna: Tg. Dai Khan Pau (Zaangtui, HBA)
 (Pa Gin Gawh Thang-te innkuan in Ks. 50,000 hong piaksa



Thumasa:


Hih bangin ZACC makaihna tawh a kumsim phialin, thulu hoih nono tawh Zomi Zotate lailam le theihna lam ah namdangte tawh tanbang i kim theih nadingin, vaihawmkhia theizel ihih manin angtanhuai sa ing. Tutunga i thulu ahi,  Sakhi in a tat nading kuam kua khual  cih thulu pen ka thangah mahmah khat le tulaitaka Zotate in a theihhuai thu khat ahih manin hih thulu ka gelh ding, lawp mahmah ing. I thulu ah   KHUAL  cih kammal pen a thupi mahmah kammal khat hi a, khangthak Zotate n hih thulu i a deihna theisiam hi le ng i Zogam kipuahnuam semsem dingin ka lamen hi. Khangham zawdeuhte n i gam itdan le kepdan i theih ha ng khangthakte a thei ngei nai khollo kitam thei ding ahih manin i gam it a, khualna i neih theih nadingin i Zogam pian khiatna thu tawmkhat gen masa ni.

Khawlpi pan Ciimnuai ah:
I pu sawnsawnte Sengam panin hong pai toto uh a, AD 800 kiim pawlin Kawlzang hong tung uh hi. Tua mun ah Shan-te in ukna aana nei-in kulhpi a cian hun tawh na kituak hi. Tua ahih manin Kawlzang panin Pu Song Thu makai in, Pu Song Kipte tawh inn 40 kiim, Kawlpi pan na lal toin Ciimnuai khua na satto uh hi. Zomite khamtung gam ah i ten masakna khua in Ciimnuai khua hong hi pah hi.  Zomi  cihpen i pu i pate in a khangkhanga a zat uh i minam min ahi hi.  Ciimnuai ta  pen Zo vontawi cih nopna hi. I pu i pate in haksatna na tuak toto uh a, i Zogam a tun uh ciang zong Meitei gal, Kawl gal cih bangin haksatna na tuak toto uh hi. Ahi zongin i Zogam leitang, mual le guam a nim dildial singkung lopate na it lua mahmah uh ahih manin sisan naisan luang in, lungkham sinkhamna tampi kawmkal sung pan khangsawnte ading ci-in tuu bang na ciing uh hi. Tua ahih manin i Zolei tuun nu in khangsawnte aw Zolei hong zun un ci-in luankhia tawh hong samsam lai hi.

I Zogam leitang puahin khualna nei ni:
Pasian in leitung a bawlkhit ciangin, tua leitang tungah singkung lopate na posak a, tuate amuh ciangin Pasian lungkim mahmah hi. Tua a hoih mahmah mual le guamte a cing ding le a kem dingin ei Zomite hong telkhiat minamte ihi hi. Pasian in Adam le Eve-te Eden huan sungah singgah nektheih teng a ne ding bek a, a koih hi loin tua huan a cing, a kem dinga a
koih na hizaw hi (Pian. 2:15). Tua mah bangin Pasian in ei Zomite zong a ma bawlsa mun le mualte a kem ding le a cing dinga hong bawl hi napi eite in nektheih teng ne-in i om a, ahih hang kikem nuam lo, kipuah nuam lo kisusiasia zawta hi. Bang zah takin a bawlpa a khasia tam? Zomi le Khristian Theology laibu sungah Rev. Dal Khan Mang in  phawk khak ngeiloh
mawhna lian  cih tawh thului (article) na gelh hi. Zomite i phawk khak loh mawhna a kinei na hi gige takpi mawk hi. Tua ahih manin, i Zogam leitang tunga, a om khempeuh, a puah, a zun ding le khualna a nei ding nang le kei hi hang.

Bangci danin khual ding?
Zogam leitang khual ding cih ciang muhdan, deihdan le kisam i
sakdan kibang lokha ding hi.
Kei deihdan ah-
(a) Singkung lopa kep siamna tawh
(b) Pilna tawh
(c) Kipumkhatna tawh ...... Hih bang teng tawh i
Zogam leitang puahin zunin khualna nei le ng a hoihpen dingin ka um hi.

(a) Singkung lopa kepsiamna tawh
I pu i pate in dawi le kau na bia uh a, ahih hangin tu le tate ading ci-in khualna lungsim na nei mahmah uh hi. Tuhun khangthak Zomitea nungta Pasian a bia vive kihi mangta; hi mahleh i biak Pasian bawlsa leitang le a nim dildial singkung lopate kisusia mangta hi. Ettehhuai khat ah sangmang F O Nelson-te nupa Tedim a om lai-un a inn kiimah singkung le lopa hoih nono suan uh hi. Tua bang mahin Israel-te in a gam uh leitang hoihlo ahih manin gamdang pan leitang hoihte lei-in a gam uh ah pua uh hi, kici hi. Eite in leitang a hoihsak ahi singteh a kia ding nangawn om zo nawn lo zahphialin i Zogam leitang mun citeng keu mangta hi. Khua hong khal ciang Zogam leitang teng meikhu tawh kidim den mawk hi. Khangthak Zotate i gam i lei en puahin en zun kei le ng, kuama n hong puahsak lo ding hi. John F Kenedy in USA president dingin kiciamna a neih 20.1.1961 niin,  I gam in kei  adingin bang hong sepsak ding hiam cih ngaihsun kei unla, i gam  adingin ke n bang semthei ding ka hi hiam, cih ngaihsun zaw un,  ci-in na gen hi. Tua mah bangin Zomi Zotate, i gam I lei en puahin en zun kei le ng namdangte n lah hong puah hong zunin, i tu i tate khang adingin hong khualsak lo ding, ahih manin en puahin zun ciat ni Rev. Dr. Do Sian Thang in,  Kiimlepam kepna tawh mission nasepna . cih article a gelh na sungah,  I huang sung mah panin leitung bup khuaneu khat ahihna lakkhia thei leng  ci-in na gelh hi. Zomite in Zogam leitang nam dangte hong et teh taak dingin i singkung lopate puahin zun ciat ni. Zogam sungah singkung lian teng kiphukmang khinta hi. Singkung lian teng om nawn lo ahih manin Zomite i kiciaptehna Phualvate i gam i lei ah kimu zo nawn lo hi. Kachinte n,  Zomite  kiciaptehna vaphualte ei gam ah hong tung mangta hi,  na ci uh hi. Bang hangin i ki ciaptehna Vaphualte i Zogam leitang ah kimu zo nawn lo hiam?
- A om nading mun le a bu sat nading singkung lopa
om nawn lo hi.
- I kiciaptehna hi napi mat ding le thah dingin ki-um
mang tazen hi.

Tua ahih manin i Zogam ah hong tualbual thei nawn lo hi. Zomi Zotate namdangte n hong zahko ta uh hi; zahkona i thuak nawn loh nadingin tuate i sapkik kul ding hi. Sia Dai Hang  laphuakna sungah:  Singkung hoih nonote bek tawh i samkik zo bek ding hi  ci-in na phuak hi. Khangthak Zomite in khatvei lungngai kik ni; singkung hoih nonote suan ni; singkung pen mihingte adingin zong a thupi mahmah khat le i nuntakna khat na hi hi. Singkung(forest) Acre khat in mihingte adingin a hoih lo, Carbondioxide pen nikhatin cubic ff-2000 hupkangin, mihingte le ganhingte  nuntaknapi ahih manin nu le pate in i tu i tate ading khualna tawh singkung hoih nono suansak ciat ni. A pa Jonathan hangin Mephibosheth in a dam sung teng kumpi inn ah an ne hi (2Samuel 9:6-13). Rev. Dr. J. M. Paupu in,  Khristian neihsa kem  cih article a gelhna ah  Nuntak sau manin na tam a kisem hi loin, hun neih khempeuh a zangsiamte in na tam semzaw uh hi  ci-in na gelh hi. Zomi nu le pate in i tu i tate ading
khual taak mahmah ta hi. I nuntakna a beiphial zongin i deihsakna le I khualna khaicite cikmah hunin bei ngei lo dinga, khangsawnte n nuntaknain na zang ding uh hi. Piancit-te in zu (leenggah zu) pen lei sungah phumin a tu khang ciangin a tute in dawn uh hi. Tua bangin a khangkhangin phum suksuk uh hi, ci-in kigen hi. Mihingte a pilpen, a haipen le a cidampen khat nangawn zong, a nungta tawntung ding ki-om lo hi. Tua ahih manin i dam sungin i gam sung singkung lopate kep siamna tawh i tu i tate ading khual in, gamh (heir) hoihpenin i nusiat zawh ding thupi hi.

(b) Pilna tawh
Ei Zomite zong pilna a thupisak mahmah minam khat ihi hi. Lai i neih ma-in i pute in Mawlaih le Falam ah lai sin dingin na pai uh hi, ci-in kiciamteh hi. Pasian in i Zogam thupha hong pia-in 1899 kumin Arthur le Laura Carsonte nupa Zogam ah hong tung uh hi. 1901 a kipanin Hakha, Tedim, Khuasak, Tonzang le Thantlang cih bangin Kawllai sin hong kipansak uh hi. A diakin ei Tedim kampau sungah 1902-03 kumin Sia Po Ko in Tedim ah, 1903-04 kumin Sia Shwe Zan in Khuasak ah, 1904-05 kumin Sia Po Ko mah in Tonzang ah cih bangin Kawllai hong sinsak uh a, tua siate pen Tazahaw Sia le Sangsia thuah khawm ahi uh hi. 1910 kumin Rev. J.H. Cope-te nupa Tedim hong tung uh a, 1913 kumin Zolai simbu hong bawlsak uh hi. Tua ahih manin 1924-25 kuma kipan Zolai tan 1-4th ciang kisin ta hi. Rev. J.H. Cope-te nupa in lai hong bawlsakin i Zogam ah pilna khaici hong tuhkhia uh hi. Hih bangteng tawh Zomite pilna lam le theihna lam ah i mit hong keuhkhia ta hi. Ei zong lai i neih a kipan omdan, gamtatdan, kampaudan ah kikhangto mahmah ta hi. Pasian thupha tawh I Zogam ah pilna a nei kitamsim ta a, degree sangpipi a ngah zong kitamsim ta hi. Ahih hangin a dahhuai khat ah mipil kitawmlai mahmah dingin lamen ing. Leitung i et ciang  pilnanei le mipil  cih nam nih kimuthei hi.

- Pilna nei   i cihte degree sangpipi ngahtamahleh, a gam, a lei a puah, a zun keileh,  mipil  kici thei lo-a pilna nei kici lel hi.
-  Mipil  i cihte in ama ading bek hi loin, midangte ading, a gam, a lei, a puah, a zunte bek mipil kici hi.

I gam ah mipil tampitak kisam mahmah lai hi hang. Gamsung gampua a, pilna siamna a sin, a zongte n i sin pilnate tawh i gam i lei le i pau puahin zun ciat ni. Rev. Khoi Lam Thang in Ciimnuai Khuavak No.11 sungah  kampau nungta i cihte pen a kipuahpuah, a kizunzunte ahi hi  ci-in na gelh hi. I minam le i kampau a nuntak nadingin nang le kei in i puah i zun ciang bekin a nungta ding ahi hi. Zomite i omna munmun panin i tate Zopau mah tawh hopih, Zolai mah sinsak, i Zo ngeina (Culture)te i tate hilhin theisak ni. Mun tuamtuam ah i om zongin i sisan in Zomi mah hi. I ngeina, i lai, i paute i omna munmun pan i puah i zun keileh Zomite, i tu i ta khang ah mi mangthangte i suakkha ding hi. I gam le i minam khantoh nadingin khat bek tha tawh hi zo lo ding hi. I pilna i siamna i sum le paaite tawh i pangkhop ciang bekin i gam hong khangto pan ding hi. A diakin I tate pilna lamah pantah ni. Eimite college kah kitam napi mark kiciangtana kahtheihna a sang lamah a kah zo kitawm mahmah lai hi. Gam khangtote n pilna mah na thupisakpen uh hi. Ei Zomite zong pilna tawh nuntak sawm ni. Tua ahih manin nu le pate in i tate pilna lamah pantah ni. I ta te n tu laitakin i deihsakna theikha lo ding hi. Tu laitak a, USAte  gamke ahi Alaska pen nidangin Russia-te  gam hi a, sum kisam ahih manin USAte zuak uh hi.


Tua laitak USAte gamdang Vuanzi (Minister of foreign affair) a sem William H. Seaword in kimansa lua ahih manin kuamah tawh vaihawm se loin 1867 kum March 30 ni-in US $ 7,200,200 tawh lei ziau hi. Tua lai huna Tadensa (newspaper) te in  Seaword haina (Seaword s Folly), Seaword vuukkhal kuang (Seaword s Icebox)  cih bangin selnoh ziahziah uh hi. 1887 kum ciangin (Seaword si zo ta) Alaska ah kham kimu a kicih ciangin Seaword zaha mailam thu mukhol kuamah om nai kei ci leuleu uh hi. Tua mah bangin Zomi nu le pate in i tu i tate adingin mailam saupi muhkholhsakna tawh pilna lam ah pantahin i tu i tate khualna nei ni.

(c) Kipumkhatna tawh Singkhuah khat bek kuang thei lo hi. Tua bang mahin khattang bek minthan nopna in gualzawhna hong pia zo lo a, lungsim kituaka kipumkhatna bek in gualzawhna hong pia thei bek hi. I pu i pate amau hunlai-in na kipumkhat mahmah uh a, do ding a omleh zong na dokhawm, sep ding a omleh zong na semkhawm uh a, nek ding a omleh zong na nekhawm uh hi. I Zo paunak ah,  nupa ilungtuak khua khat in zo lo; khua khat kilungtuak khua kua in zo lo  ci-in paunak kinei hi. A masa-in I gamsung i kipumkhat theih nading le i kithutuak theih nadingin i innkuan sung pan i pat kul ding hi. I innkuan ah kipumkhatna om keileh i pawlpi sung, i khua sung, i Zogam ah kipumkhatna om thei lo ding hi. Kipumkhatna a om lohna mun ah gualzawhna, matut zawhna kinei ngei lo a, minsiatna mindaina vive tawh kidim hi. Kipumkhatna a omna mun ah gualzawhna, matut zawhna, minphatna le khantohnate om bek hi. Zomite i khantoh hunta e, Sian in tualniam ding hong siam hi kei, namdangte mah tawh tanbang kim ding Sian in hong siam hi hang e. Tua ahih manin Zomi Zotate n i gamtat luhek, i kam pau mukpauna le i gimna i gelna a hoihlote paisanin a thak nuntakna ah i kipuahphat mahmah kul ding hi.

Msgr. Bishop Felix Lian Khen Thang in 2011 kum GZA khawmpi ah,  upna, pilna, kipumkhatna tawphah ni  cih sermon a piakna sung pan Zomite n i paisan ding thu pawlkhatte cih a genna sungah:
- Thadahna pan thalawpna ah,
- Zulhtatna pan thanuam cihtakna ah,
- Ki-elna pan kilawmtatna ah, Kimawhsakna pan kitelsiamna ah,
- Kimuhdahna pan ki-itna ah,
- Kideidanna pan kipumkhatna ah,
- Kikhenkhapna pan kilemna ah,
- Kilangpanna pan kipumkhat a, kithutuahna ah,
- Gamtat, ngongtatna pan lungnem thukhualna ah,
- Tangtat lungsim pan kithutuahna ah,
- Hazat, gitlohna pan Jesu sungah pumkhat hi hang,
ci-in na gen hi. Tua ahih manin hih a tunga thute bangin mun tuamtuam a, a
om Zotate n hih bang lungsim nei-in kipumkhatin a thak nuntakna ah i
kalsuan ciang bekin i gam hong khangto pan ding hi.

Thukhupna:
Tuhun ciang sumlepaai kideih lua mahmah ahih manin Zomite kikhualna kinei nawn loin,  Ei  cih sang  Kei  cih lungsim kinei zawta a, sikhat, sakhat, minam khat ihih hang kideihsakna tawm mahmah ta-in ei ading bek tawh kibuaizaw ta hi. Thu-um kitam semsem ei  angsung ding bek tawh kibuaizaw semsem ta, kipumkhatna le kithutuakna tawm semsem ta, ki-itna damdamin kiam tektek ta ahih manin khangthakte n mailam saupi khualna tawh gamtat kampau ding kisam mahmah ta hi. Zomite I kiciaptehna Phualva kopte, kilungtuakna le kipumkhatna zia khangthakte n khatvei lungngai kik ni; kipumkhat in, Pasian hong piaksa i gam, i lei, a keu le a tulmang khinsa i leitang puahin, zunin, Eden huanthak i Zogam nuam suaksak in,  Sakhi in a tat nading kuam kua khual  cih a om bangin khangthakte n i Zogam leitang khualna nei le ng; Pasian in ei Zomi Zotate lam hong lakin a thuphate ei Zomite ading hong suaksak taktak ding hi.

 Tua ciangin note lam kong lak tawntung ding a, na hoihte tawh kong lungkimsak ding hi. A cidam a thahatin kong omsak ding hi.

Tui tampi a ngah tawntung huan, a kang ngeilo ciktui tawh na kibang ding uh hi. Tanglai-in a kisia na munte uh na lamkik ding uh a, note pen a sia a puahkik, tenna dingin mun siate a ngei a bangsak kikte hong kici ding hi.  (Isai. 58:11-2) Etkak laibute;
1. Tedim BEHS NO.1 Golden Jubilee Magazine - 1998
2. Laigelhte  Laikung Pan   2007
3. Ciimnuai Khuavak No. 11   2008
 4. Zomi leh Khristian Theology - 2007
5. Zingsol Laihawm - Siamsin
6. The Fruit of Unspared Labor - 2004
7. Cope Topa leh Mission - 2010
(Hih thului pen ZBCM-ZACC Department i 2012 Laigelh kidemnat pan a khatna a ngah Tg. Dal Khan Kap (3rd Year, ZTS) i gelh erfhong kisuaksak ahi hi. Ed.)

Tg. Dal Khan Kap, Tuimang in 2012 ZACC laigelh kidemna ah a khatna hong ngahna hangin lungdampihna Tuimang tate ki thuzakna tungtawn in kong pulaak hi. Pa Kam Sian Thang leh Nu Dai Ngaih Ciin te tapa Tg. Dal Khan Kap @ Kapno pen Zomi Theological Seminary (ZTS) ah B.Th 3rd Year a zokhinsa hi a, hong tungding sang honciangin B.Th final year kipan ta ding hi. Nungkum in tan 10 zo a, University ah BA (Distance) tawh kum khatna a sinlaitak ahi hi.

Thupuak sawn

 Thawn Tuang
Zomi Angvaan( Pasian Angvaan Minam)
Ka Laikung panin::http://zomiland.com

NI KHAT NI CIANGIN~Khup Za Go

Gelh: Rev Khup Za Go


Sianzun: Rev Khup Za Go
Rev Khup Za Go
Ni khatni ciangin:...
I beh min, i phung min, i gam min cih banga minam kilawh ahi zongin, mite in Lushai peuh, Kuki peuh, Chin peuh hong ci ta uh cia i kicih suk pah ahi zongin, eite lakah Laimi, Mizo, Zomi ci-a min tuamtuam i kicih pen mi hong muhna leh etna pan zumhuai a, ei kimuhna panin zong suphuai, haihuai ahih ciangin min khat puam khatin kilo thei le'ng i nahlawh pekzaw ding hi cih i phawk ni hong tung pelmawh ding hi.


Ni khatni ciangin:
I beh pau, i khua pau, i gam pau cih banga pau tuamtuam bul bawl ciat nei a, minam pau cih ding tang kam zat diak i neih nop het loh pen mite hong etna leh muhna panin neu huai a, ei a dingin zumhuai, haihuai, suphuai lua hi ci-a kampau nam khat bek zat ding a kulna i phawk ni hong tung pelmawh ding hi.

Ni khatni ciangin:
"Ko ngeina", "No ngeina", cia i bangkua, i khua, i beh ngeina, innluah, gamluah, man leh mual, khutkhialh bankhialh thu donga zatdan tatdan tuam ciat Kawlgam, Vaigam dongah i neih sangin ngeina khat zat khop ding hoih zaw, kilawm zaw hi cih i phawk ni hong tung pelmawh ding hi.

Ni khatni ciangin:
Biakna zuihna kibang, Lai Siangtho bu khat a len ciat mah ahi Khristiante in Baptist, Presbyterian, Methodist, Adventist, Pentecostalist, Catholic, Evangelical, Ecumenical leh min tuamtuama kivawhte i kimudah a, kitelkhial a, hi zaha saisa i bat sangin, khat leh khat ki-itin, zum khat nei khawmin, sumpi zek khawmin, biakna khatah gil kah khawm thei liailiai leng Jesuh nungzui i hihna kilang zaw ding a, i khuavak zong tangpha zaw ding hi cih i phawk ni hong tung pelmawh ding hi.

Ni khatni ciangin:
"Ni khatni ciangin" i cihcih niloh pen tu khang, tu kum, tu kha, tu ni, tu nai laitak mah hi pah lian hi ci-a i gam, i lei makaite, uliante, lai theite, a kipan tangpi tangta donga "Uimeikang" mah banga om khawng thei nawn lo zah-a thu i kikup khop pah pialpual ciangin Zo minam i hihna pen zumhuai liailuai, zumhuai niangnuang cih bang hi nawn lo ding a, "Tu ni ei sunni hi e," ci-in ki-angtangsak mahmahzaw thamin a hong bawl Pasian min i phat ding i phawk ni hong tung pelmawh ding hi.

-Sia Rev. Khup Za Go (Zoheisa Magazine 1988, Lamka, laimai 75)