Zomi leh Zomism Khaicii


Sanggam Ngaih Ngaungaute,


"Zomi" kammal-pen 2006 kumbei-a kipan naakpi-in minam sung-ah honglaang-in hong kipaksak (popular) mahmah-a, internet maaitang hongluah thei-in, minam kikheelna tuihual hong kipan ahihi. Tua tuihual-in sung-ah Zomi huamna singkhuah suangtum honpi khat-zong naakpi-in hong kinuai hong kizuuk khawm-a, aliam-lawh abaai-lawh honpi khat-zong om-hi.


Minam Kikheelna Tuihual hong thahaat sakding Pasian-in 2014 Kawlgam Census (Misimna) hong piangsak-a, "Chin nuai-a code malsim neu khat-tawh luut zawzeen kei-ni, Zomi nampi-a akipat-khiat nading athak-in 914-ah gelh-ni" ci-in tuihual hong thahaat tektek-a, akilawm khom ciangkhat lawhcinna kimu-hi. 914 tuihual inzong singkhuah suangtum honkhat-mah taai ahihman-in aliam-lawh abaai-lawh khenkhat om leuleu-hi.


Minam Kikheelna Tuihual hong thahaat zomto-a, hong tawsawn ding-in Pasian-in Kawl Gamukte zangh-in 2015 Kiteelna hongbawl leuleu-hi. Hih kiteelna akipat nading Election Commission te-in "Zomi omkei" acih huhau-in Zomism khaicii akituh khinsa Australia Zomite, Malaysia Zomite leh Japan Zomite-in "Asia-Pacific Zomi Committee" min-tawh amau' omna ciat-a Kawlgam Palaai Phualpi teng-ah mimal kuan-in otna, deih ngetna leh laiphah puakluutna kibawl-a, asawtlo-in, "Zomi ommah, atheikhial-kha hi-ung" cihthu kiza-in Zomi movement khat alawhcing suak-hi.


2015 Kiteelna takciang-in minam kikheelna tuihual-pen ahual hi nawnlo-in ahaa bekbek phuul vanvan-a, naakpi-in so ziahziah-a, singkhuah suangtum hi nawnlo-in nahthel leh niin bulomte tui-in peii ziahziah-hi.Tuiso hongdaih ciang-in Zomism' sang-in mimal leh akhua, akual, abeh, pau awsuah peuh bulphuh-a tuihual tawn-a laamna dianna hong kilangh-hi, banghanghiam cihleh Zomism-tawh kisai defining and identifying (akhiatna khiatzia leh sehtuahna) lamsang-ah -ism thuguipi -logo-logy khaicii hoihtak kituh manlo-in apuatham sosat heet-huutna ziak hikha dinghi.


Minam Kikheelna Tuihual-pen kizom laai-hi, ahizong-in tuihual luanzia adik keileh guunpiau-a leihoihteng taai-keengmang khading-a, aguh tengbek thaam-in atakteng Tui Kaangpi tawn-in Irrawady Guun tungsuk mang khading lauhuai-hi. Zomism Leicial/Leilet/Zaanglei bawl kipan keilehang leihoihteng beimang khading-hi. Lei kaaiding bawngtal lawital neita hang-a, tua I' bawngtal I' lawital teng-in lei hoihtak hongkaih kei ngeingeileh ankung peuhmah hongdawng loding, khang loding, paak loding, tatah-in huut mang ding-a, tak neilo dinghi.


Leilet akaaiding bawltalte leh lawitalte amansa-in omhi. Tuilam tawh loh-in leicial kikaai zolo dinghi. Leicial-ah tui ahi ideology, theory, practical strategy kicing tak-in aluanleh lei kalhnuam ding-a, lei hoihtak kikalleh khacii po-in dawng hilhhelh ding-a, gah tampi honggah dinghi. Khaicii ahihleh uutna peuh-ah kikhia-thei, kivawh-thei, kituh-thei mahhi, ahizong-in leihoih, hoihtak-a akikal dikdek leitang, tui cihte lo-in kia mawkmawk lel-a, zusa vasa-in aneekmang keileh muat lelding ahihi. Tua ahihman-in leikal/leikaai ding-a akiging khinsa bawngtalte leh lawitalte hoihtak an pia-in, thahaatsak lehang Zomism Leitang hoihtak kikal ding-a, khaicii hoihtak po-in pung thei dinghi.


Zomism Khaicii tuhding kimlaai mah-sah-lah khaicii-te, taanglaai sila kikhawi hunlaai-a tote' kalsuanzia uplehsaanna khaicii-te, "tungsiah maaivil nuaisiah simmawh" uplehsaanna khaicii-te, "leiiba leh sakha nuainung" khaicii-te, "nopawl kopawl" khaicii-te, "no' pau, ko' pau" khaicii-te akipan minam leh nang leh kei kikaal-a gii hong khungthei khaicii-tepeuh I' vawhkhaak hetlohding lunggulhna-tawh,


Zomi Pasian' Thupha!


Zokhai

ZRA N.Thawn Kho Gin in hong nusia

ZRA first batch lak a dam lai om sun N.Thawnkhogin @ SirJudson in hong nusiatsan ta.

Dec.18, 2015: Zomi Revolutionary Army (ZRA) Chief of Army Staff len ngei, N.Thawnkhogin @ Judson, Pearsonmun khua a om in hun bang tan hiam kalna a thuak khit nung in tu ni in RIIMS zato inn, Imphal ah hong sihsan ta hi. ZRO/ZRA a kiphuatkhiat nung adingin training masa pente lakah tukum tan in N.Thawnkhogin bek dam lai hi ki ci a, Mizoram leh Burma gamgi a om Tuisa dung ah 1993 in ZRA dingin first batch ten training nei uh hi ci'n ZRA Town commander in PhualvaTimes kiang ah tuni takin gen hi.

ZRA adingin a Senior pen Judson in pawlpi adingin a sep sungin hun haksa tampi palsuak hi ci'n kigen a, kikaptuahna ah a bil thautang in kapkha in, a liamma pawn zong muh theih in om lai hi kici hi.

Tu kum sungin ZRA makai poimawh mi 3 kiim in dam lohna hangin hong sihsan ta uh hi. RIMS Hospital a kipanin Sir Judson' luang puakkhiak in om a, a zi-le-tate tawh a tenna Pearsonmun ah kipuak hi. Tu nitak in mipi ten siluang zan hah pih ding uh a, zing ciang in Pearsonmun Hanmual ah kivui ding hi.

Apaisa June 16, 2015 in Thang Len Piang @ Siapiang s/o Cin Za Khup & Ngai Khan Mang of Tonzang, Chin State, Burma in hong nusiatsan a, aman ZRO Ministry of Information & Public Relation ah Director za len a, Shija Hospital ah sinna in si hi. Tua khit a sawt lo June 23, 2015 in ZRO Ministry of Information & Public Relation a Director len Ko Danny Mang Khan Khup (s/o Luah Thawng & Cing Za Lian, Tedim) in hong nusiatsan kik leuleu hi. Tu ni in ZRA first batch lak ah tuni dong pawlpi adinga sem om sun Judson in hong nusiatsak kik hi. 

Topa Pasian in a kha na tawldamsak ta hen la, hehnem siam Kha Siangtho in i dahna leh i kahnate hong hehnem tek ta hen!

Thang Khan Lian


Kum 20-28 te Simding leh Zuihding Thu

HIh lai pen na luat ngah dong phial in sim in .
Kum 20 a pha khin gual lian pen lei tung nuntakna ah a hoih pen hun a hi hi. Ih pumpi a ki khel mah bang in nuleh pa te zong a pi cing in ong mu ta uh hi. Hih gual ih phak lian lai tak in sum zon hun ding zong ki pat thei ta hi a, mai lam ah gual zawh na ding in zong ki pat theih hun a hi hi.

 Pawl khat te’ in hih gual ih phak lai tak in nasep lian pi ki pat ding pen nau pang lai lua hi hang ci in , a hi zong in hih pen a hun hoih pen gual zawhna ngahna ding ki pat ding hun hoih pen a hi hi. Kum 20 gual na hih leh hih teng ciam teh in zing ciang mah mah in ki pan pah lian in.

1. PILNA SIN LAI IN
Na pilna sin man ta hi ci in khawl kha kei in. Na sin beh lai ding ki sam hi. Pilna sin beh in cih tak ciang in nasep tawp inla MBA vala in cih hi lo hi. Na sin theih khem peuh sin ding cih na hi. Bang mah mel lo na tawh hun bei sak lo in , man piak kul lo pilna sin na tam pi om in tua tak ah na pai man kei leh zong online pan in sin in zong in.

2. KHIALH DING LAU LUA KEI IN 
A man lang lua in ih sep nop ciang ki khial thei hi. Khialh ding lau lua in sem kei leng ki zo lo zel ding hi. Nasep khat peuh laih ding nop sak loh na hoih sak loh na te’ laih ding khawng ki kih ta thei hi. Mun thak ah gual zawhna ih ngah ding lam sang in kih ta in lung hi mawh in ki om thei hi. Na ciap teh ding khat in bang zah vei khial khin cih sang in bang zah vei gual zo khin cih ding thu pi hi.


3. SUMZAT DAN , KHOL DAN SIAM IN
Hih pen na tel loh a pha mawh hi. Na sum zat tawh ki sai bang ci bang in zat siam ding cih thu pi hi. A sayin bang in bawl ding hi leng kum 25 na phak a ki pan kha khat 20000 khol ding. A hih kei leh sum zian bawl ding ci leng , kum khat in a met 5% hi leh kum 65 na phak ciang in a vek in ( 300 millions) val bang nei zo ding hi teh.


4. LAI GELH IN 
Ngiim na nei in lai ah gelh in. Ciam teh inla lai bu khat sung ah na sum lawh na tawh ki sai , na ngiimna , nasep nop n ate lim tak in ngaih sun in gelh khia in. Tua dan gelh na tawh ngaih sut huai thak ngah in a hoih zaw lam pi ngaih sutna ki beh lap ding hi.



5. EXERCISES BAWL IN , THU NGEN IN
Pumpi ci damna ding in ki mawl in , lung sim ci damna ding in ki mawl in thu ngen in.

6. KUA MAH TAWH KI TEH KAK LO IN NA NGIIMNA TE’ KHAH SUAH KEN
Na lawm na gual te’n bang nasep nei, sum bang zah lut cih te en in lung kia ken. Na ngiimna na tup na a tang tun na ding hun pia in han ciam in.

7. PIAK KHIANA HAN CIAM IN
Ngah kikna ding lam en lo in piak khiat na ah na hih zawh zah in han ciamin. Sum leh paai neih leh lam bek ki pia khia thei cih hi tuan lo in na pilna , na siamna khat peuh tawh mi te’ a ding na huh zawh na ding in han ciam in.

Kum 20 gual in na hoih na lian pi sep na ding ki pat na ding a hoih pen hun hi ci in han ciam in tha la ni.
Credit Gentleman Magazine
ZNJ

Guankipsa Ngaihsutzia leh Ngaihsutzia Akhanna

Fixed Mindset & Growth Mindset
(Guankipsa Ngaihsutzia leh Ngaihsutzia Akhanna)

"Mindset" akici laibu-pen leitung-a kansuutna (research) bawlna lamsang-ah azaipen leh amuibunhpen makaai khat-a akiseh Carol S. Dweck, Ph.D. -in agelhkhiat laibu hi-a, Stanford University-ah Lewis & Virginia Eaton Professor of Psychology aseem khat ahihi.

Hih laibu-pen Health Science course khempeuh-ah kisin-in, Psychology thusinna khempeuh-ah akisin khat hi-a, khangno English siam khempeuh-in athuukpi-in ahikei zong-in "Change your mindset" laiguui bangpen simding leh theihding akisam mahmah ahihi. Zomite diakdiak-in naakpi-a akisap thuguipite kihel sitset-a, khantohna' ading thuguipite ahihi.

Zomite ataangpi 1948 kum-a kipan tuciang Mah-Sah-Lah Khuaknimna (Brainwashing) ziak-in "Fixed mindset ~ akiguangcip, akisehkip, agawcip ngaihsutzia" vive-tawh akikalsuan ahihna ciantak-a I-theih takciang-in "Changing mindset ~ ngaihsutzia kheelna" piang theipan ding-a, tua takciang-in acidam lungsim leh ngaihsutna lam-ah kihei theipan dinghi.

Na' ngaihsutzia akip bikbek tepawl ahihiam ahihkeileh khanlam manawh ngaihsutzia-lam ahihiam cih naki ze-et nopleh anuai-a link-ah nangma' ngaihsutzia lungsiang tak-in nana ki- ze-et lecin "maan lian-hi" cihpanna ahihloh hang-in "ice-berg" akici akitheilo akimulo abupi' pan-a among dawk ciuciau khat na-mu theiding-hi.

Leitung a-uk mite' pilna leh siamna akici khempeuh ataangpi amau' ngaihsutzia akheelthei mite (those who can change their mindset) vive hi uh-a, ama' ngaihsutzia update (thaksuah) den, khang tuihual-tawh atonkhawm thei ding-a haanciam-den, ama' zaaksa, saanna, theihsa thute "maan-hiam., sepsintheih-hiam (right, practicable)" cih sittel theiden ahihman-in akisepsin theilo nate asaankipna-uh phel thei-in, aki sepsinthei kalsuanzia lam-ah kheel thei uhhi.

Kawlgam khanzil-a Khuaknimna (Zokhai, T. 2015) laibu sung-ah akigelh mahbang-in gentehna khat-ah: Zomi ataangpi' sung-ah hongki guangkip bikbek khat:

"Tungsiah maaivil, nuaisiah ukcip., agualzote maaivil, aguallelte paampaih" hih bekbek en lehang, mindset akici ngaihsutzia hualpi-pen khantohlam manawh hetlo-in Fixed Mindset ~ akikheencip siiktukkilh bang-in kip bikbek laai ahihlam kimu thei-hi. Hih mindset-pen taanglaai BC kum 3000 leh AD 1000 kikaal-a mi athatzo teng lubawk, mi alelteng sila-a kizat Hun Hualpi sung-a kalsuanzia hi-a, tuhun' ading-in khasiat-huai luadeuh-hi.

Ahizong-in ahizong-in ahizong-in, asiate sia toto-in, ahoihte hoih toto tahen, ZEISU Hongpai Dektak Ta-hi! Maranatha!!!

Zokhai

Ph.D icih in!

Ph.D full form in Doctor of Philosophy hi. A mang lai in Ph.D ci in ki gelh hi. A dang university te in Doctorate ci in zong zang thei uh hi. D.Sc ( Doctrate of Science) ci in a zang zong om hi. A pian zia in First Degree a ki ci M.A or M.Sc ih kah masak kul hi. Sang khat leh khat ki bang lo in kum 1 or 2 a sin om hi. Thesis a ki ci lai a bawl khit tak ciang un lu khu nel kaai sang kha pan uh hi.

A ngei na bang hi leh Master kah lo in Ph.D ki kah thei lo hi. Ph.D a ding in scholarship a ngah vua leh zong M.A kah sak kik uh in Ph.D zom sak uh hi. 

University aki bat kei leh Master a kah lai vua a lai bawl Thesis lah kul hi. Ph.D a ding a ki sam lai ( Dissertation) Proposal gelh masak kul hi. Tua proposal leh a supervisor a om ciang in Ph.D ki zom thei pan hi. Sang kah hun ki bang lo in a thu pi pen in a lai bawl uh tawh ki sai , ngaih sut dan ding , tam pi ki sin sak masa hi.

Dissertation a zawh tak ciang un a mi hi lo in , a lai bawl tung tawn in pia uh hi. A tawm pen kum 3 pan in kum 5 sawt thei hi. Tat san lo in sep kul leh bawl kul hi in , theory thak khat a hih kei leh ngaih sutna thak a bawl uh kul hi. Creative leh product tung tawn in pah tawina a pia uh hi. Hih pen in Ph.D ngeina hi a, Japan gam bang ah Ph.D a piak khit uh teh lai bawl sak phot in a lung kim uh tak ciang in Doctorate pia pan uh hi. A lai bawl sung un Supervisor a en cik khat leh Advisor a ki ci Professor a neih kul hi. 

Tua bek tham lo in a lai bawl a man tak ciang in Defense tut kul in tua mun ah Professor ten thu dong hi. Ph.D ngah na ah lai tam pi thu tam pi sin kul in Defense sung ah a khialh leh zong arnaa lo tak in ki bawl sakkik thei hi. Defense a zawh tak ciang in a vek pi in a zo ta hi in lu khu neel kaai Ph.D ngah a hi hi.ZNJ

Zingsang tung ki silhna hangin hamphatna nam 6


1. Zing sang tuung ki silna in si san pai dan hoih sak in, tui vot tawh na ki sil sang in tui lum tawh ki sil le cin hoih zaw lai hi. Tua ban ah na tak sa ciip sak in, tui lum tawh ki sil na in ci damna ding tam pi ong beh lap hi.

2. Ong tang zang sak in, ih thawh tak ciang in ih hih ngiai nguai na teng bei sak hi.


3. Lungsim van gik teng ongbei sak tuam hi.


4. Zing sang tuung lam siauhna / gym ki mawl khit in ki silna in sagap sak hi.

5. California Universtiy pan in mi pil te in a sin na vuah ni kal khat in khat vei ta zing sang tung tui vot tawh ki sil na in pasal te’ sperm hat sak in khang sak hi ci hi.

6. Tui lum pian a hih kei leh tui vot tawh lusil le hang sam pulh tawm tuam in ih sam hoih sak hi. Sam te’ sak in sam hoih na ding in zing sang tuung in ki sil ni.
Ref - venusbuzz

Pu Thang Lian Pau itna leh zahtakna

Zomi Innkuan USA kipawlna in, Zogam leh Zomi-te a’ding a nasem Zogam Galkapte makaih a Zomi-te tui bang kigawmkik zawhna ding hanciam in mapang, gam leh minam itna tawh kipumpiak Minam Makaipi Pu Thang Lian Pau pen itna lak in zahtakna pia ding, a Pawlpi leh a Maban thapiakna thu a sut dingin, Zogam lasiam minthang B. Muan Ngaihte Palai in kicial hi. 

Dec. 2, 2015 ni in Pawlpi phualpi Songtal ah Palai B. Muan Ngaihte vahawh thei a, Pu Thang Lian Pau leh Makaite tawh cidam lungnuam takin itna ankuang va-umkhawm thei uhhi. 

Palai B. Muan Ngaihte in Zomi Innkuan USA kipawlna tang’in zahtakna piakna leh holimna picing takin hong neihsak thei hi. Palai B. Muan Ngaihte tung ah nakpi takin kilungdam hi. 

Pu Thang Lian Pau zong cidam thahat takin gam leh minam mabante picing takin mapang zo cih thu kizakik a kilungdam mahmah hi.
EC/ZIUSA