Showing posts with label Tangthu /Tales. Show all posts
Showing posts with label Tangthu /Tales. Show all posts

ရဲေဘာ္ရဲဘက္

  ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၈၈၉ ခုႏွစ္၊ အင္း၀ေခတ္ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ရွင္အဂၢသမာဓိက “ ရဲေဘာ္ ” ေ၀ါဟာရကုိဖြင့္ဆုိၿပီး ေနာက္ ႏွစ္ႏွစ္အၾကာမွာ ရွင္မဟာရဌသာရ၏ သံ၀ရပ်ိဳ႕ စာပုိဒ္ ၁၇၃ မွာ ေအာက္ပါ အတုိင္းေတြ႕ရေပသည္။

“ ေဆြစစ္မ်ိဳးစစ္၊ ေက်းႏွစ္ကၽြန္ရင္း၊ ရဲေဘာ္ခ်င္းႏွင့္ ရဲတင္းလက္နက္၊ ရဲဘက္မွဴးမတ္၊ ရဲညီၫြတ္လ်က္၊ မခၽြတ္သစၥာ၊ ပညာလံု႔လ၊ စြန္႔ထေပးကမ္း၊ ျပည္လံုးမြမ္း၍၊ တတ္စြမ္းႏုိင္ေရး၊ ရွင့္ညီေထြး ကား၊ ေရွးေထာက္ေနာက္ငဲ့၊ ကုိယ္ၾကပ္ဖြဲ႕ေသာ္၊ ကုိးဆယ့္ကုိးထပ္၊ နားပန္းထပ္မႈ၊ ခ်ည္းကပ္ၿမိဳ႕ပါး၊ ေနာင္ ေတာ္မ်ား၏၊ စြမ္းအားႀကီးထူ၊ ရဲမက္ဟူသား၊ ရန္သူမွန္တုိင္း၊ လိႈင္း၍လႈပ္ၿဖိဳ၊ စိတ္မၿပိဳသည္၊ ျမင္းမုိရ္ေတာင္ ႏွယ္ခုိင္သတည္း ” ရွင္မဟာရဌသာရသည္ အင္း၀ေခတ္၏ ေရွ႕ေဆာင္ပုဂၢိဳလ္စာဆုိအရွင္ျဖစ္ေပသည္။ စာဆုိ၏ကုိးခန္းပ်ိဳ႕ဘူရိဒတ္လကၤာႀကီး၊ ဘူရိဒတ္ဇာတ္ေပါင္းပ်ိဳ႕၊ ဂမၻီသာရပ်ိဳ႕မ်ားမွာ ထင္ရွားၿပီး အားထား မွီခုိရာျဖစ္ေပသည္။ အထက္ေဖာ္ျပပါ သံ၀ရပ်ိဳ႕လာ ရဲေဘာ္ခ်င္း၊ ရဲတင္းလက္နက္၊ ရဲဘက္မွဴးမတ္၊ ရဲညီၫြတ္၊ ရဲမက္စသည္ျဖင့္ စစ္ေ၀ါဟာရမ်ားစြာကုိ ဖြင့္ဆုိထားေပသည္။ သံ၀ရပ်ိဳ႕ကုိ ျပည္ဘုရင္ေထြးက ေတာင္းပန္သျဖင့္ ျပည္ၿမိဳ႕မွာ ရွင္မဟာရဌသာရက ေနာက္ဆံုးလက္ရာမြန္အျဖစ္ ဖြဲ႕ဆုိခဲ့သည္။ မုိးၫွင္းစလံုသည္ အင္း၀ကုိတုိက္ခုိက္ေအာင္ျမင္၍ စာဆုိရွင္အဂၢသမာဓိကုိပါ ေျမဒူးၿမိဳ႕သုိ႔ပင့္ေဆာင္သြားခဲ့ သည္။ ယင္းၿမိဳ႕မွာ သီတင္းသံုးစဥ္ ယြန္းဆရာေတာ္၏တုိက္တြန္းခ်က္အရ သု၀ဏၰသာမသူေဌးခန္း၊ ျမားပစ္ခန္း၊ သစၥာခန္းပ်ိဳ႕ႀကီးမ်ားကုိ ေရးသားဖြဲ႕ဆုိခဲ့ေပသည္။ ယင္းပ်ိဳ႕မ်ားမွ “ ရဲေဘာ္ ” ေ၀ါဟာရကုိ အက်ယ္တ၀င့္ဖြင့္ဆုိခဲ့ျခင္းျဖစ္ေပသည္။

“ ရဲေဘာ္ခ်င္းႏွင့္၊ ရဲတင္းလက္နက္၊ ရဲဘက္မွဴးမတ္၊ ရဲညီၫြတ္လ်က္ ” ဟူ၍ ႏုိင္ငံေတာ္အေရးႀကံဳ လာေသာအခါ စစ္သည္ရဲမက္ဗုိလ္ပါ ျပည္သူအေပါင္းတုိ႔က ရဲေဘာ္ရဲဘက္ပီသစြာ ညီၫြတ္စြာ ခုခံတြန္းလွန္အသင့္ရွိပံုကုိ ဖြဲ႕ဆုိေဖာ္ျပထားေပသည္။

ရွင္မဟာရဌသာရ၏ ရဲေဘာ္ရဲဘက္ဟူေသာ ေ၀ါဟာရသည္ အရွင္အဂၢသမာဓိ၏ ရဲေဘာ္ေ၀ါဟာရ ႏွင့္ အဓိပၸာယ္သင့္ေလ်ာ္ညီၫြတ္ေနေပသည္။

“ ေဆြရင္းမ်ိဳးခ်ာမ်ား၊ မွဴးမတ္မ်ား၊ အမႈထမ္းမ်ားအားလံုးသည္ စည္းလံုးညီၫြတ္ၾကသည္။ ရန္သူ ႏွင့္ေတြ႕ပါက ရဲရင့္ၾကသည္။ ရဲေဘာ္ရဲဘက္ပီသစြာ တုိက္ပြဲ၀င္သူမ်ား ” ဟူ၍ အဓိပၸာယ္ရွိေၾကာင္းေတြ႕ရသည္။

“ ရဲေဘာ္ ” ဟူေသာေ၀ါဟာရ ေခတ္စားထင္ရွားလာျခင္း

ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၈၈၉ ခုွႏွစ္၊ အင္း၀ေခတ္ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ရွင္အဂၢသမာဓိက သု၀ဏၰသာမသူေဌး ခန္း၊ ျမားမွန္ခန္း၊ သစၥာဆုိခန္း၊ ပ်ိဳ႕လကၤာႀကီးမ်ား ေရးသားခဲ့ရာ သူေဌးခန္း စာပုိဒ္ ၆၅ မွာ “ မိဘစစ္ကုိ၊ ဆုတ္ႏွစ္ဖဲဖဲ၊ ရဲေဘာ္မေသြ၊ ရဲေလေသာအား ” ျမားပစ္ခန္း စာပုိဒ္ ၆၄ မွာ “ ရဲမည္အခါ၊ ရဲခါေရာက္ေသာ္၊ ရဲေဘာ္မညီ ” ဟု ေဖာ္ျပသံုးႏႈန္းထားေပသည္။

ယင္းေခတ္ပတ္၀န္းက်င္မွစတင္ကာ “ ရဲေဘာ္ ” ေ၀ါဟာရေခတ္စားထင္ရွားလာသည္ဟု ဆုိစမွတ္ ျပဳႏုိင္ေပသည္။ ရွင္အဂၢသမာဓိသည္ မိမိ ဖခင္သူရဲေကာင္း ဘယေက်ာ္သူကုိ ဂုဏ္ျပဳလုိ၍ “ ရဲေဘာ္ ” ေ၀ါ ဟာရကုိ ဖြဲ႕ဆုိခဲ့ေၾကာင္း သိေကာင္းစရာ ေလ့လာႏုိင္ေပသည္။

ပုဂံေခတ္မွပင္ စတင္ထြန္းကားခဲ့ေသာ ဗုဒၶဘာသာကုိ ျမန္မာတုိ႔ ၾကည္ညိဳသဒၶါပြားခဲ့ၾကရာမွ ျမန္မာ သကၠရာဇ္ ၈၈၈ ခုႏွစ္၊ အင္း၀ေခတ္ကာလတြင္ သုိဟန္ဘြား၏ ရမ္းကားမႈေၾကာင့္ အမ်ိဳးဘာသာသာသနာ ေပ်ာက္ကြယ္လုနီးပါး ထိေတြ႕ခံစားခဲ့ၾကရသည္။ ထုိေခတ္ကာလေတာင္းဆုိမႈျဖင့္ စာဆုိရွင္အဂၢသမာဓိသည္ ဘုရားေလာင္းသု၀ဏၰသာမ ဇာတ္ေတာ္ႀကီးအားအေျခခံထား၍ သူေဌးခန္း၊ ျမားမွန္ခန္း၊ သစၥာဆုိခန္းတုိ႔ကုိ ဖြဲ႕ဆုိတင္ျပခဲ့ေပသည္။ ဖခင္စစ္သူရဲေကာင္း၏ ၾသ၀ါဒစကားမ်ားကုိ မွတ္ သားေလ့လာရာမွ စစ္ေ၀ါဟာရ၊ စစ္သေဘာတရား၊ စစ္ဗဟုသုတမ်ားရရွိကာ “ ရဲေဘာ္ ” ေ၀ါဟာရကုိ ဖြင့္ဆုိရွင္းျပခဲ့ေပသည္။

ထုိ႔အတူ ရွင္မဟာရဌသာရသည္ အင္း၀မွျပည္သုိ႔ ပင့္ေဆာင္ျခင္းခံရၿပီး ျပည္ၿမိဳ႕မွာ သီတင္းသံုးစဥ္ ျပည္ဘုရင္ေထြးက ေက်းဇူးျပဳသည့္အေနျဖင့္ သံ၀ရပ်ိဳ႕ကုိ ဖြဲ႕ဆုိခဲ့သည္။ စာဆုိသည္ စစ္သူရဲေကာင္းတုိ႔ကုိ ခ်ီးက်ဴးဂုဏ္ျပဳလုိ၍ ဂမၻီသာရပ်ိဳ႕ စာပုိဒ္ ၄၂ မွာ လက္၀ဲေနာ္ရထာက ယင္းသုိ႔ပုဂံေခတ္ အေနာ္ရထာလက္ ထက္မွ သူရဲေကာင္းျမင္းသည္ေတာ္ ေလးဦးရွိခဲ့သည္ကုိ နမူနာယူ၍ ေနာင္အစဥ္အဆက္ ျမင္းရည္တက္ “ ရဲေဘာ္သင္း ” မ်ားဖြဲ႕ခဲ့သည္ဟု အဆုိျပဳထားေပသည္။

ထူးျခားေသာ အင္း၀ေခတ္ပတ္၀န္းက်င္

ထူးျခားသည္မွာ စာဆုိ၏ ေခတ္ပတ္၀န္းက်င္ျဖစ္သည္။ ျမန္မာသကၠရာဇ္ ၈၈၆ ခုႏွစ္တြင္ မုိးၫွင္းစလံုသည္ စစ္ကုိင္းသုိ႔ခ်ီလာသည္။ စစ္ကုိင္းမွသည္ ေနာက္ဘက္တစ္လႊား ၿမိဳ႕ရြာမ်ားကုိ တုိက္ခုိက္ သိမ္းယူၿပီးလွ်င္ သရက္တုိင္ေအာင္ခ်ီသည္။ မုိးၫွင္းစလံုႏွင့္ ျပည္ဘုရင္သတုိးမင္းေစာတုိ႔၏ခ်စ္ၾကည္နားလည္မႈယူၿပီး ျပည္ဘုရင္သတုိးမင္းေစာက ေရေၾကာင္း၊ မုိးၫွင္းစလံုက ၾကည္းေၾကာင္း၊ စစ္ေၾကာင္းႏွစ္ေၾကာင္းၫွပ္၍ အင္း၀သုိ႔ ခ်ီတက္လု္ပ္ႀကံသည္။

မုိးၫွင္းစလံု၏သား သုိဟန္ဘြားႏွင့္ ဘယေက်ာ္သူ ရင္ဆုိင္တုိက္ပြဲတြင္ ဘယေက်ာ္သူေသနတ္သင့္၍ ဆင္ဦးစီးကင္းတြင္ပင္ က်ဆံုးခဲ့ရရွာေပသည္။ ဘယေက်ာ္သူကား စာဆုိရွင္ အဂၢသမာဓိ၏ ေက်းဇူးရွင္ဖခင္ပင္တည္း။ နတ္ေမာက္ၿမိဳ႕စားျဖစ္ၿပီး ပုဂံအဆက္အႏြယ္ျဖစ္ေပသည္။ ဘုိးေဘးတုိ႔မွာလည္း မွဴးမတ္တုိ႔၏ အေဆာင္အေယာင္၊ အစီးအနင္းတုိ႔ျဖင့္ စံစားေက်ာ္ၾကားခဲ့ေသာ မွဴးေကာင္း မတ္ေကာင္းမ်ားျဖစ္ေပသည္။ နတ္ေမာက္ၿမိဳ႕စားႀကီးသည္ ေတာင္တြင္းႀကီးတုိက္ပြဲတြင္ လက္ရံုးရည္အစြမ္းျပခဲ့သျဖင့္ ဘယေက်ာ္သူဘြဲ႕ကုိ ခ်ီးျမွင့္ျခင္းခံခဲ့ရေပသည္။

သားေကာင္းျဖစ္လုိသူ ူရွင္အဂၢသမာဓိ

ရွင္အဂၢသမာဓိသည္ ဖခင္ျဖစ္သူကုိ လြန္စြာၾကည္ညိဳေလးစားသူျဖစ္ေပသည္။ ဖခင္က လက္ရံုးရည္တုိက္ပြဲေကာင္းမ်ားအေၾကာင္း ေျပာျပမႈကုိ ငယ္စဥ္ကပင္ စိတ္ရႊင္လန္းအားရစြာ နားေထာင္ ၾကားေယာင္ခဲ့ရေပသည္။ ခမည္းေတာ္၏ သူရသတၱိအစြမ္းကုိ အံ့မခန္းျဖစ္ခဲ့ရသလုိ သားစာဆုိရွင္၏ ကဗ်ာ လကၤာမ်ားကုိလည္း ဖခင္ျဖစ္သူက သေဘာက်ႏွစ္ၿခိဳက္ခဲ့ေပသည္။ စာဆုိမွာ သူရဲေကာင္းဖခင္၏ တုိက္ပြဲ မ်ားအေၾကာင္း စစ္ေ၀ါဟာရအသံုးအႏႈန္းတုိ႔ကုိပါ အကၽြမ္း၀င္နားရည္၀ခဲ့ဟန္တူေပသည္။ ထုိ႔ေၾကာင့္ စာဆုိရွင္၏ ပ်ိဳ႕ကဗ်ာမ်ားတြင္ ေခတ္ပတ္၀န္းက်င္ စစ္ဓေလ့မ်ား ရုိက္ခတ္လႈပ္ရွား စိမ့္၀င္လ်က္ရွိေပသည္။

ထုိသုိ႔ၾကည္ညိဳေလးစားရေသာ ခမည္းေတာ္မင္းသူရဲေကာင္းႀကီး က်ဆံုးခဲ့ရသည့္အျပင္ စာဆိုရွင္ ကုိယ္တုိင္မွာလည္း ေျမဒူးၿမိဳ႕သုိ႔ အပုိ႔ခံပင့္ေဆာင္ျခင္းခံခဲ့ရရွာေပသည္။ ေျမဒူးၿမိဳ႕မွာ သီတင္းသံုးေနရစဥ္ စြယ္စံုပညာရွင္ ယြန္းဆရာေတာ္သူျမတ္ႏွင့္ ဖူးေတြ႕ခြင့္ႀကံဳခဲ့ရေပသည္။

ယြန္းဆရာေတာ္ကလည္း ရွင္အဂၢသမာဓိ၏ ကဗ်ာဥာဏ္ရည္ကုိ တန္ဖုိးထားေလးစား၍ သု၀ဏၰသာမဇာတ္ေတာ္ကုိ လကၤာဖြဲ႕ဆုိရန္ တုိက္တြန္းခဲ့ေပသည္။ ရွင္အဂၢသမာဓိသည္ တပည့္တပန္းမ်ားကုိ စာသင္ၾကားပုိ႔ခ်ရင္း အားလပ္သည့္အခ်ိန္မွာ သု၀ဏၰသာမဇာတ္ကုိ သံုးခန္းခြဲ၍ “ သူေဌးခန္း၊ ျမားမွန္ခန္း၊ သစၥာခန္း ” ဟူ၍ သမုိင္း၀င္လကၤာတင္ ဖြဲ႕ဆုိခဲ့ေပသည္။

ဤသုိ႔ျဖင့္ စာဆုိသည္ သူရဲေကာင္းဖခင္ကုိ ၾကည္ညိဳရင္းရွိသည္ႏွင့္အညီ လကၤာဖြဲ႕သီရာတြင္ ဖခင္ ၏ စစ္သူရဲေကာင္းဘ၀ႏွင့္ယွဥ္လ်က္ စစ္သည္ရဲမက္တုိ႔၏ဘ၀အေၾကာင္းကုိ တေစ့တေစာင္းထည့္သြင္း ေရးသားခဲ့ဟန္တူေပသည္။ မိမိသည္ဖခင္၏စကားကုိ ၾကည္ညိဳေလးစားလုိက္နာသလုိဖခင္ကုိတန္ဖုိးထား၍ သားေကာင္းဖခင္စာဆုိရွင္ျဖစ္လုိဟန္တူသည္။

မိမိေခတ္ပတ္၀န္းက်င္မွာမူ မုိးၫွင္းစလံု၏သား သုိဟန္ဘြားသည္ ရုိင္းပ်ဆုိးရြားလြန္းေပသည္။ အမ်ိဳးဘာသာသာသနာပေပ်ာက္သည္အထိ ဘုရား၊ ေက်ာင္း၊ ကန္မ်ားကုိ တူးၿဖိဳဖ်က္ဆီးပစ္ခဲ့သည္။ သာသနာရဟန္းေတာ္မ်ားကုိ ေစာ္ကားခဲ့သည္။ ရာဇ၀င္ရုိင္းေအာင္ ဖခင္၏စကားကုိဖယ္ရွားကာ ျမန္မာ ႏုိင္ငံေတာ္ႀကီးပ်က္စီးၿပိဳကြဲလုနီးပါး ဖ်က္ဆီးေစခဲ့သည္။

မိမိ၏ဖခင္သူရဲေကာင္းကုိ ေက်းဇူးဆပ္ဂုဏ္ျပဳရာေရာက္သလုိ ဖခင္ကုိျပစ္မွားသူ သုိဟန္ဘြားကုိ လည္း သတိတရားသံေ၀ဂရေစရန္ရည္သန္၍ သု၀ဏၰသာမဇာတ္ေတာ္ႀကီးကုိပင္ တမင္ေရြးခ်ယ္ဖြဲ႕ဆုိခဲ့ဟန္ တူေပသည္။

ရဲေဘာ္၏ ေ၀ါဟာရအစ

ဤတြင္ မိခင္ဖခင္တုိ႔အား လုပ္ေကၽြးျပဳစုခဲ့သည့္ သု၀ဏၰသာမဇာတ္ေတာ္ႀကီးကုိ သု၀ဏၰသွ်ံသူေဌး ခန္းတြင္ ျမတ္စြာဘုရားသခင္လက္ထက္ေတာ္၌မိဘကုိရုိေသလုပ္ေကၽြးေသာသူေဌးသားရဟန္းအေၾကာင္းကုိ အက်ယ္တ၀င့္ဖြဲ႕ဆုိထားေပသည္။

ဇာတ္ေၾကာင္းမွာ မိဘကုိစြန္႔ပစ္၍ ရဟန္းျပဳခဲ့ေသာ သူေဌးသားသည္ မိဘမ်ား ဆင္းရဲႏြမ္းပါးသြား ေသာအခါ သတိသံေ၀ဂရၿပီး ရဟန္းဘ၀ႏွင့္ပင္ ဆြမ္းခံလုပ္ေကၽြးျပဳစုေသာ အျဖစ္အပ်က္ကုိ အေျခခံဖြဲ႕ဆုိ ထားသည္။ ဤတြင္ စာဆုိရွင္က စစ္သည္ရဲမက္ဘ၀ကုိ အားက်ၾကည္ညိဳသူပီပီ မိဘတည္းဟူေသာ စစ္ပြဲ ႀကီးတစ္ပြဲကုိ ၀င္ေရာက္ဆင္ႏႊဲသည့္ပံုစံျဖင့္ အက်ယ္တ၀င့္ဖြင့္ဆုိလုိေပသည္။

ဤတြင္ ရဲေဘာ္ေ၀ါဟာရကုိ စတင္ေတြ႕ျမင္ရေပသည္။ ပစၥည္းဥစၥာကုန္ခန္းေနေသာ မိဘစစ္ပြဲႀကီး ကုိ သူေဌးသားရဟန္းျဖစ္သူ ရဲေဘာ္က ရဲရဲရင့္ရင့္တုိက္ပြဲ၀င္လုပ္ေကၽြးျပဳစုေသာ သေဘာအဓိပၸာယ္ေရာက္ ေအာင္ စြမ္းေဆာင္ေရးဖြဲ႕ထားေပသည္။ ဖခင္သူရဲေကာင္းႀကီး ဘယေက်ာ္သူကုိ ေလးစားအမွတ္ရဂုဏ္ျပဳ သည့္အေနျဖင့္ စစ္ပြဲတစ္ပြဲဆင္ႏႊဲသည့္ပံုစံျဖင့္ အျပည့္အ၀ေရးျုပထားေပသည္။ သု၀ဏၰသွ်ံ၊ သူေဌးခန္း၊ စာပုိိိိိိိိိဒ္ ၆၅ မွာ ေအာက္ပါအတုိင္းေဖာ္ျပထားေပသည္-

“ သဃၤရာဇာ၊ သည္သာတစ္ဆူ၊ ဘုရားဟူသား၊ ေမာက္လွဦးေခါင္း၊ ေဆာင္းလတ္ထံုေသာ္၊ သဃၤာေတာ္တုိ႔၊ ရွင္ေက်ာ္မိန္ညိဳ၊ ၀တ္သားကုိယ္ျဖင့္၊ မူလုိေယာက်္ား၊ တရားလည္ေတြး၊ စြတ္စြတ္ေစြးမွ်၊ ခြင့္ေရးသီလွ၊ ၀ီရိယတု၊ နားဂစြယ္စံု၊ စီးေလထံုေသာ္၊ ခ်မ္းလံုျဗဟၼစုိရ္ရ၊ ဓမၼလည္းေကာင္း၊ လႊားကာေကာင္းျဖင့္၊ ရဲေၾကာင္းဖြင့္လွစ္၊ ခုနစ္ေဗာဇၥ်င္၊ လွည္းေပါင္းတင္လ်က္၊ ၿမဲပင္မကြာ၊ ကရုဏာထား၊ စိမ္း၀ါညဳိညဳိ၊ ေဒါင္းမုိးလူလူ၊ ရန္သူေၾကာက္ရြံ႕၊ ဂရုဓံငါးပါး၊ အသြားသံုးဖက္၊ ေရႊသန္လ်က္ကုိ၊ ဧကဂၢတာ၊ ေသခ်ာအပ္ဘိ၊ ကတိေဖြးေဖြး၊ စစ္ေလးျဖဴးျဖဴ၊ ေသာက္ရွဴးၾကည္ဟန္၊ ရဲတံခြန္ႏွင့္၊ ရဲမြန္လွံေထာင္၊ အရဲေခါင္သား၊ ေဆြေအာင္ရွင္နည္း၊ တစ္စည္းတည္းလွ်င္၊ ပစၥည္းကုန္လစ္၊ မိဘစစ္ကုိ ၊ ဆုတ္ႏွစ္ဖဲဖဲ၊ ရဲေဘာ္မေသြ၊ ရဲေလေသာအား၊ ေသထံုျငားလည္း၊ ေလးပါးအပၸါယ္၊ မၿငိတြယ္လွ်င္၊ ေျခာက္သြယ္နတ္ျပည္၊ တက္လိမ့္မည္တည္း၊ ျမရည္မင္းေခ်၊ ျပဳပေစဟု၊ ဆုိေတြေမာက္မာ၊ ေနာင္သညာႏွင့္၊ သဒၵါသီလ၊ ရဲမုန္က်၍၊ ညာဏာဂမၻီ၊ ရဲစစ္ခ်ီက၊ ပါရမီထုတ္ေတာင္း၊ ရဲတင္းေဆာ္သည္၊ သူေတာ္ကုိယ္က်စြမ္းရဲတည္း ”

အထက္ပါအတုိင္း သူေဌးသားရဟန္းကုိ စစ္၀တ္တန္ဆာလႊမ္းကာ ေမာက္လူမင္းညိဳ၊ ဗာလည္ေကြး၊ လႊား၊ ကာ၊ ေတာင္းတုိ႔ျဖင့္ လက္နက္ကုိယ္စီကုိင္လ်က္ ဆင္၊ ျမင္း၊ ရထား၊ ေျခသည္ စစ္ အဂၤ ါေလးပါးျပည့္စံုစြာ ေဒါင္းမုိးအလံလႊင့္ထူၿပီး သန္လ်က္၊ စစ္တေလး၊ ရဲတံခြန္၊ စစ္အေဆာင္အေယာင္၊ စစ္အသံုးအေဆာင္အျပည့္တပ္ဆင္လ်က္ မိဘစစ္ပြဲႀကီးသုိ႔ စစ္ထြက္ပြဲဆင္ႏႊဲပံုကုိ ဖြဲ႕ဆုိျပထားေပသည္။ ။

တကၠသုိလ္ တင္ခ 

UI HOIH MAHMAH KHAT TANGTHU

Nitak khat sumbuk ngakpa’n a sumbuk a khak dek lianin ui khat a sumbuk-ah thakhat in hong tai lut hi. Tua ui in a kam-ah saphuklai ip gol mahmah khat pet hi. Tua a saphuklai pehna sung ip sungah a van lei dinga kisam kigelh a, a sum bei ding khempeuh zong om hi. Sumbuk ngakpa’n a saphuklai ip la-in a van kisam teng kaikhawm in, a saphuklai ip sungah a van teng guansak in, a sumbei khempeuh la hi.
Sianzun: Mother Teresa
Mother Teresa
Sumbuk ngakpa’n a van ding khempeuh a guansak khit phet manlang takin tua ui ciahkik pah vingveng hi. Sumbuk nakpa’n zong lamdang sa lua ahih manin tua ui a nungah sim zuih a, kua ui hi peuhmah ding hiam cih en khia dingin a nungah va sim zuih hi.

 Tua ui bus khawlna mun ah tai suak in, bus ngakin ding hi. Tawl khat khit ciangin bus hong pai a, a sungah manlang takin diang to samsam pah hi. Bus sunga sum kaikhawmpa/dongpa (conductor) in sum hong dong in, tua ui kiang hong tun’ ciangin a ui in a ngawng a savun tawh a kingakna khau sum dongpa’ kiangah lak hi. Sum dongpa’n tua savun sunga et leh tua ui’ kumna ding mun ki-atna lai leh sum mu hi. A sum bei zah ding la-in, a ticket ui’ ngawgah koihsak in, a sum val teng zong koih kik sak hi.
A kumna mun a tun ciangin tua ui a kong lam hong manawh phei a, ka kum hun ta hi cih lahna dingin a mei pei velvel hi. Bus a khawl phet in tuak khia pah a, inn lam manawh in tai hi. Sumbuk ngakpa’n zong zui sim lai hi.
Inn a tun ciangin tua ui in a khe tawh kong kiu a, a pupa hong pai in kong hong hon’ hi. A ui a lut khit ciangin a pupa’n a ui a ciang tawh nakpi takin sat gawp hi. Sumbuk ngakpa zong lamdangsakna leh heh mahmahna tawh kidim a, “Bang hangin ui hoih hi bang nei cin-a sat beh lai na hi hiam?’’ a cih leh ui neipan, “Tawh tawi ding mangngilh sese a, ka ihmut lai hong phawngin hong nawngkaisak hi,” ci-in dawng hi.
Na hoih nasep hangin midang ten a hoihzaw sem na sep ding hong lamen thuahtuah den lai ding uh hi. A beisa hunin na hoih tampi na sep sate hong kimangngilhsak pah ding a, hih khialh khat na nei ciangin tua bek nangawn na nuntak sung tawntung hong kiciamteh sak zaw lai ding hi. Hih pen leitung mihingte ngeina leh leitung pai zia ahi hi. Ahih hangin hih thu phawk khial kei in:
“Na thumanna leh cihtakna hangin mi dang ten hong khem ding uh hi.
Na cihtakna leh thumanna khahsuah tuan kei in.
Lungkimna na ngah/muh ciangin midang ten
Hong haza ding uh hi. Lungkim veve ding dan kisin in.
Tu ni in na hoih nasepnate zing ciangin kimangngilh lel ding hi.
Ahih hangin na hoih sep ding cimtak tuan kei in.
Na nuntak sungin na hoih sep ding hanciam in la,
Leitungah na nuntak sungin na hoih sem den in.
Na hoih na septe in bei hun cih nei ngei lo ding hi.
A tawp ni ciangin na hanciamna leh na hoih na senate..
Midangte adingin na bawl hi loin,
Nang leh Pasian adingin nasep ahih lam tak na phawk veve ding hi".
-Mother Teresa

Mitphial leh Thusim

Len Nupa
Khuapi sung ah Mitphial(magic) lak in nektawm zong Putu khat om hi. A pu pen Mitphial lah dan siam in khua sung mite in muhnop sa mahmah un hi. A Tunu zong hilh zel in a tunu zong ong siam mahmah hi. A putu un mitphial ong lak uh aa Sum tampi ong ngah thei zel uh hi.
Tua leh nitak khat a mitphial uh alah khit uh ciang in a pu in mipi te tung ah thu khat ong gen hi. "Mipi te aw hih kong mitphial lah uh muh nop na sa uh hiam"? ci-in ong dong hi. Mipi te in zong "Muh nop sa mah" ci-in ong dawng kik ngeingai uh hi.
"Koi dan aa mitphial ki lak hiam cih thusim kong gen ding hi. Mai nipi Nino ni nitak ong pai kik un tua ciang ong gen dg hi'ng" ci hi.
A pu thugen a zak ciang in Ngaknu no nu zong a lungsim ong buai peuhmah hi.(Ka thu sim teng uh ka pu in genkhia leh kuamah'n ka mitphial lah uh ong munuam nawn lo ding hi) ci in na lungkham peuhmah hi.....
Ni ong tum zel in, khua ong vak zel hi. Nino ni ong tung ding hita hi. Nungakno nu in zong a pu khiang ah "Pu aw, ih mitphial thusim teng mipi te tung ah gen takpi ding na hiam?'' ci in dong nuam mahmah hi. Ahih hang in dong ngam tuan lo in khua ong vak ta hi. A nitak ciang in mipi te zong mitphial lah na Innpi ah ong pai ngeingai ta (putek te thusim thei nuam uh a hih man in tampi tak ong pai) uh hi.
Hun ong ki panta uh aa , thugen ding in Putek pa zong ong dingto linlin ta (nungak nu zong a lung ong kham mamah ta) hi. Putek pa in thu ong gengen aa a tawpna ah a mitphial thusim teng ong genkhia ta hi. Thu a gen khit ciang in mai nipi ciang zong ong pai lai un ci-in ong kho/sam kawm in hun ong mansak ta uh hi.
Mitphial lah ni ong tun ciang in Putu te bek om aa kua mah peuhmah ong pai nawnlo hi. Tua ciang a tunu in a pu khiang ah ''Pu aw nang mitphial ie thusim teng gen na hih man in mipi te in thei uh aa thupi lo, muhnop sa nawn lo in kuamah ong pai nawn lo hi ci in '' heh sim pian kawm sa in ong gen hi. Tua cing in...A pu in zong ....
"Hilo hi, Ka tunu aw, Nungak te pen hih ih mitphial mah tawh a kibang a hihi. Ih sel ding te sel in, ih lah ding te bek lak le hang mipi te in ong lunglut bek ding uh hi. Pasian in sel ding aa ong piak te sel in kepcing ding a hihi" ong ci hi. Tua ciang in a nih un paulo phunlo in inn lam ong zuan uh hi.
Thusim leh selsim pen i neih ding a ngeina hi a, sel ding a kilawm te i lahkhiat khak zenzen leh i nuntakna in manphatna nei nawn lo ding ahih manin a manpha nuntakna leh nungak nunna tawh a nungta siam dingin Topa in telsiamna te ong pia ta hen. Copy From Len Nupa

Peng Lam Tangthu



  
Peng Lam pen Ciimnuai pan piangin Ciaugal hong kai hi. Tonsim a kici Champhai ah hun khat laiin ukpi in om ngei hi. Peng Lam tangthu pen a kilim gen mahmah hangin a tangthu a ban taka gen leh gelh om lo hi. A kipehtawi toto zong hi kha dingin upmawhhuai hi. Ahi zongin a tangthu pawlkhat pen a man mah hi. French numei tangthu kan khatin zong hih bangin ci hi: “Chin mite in tangthu a bul leh a tawp neilo Peng Lam tangthu nei uh hi,” a ci hi.

Tedim Simmi in Peng Lam kici a, Kukite in Beng Lam ci a, Hmarte in Surbur ci in, Mizotein Chhur ci uh hi. Hmar tangthu khat in Peng Lam pen hmar namte sungah Darngawnbeh, Khawbungbeh, Hrangchalbeh leh Ngurte beh a suan pa hi ci-in ciamteh uh hi.

Peng Lam in zi nei a, a min pen Thai Rong Chong hi. A sanggam dangte min – De Van Thang, De Van Ngul leh Si Van Lal te ahi uh hi. Khatvei a sanggampa Si Van Lal in Peng Lam kiangah kamsangte thugen bangin a gen in ah, “Nang pen mi minthang khat nong hi ding hi?” a ci hi. A cih mah bangin hun khat laiin Hangsai tawh Tonsim zangah mi tul sagih (7000) uk in om kici hi.

Khatvei Peng Lam in a galte a buk sungah a om leh om loh cian nuam hi. A buk gei a tun ciang, “Ni dang ka buk ka sap ciang hong dawng ahih ciangin, tu’n sam ningin hong dawn kei leh ka galte om hi inteh,” aci hi. Tua leh a gal panin, “Buk aw” ci in a sam hi. A buk in dawng lo hi. A dawn loh tak ciangin ka galte om a, hong dawng ngam lo hi’n teh? ci in khatvei a sam kik hi. A sap kik ciangin a galte in, “A buk a sap ngei a dawng ngei khat hi ding hi,” ci in, “Hawi” ci in a dawng uh hi. Tua bek leh Peng Lam in a galte om hi cih thei tel ahih manin, “Gal om ei,” ciin a tai hi.

Peng Lam a galte in nungdelh uh a, a mah zong a tawl ciangin singluang nuai khatah bu hi. A galte in a omna theilo in a singluang tung pan khuadak a, a singluang teipi tawh a khawh uh leh Peng Lam in, “E, nong khawh ka huau-huau ding uh ahi,” ci hi. A galte in, “E, hiah om ei,” ci in delh leuleu uh hi. Tua leh amah singtung kah a, a galte in a sulzui thei nawnloin cimawh in tua a sing kahna nuaiah an a ne uh hi. An a nek uh leh a naupang tata in an tang lian tata tawi a muh ciang, “E, a naupang tata in a tang lianlian tawi ta luau luau,” a ci hi.

Tua leh ‘hong kum in’ a cih uh leh Peng Lam kum nuam lo hi. Tua leh a sing bul phuk sawm uh hi. Phuk-a amah thahlup sawm uh hi. Tua leh Peng Lam in, “Kei nong thah uh leh pama mim hongte ka that khin ding hi. Tua lo zong galkap hangsan tampi khua ah ka nei lai hi.” (Amah’n galhang acihte pen naupang bangmah thei nailote hi). A galte in, “Na galkapte bangci bang taka hang uh hiam?” “Kei galhang neihte pen, ak-ekmucik ne ngam, temta hiam lai a suangtat sat ngam khawng ahi uh hi,” a cih leh a galte’n hangsantuak salua ahih manin man ngam loin a khah leuleu uh hi. Khatvei a galte in man kha hi. A khut a nunglehhen sawm uh leh Peng Lam in, “Hih bang hong hen kei un, ka kipek khia pah ding hi. Ka kiu kong ton dinga, ka ban bul tawh nong kan khawm ding uh hi. Tua hileh ka taikhia thei kei ding hi,” a ci hi. A cih bangin a galte in zong a hen uh leh a khut zan in kiphel khat suah ziau a, taimang leuleu hi.

Khatvei a galte’n manin Bual li laizangah a tai khiat theih not loh na’ngin khai uh hi. Kipek lelah a nuai tuili ah kia ding, a gei lah ban zo loin cimawh in a om laitakin Saiha zuak khat tua lampi tawnin hong pai hi. Tuapa kiangah, “Zawl aw hong hon in, nong hot kei leh hong sat ning,” a cih leh tua Saiha puapa in zong a sat ding lauin a honkhia hi. Amah a suahtat tak ciangin, “Zawl luai dih ve, nuam mahmah,” a cih leh a lawmpa zong luai paha, tuili laizangah a taang hi. Tua leh Peng Lam in a Saiha teng inn ah a ciahpih hi.

Peng Lam inn a tun ciangin a khuapihte in lamdang sa, “Hih Saiha te koi pan a na muh hiam?” ci in a dong uh hi. Peng Lam in, “Hua pamah tam mahmah, noh zong na deih uh leh va pai unla va la un,” a ci hi. A khuapihte in tua Saiha bangci lak ding cih dong uh a, Peng Lam in hih bangin hilh hi. “Pasal khempeuh in Belsan na kong uah hen ciat unla, tui sungah tuak suk le ucin kei muh bang Saiha hoih pipi na mu ding uh hi. Hih kei kong puakte pen a hoihlo pawl hi zawlai hi,” a ci hi. Khua papite zong Belsan a kong uah khih in tuili gei va tung khengkhang uh hi. A tuak ngam omlo in a gei pan gal-et diamduam uh hi. Tua leh Peng Lam in thakhat in mi khat sawnkhiatsuk khat suah a, “En vuau, en vuau, huapa in a hoih tata teng ei,” a cih leh a geia khatpa zong tuakkhat suah in a banban in hong tuak uh a, a vekun tuakkhia khin uh a, a Belsan sungah tuidim ahih manin kuamah hong thokhia to kikthei khat zong om lo in a vekun si khin hi.

Khatvei Peng Lam in Haigah lo in a kung tung kah to hi. Haimin kham Zulei khat a bungbulet a a tuaksuk (a kum suk) a mu hi. Amah zong a kum ciang Zulei kum bangin a lu lei lam ngain a kum leh a lu hai bul kikhawh suk na hi. Tang theilo in sibup in tawlkhat om hi. A khanlawh ciangin a lu-i tukna pen, “E, hih lai Sai pai hi maw, a khap khawng na om ta deda,” a ci hi. Tua leh pai a sawm leh a kiatna gim sim ahih manin nuam takin a pai thei kei hi. “E he, kei a gim hi khawng ve’ng e,” ci in a kipuakna ding inn ah namkhau la in amah mah a ciah hi. A hai phung mahmah hong tung kikin a namkhau pen a taw-ah khih in, amah mah kipua in inn ah a ciah hi. Mi’n, “Peng Lam aw, a bangci na hiam?” a cih uh leh, “Ka ci na a, a kipua hi’ng e,” a ci hi.
Khatvei gamlak ah pai a, ahih ding thei khollo hi ding hiven, a zangbal naangpan in a kiatkiat hi. Tua laitakin a galah Sakhi hawk khat suah a, a zang kiattan kha hi. Ding to a, a kiim a et leh a zang a kiattan mu hi. “E, tua Sakhi hawk in hih khawngah a kal nusia veh,” ci in thakhat in a kam sung den tohna a, “Uih ta ngeungau lai tei,” a ci hi.

Khatvei Peng Lam Tawbingte khua ah Siavuan va kineih hi. Tawbing khuate kiangah, “Na nau uh a tawbing hong bawlsak leng nuam taka ektha thei pah ding uh hi,” ciin innka tang dawnah amah’n a ektha in paisak zangzang hi. A khuate un zong muang uh a, nau tawbing teng hong paipih uh hi. Peng Lam in a taw-ah ciangkang a kam dongin siatto in Bem sung khatah khia suk pahpah hi. Peng Lam in, “Zingciang na en le ucin a taw na vang khin ding hi,” ci in ciahsan hi. Nupite nau tawvang zingciang nei ding ciin kilawp thei mahmah uh hi. A zingciang a et uh leh nau teng na si khin hi. Khat naang lai a, nupi nih in, ‘kei nau’ ci-a a kituhna lam uh ah tua natawm si leuleu hi.

Khatvei a lawmpa tawh mi khua khatah a pai uh leh misi khat om hi. Peng Lam in “Hih a bangci hiam?” a cih leh a lawmpa in, “A si hi,” a ci hi. Peng Lam in umlo in, “Hih pen a ihmu hi,” a ci hi. A lawmpa in, “A si hi, khoih ve a bil zong a vot veleh,” a cih leh a bil na vot deldal hi. Tua leh amah zong khatvei a lampai laiin huih leh guah in mut gawp hi. A bil a khoih leh vot ahih manin, “E, kei zong a si hi khong ve’ng e,” ci in lamlai ah a lum hi. Mi khat hong pai a, “Peng Lam aw, bang tuak na hia, hih khawnga na lup?” a cih leh, “A si hing,” a ci hi. “A si in lah na paupau thei lai a,” a cih leh, “En ve, ka bil zong a vot veleh,” a ci hi.

Khatvei lampi ha a pai laiin Sakuh tai lai khat mu in matsawmin a delh pah hi. A delhdelh leh Sakuh in singluang khat tuakin a tai nading theilo in a kipei ciingtuung hi. Peng Lam in, “Hih lawmlawm kan zolo,” ci in a singluang khaisak a tua singluang nuaiah Sakuh lutin a tai suak hi. A delh hangin a pha zo nawn kei hi.

Peng Lam zi neih hun ta ahih manin a nu in zi neisak hi. Ahi zong a zi tungah a bawldan ding a theikei hi. Zanin a zi in ahih nading teng laklak hi. A zingciangin Peng Lam in a nu kiang ah hih bangin gen hi. “Nu aw nong zi neihsak a awmah uilutpi po a, a kalkawmah meimapi po hi,” a ci hi. A nu in, “Mi hai, tua uilutpo na cih pen na mek ding hilo maw? Meimapi nacih pen ahive na luk ding,” a ci hi. Peng Lam zong ciah pah vingveng in a nu cih bangin va hih hi. Peng Lam in hahkat lua leuleu ahih manin a zi in thuak zolo leuleu hi. Peng Lam nu kiangah va hek leuleu a, “Peng Lam in hong awlsak man mahmah kei,” a cih leh a nu in, “Hong hih ding ciangin umpeu khat na taw nuaiah koih sim in la, na ei, na ei, ci le cin hong hih nawnlo pah ding hi,” a ci hi. Amah zong a teknu gen bangin ahih hi. Tua a kipan Peng Lam in zong hih nawnlo hi.

Ni khat guah hong zu hi. A innkim teng uh tui dim khin hi. Peng Lam in, “Nga khat peuh ka mat khak leh ngen hong khuh dih ning e,” a ci hi. Ngen a khuh leh Ukeng khat man hi. A huanna ding bel sungah a ukeng thatlum lopiin a khiat suk leh len khiat khat suah a, a zi phei tung tu hi. A zi kiangah, “Na tang kei aw,” ci in singkhuah tawh asat leh a zi phei tawh sattan suk khawm hi. A zi in, “Ka phei nong sat kha veleh,” a cih leh, “Ke’n na phei sat keng Ukeng hi ka sat,” ci lian hi.

Khatvei a thangsiah ava vil kik leh Sakhi na awk a, Sahang in na nene hi. Peng Lam in a sa awk lak a sawm ciangin Sahang in na lit neinai zel ahih manin la theilo in ciah a, a zi a hilh leh, “Sahang hi lo maw, tu a kipan a san peuhmah na lauh ding hi,” a ci hi. Ni khat a zi in, “A san peuhmah na kihtaak ding hi” a cih a lungsimah om den hi. A zi in sun khat a nik san innka ah hong pho suah a Peng Lam a lau in kiko ziaizuai hi. A zi in, “Bang hi peuhmah hiam?” ci-a a etsuah leh Peng Lam in a niksan kihta a, a kiko nahi hi.

Khatvei a zi in, “Thang na vil leh a uih hong pua kei in,” a cih leh Peng Lam in, “A uih na cih koi bang hiam,” a cih leh, amah’n a su sawksak a, “Hih bang hi a uih,” ci-a a nap sak leh uih sa lua a, a khut a siak leh suang thu sa tungah siak kha a, sa sa lua in tua pen a kam sungah muam khat suah leuleu hi.

 
 Khatvei a zi tawh lokuan uh a, guah hong zu hi. Bukna buk neilo uh ahih manin Peng Lam in a khutme dawn Ailum khat om tua nuaiah a koih leh a zi in, “Bang nuamtuamsa na hiam?” a cih leh “Khutme kawtlo zong nuamtuam,”  ci hi.
           

 Peng Lam te’n zong nau hong nei ta uh hi. A zi in “Nau na kem inla, theithek dawn liim in i inn hong sut tak ciangin nitak an na huan in,” ci in kuansan hi. Amah zong a ni liim a gen thei siamlo in, “Theithek dawnah na huanin,” a ci sa in, a um a bel teng tawh a sing khul ding teng tawh Theithek dawnah an huan dingin a kahto hi. A zi lokuan hong ciah a, “I bel teng koiah om hiam?” a cih leh, “Theithek dawnah na huanin ci hilo na hi hiam?” a ci hi. A zi in, “‘Theithek dawnah na huan in ci keng, Theithek dawn liim in i inn hong sut ciang na huan in,’ ci bek ing” a ci hi.
           

 Ni khat nau kem leuleu hi. Kapkap in a cihna ding theilo hi. A kahna hang theihsawm in a pum teng a velvel leh a siipnem phudipdip pen amu hi. “E, hih a meima na sa ahi veleh, salkhia leng dam in ciai,” ci in a thakhop in a sal leh a khuak salkhia in a nau si hi. A zi hong tunga, “Nau koiah om hiam?” a cih leh, “Luai sungah ihmu, sun in a luzang meima na sa lua a, ka salsak leh tu’n nuamsa-a a ihmu hi,” a ci hi. A zi in a et leh a nau a sisa in na om hi. Tua ciang a nau uh pen a si cih a nu in hilh a Han ah vuisak hi. A vui ding ciangin Phek-hual sungah zialin a pua hi. Tua pen a puakna lamah a nungah na tawlhkhia hi. Han tung a, a Phek bek a vui hi. A ciah ciang lampi ah ama nau a kiatsuah pen mu a, “E, ei nau bek a si i sak leh mi naute zong na si tei uh hi maw?” ciin lamkhang ah a sui khiasuk hi.
          

  Khatvei a lawmte  khat tawh khua khatah ava hawh uh leh mi’n na dong a, “Na damdam uh hiam, patau khawng om buang kei maw?” a cih leh Peng Lam in, “Om kei,” a ci hi. A lawmin, “Patau om lo, na ta si hilo maw?” a ci hi. Peng Lam in, “En tua bang patau ci khang e, inn kaang buahbuah khawng patau ci bek hang,” a ci hi.
          

  Ni khat Ai-um neite kiangah va hawh hi. A nek sak uh leh lim sa mahmah hi. “Hih bang hiam?” a ci hi. Ai-um hih bang ahih leh kei zong bawl ning ciin inn lamah nawhsa in tai hi. A min bang a mangngilh khak ding lauin, “Ai-um, ai-um,” ci sa in a tai leh suang sui kha in tuk a, mangngilh hi. Tua leh tua ai-um min theih sawm in a tukna teng a vial zonzon hi. Mi’n “Bang hiam na zon?” a cih uh hangin a gen ding theilo hi. Mi khat hong pai a, dong leuleu hi. Ahi zongin gen ding thei tuanlo ahih manin lungngaingai hi. Tuapa in, “Ai-um maw?” a cih leh, “He, he, tua hi ei, Ai-um ai-um,” ci kawm in inn lam zuanin a tai hi.

Ni khat a ni tawh Aisa sawkin pai uh hi. Aisa kua khat sawkin a ni khem hi. “Ka khut Aisa in hong pet,” ci in kiko hi. A ni in a va dawhpih leh a mah’n a kuatawng lamah lehhensuk semsem hi. A ni kiangah, “Hong huh mengmeng in,” ci a, a ni in lah a cihna ding theilo hi. “Pama singbul va dongin,” ci in sawl hi. Singbul va donga, a ni muhloh kalin aleh lamah va dinga a ni in, “Singbul aw, Peng Lam khut Aisa in pet in bangci cih ding ka hiam?” a cih le a langlam pan Peng Lam in, “A ni su lu leh pha in the,” ci in dawng a, amah tai vingvengin Aisa kua ah a khut na khumkik hi. “Singbul in bang hong ci hiam, manlangin ka khut na lua?” a ci hi. A ni in lah gen nuam lo hi. “Va pai kik in la, hua laia Suangtum va dong kik pak in,” a ci leuleu hi. A ni zong pai in va dong leuleu a, Peng Lam zong a muhloh lam pan tua a thu dot pen amah mah in va dawng kik hi. Ani hong pai kik leuleu a, amah zong Aisa kua mah ah a khut na hentum leuleu in, “Bangci hiam na Suangpi dot in,” a cih leh a ni in gen khia a, a ni sulu in ciah hi.
Khatvei mi khua ah Sial lei in va pai hi. A Sial lei in inn a tun ciangin a ek tha hi. Peng Lam in, “Mi’n zong Bel tawvang khawng deihlo ahih ciang ka Sial lei zong a tawhawmpi khat hi khong hilo maw?” ci in a Sial lei pen va khelkik vingveng hi.
A u tawh lo kiveng a, ama-a a khunglam hi in a u aa pen a tawlam ahi hi. A u pen a lotaw uh pan Thanok in na khem tawntung hi. Lau lua ahih manin Peng Lam tawh lo kikhek dingin a kut leh kikhek uh hi. Peng Lam zong a khem mah bangin na khem a, ahi zong amah’n na lau deksuai lo hi. Peng Lam in sun in a buk sungah luai vawh in luai zel hi. Tua pen Thanok in eng mahmah hi. A lo kuan ciah kikal in Thanok a luaiah na luai zel hi. Peng Lam in, “Kua hi peuhmah hiam, hih ka luaia hong luaisim sak zel pang ning,” ci in a liang zawl tungah pang sim hi. A vai ciahin kibawl a, a liangzawl tungah a buksim leh Thanok hong pai a, luai dinga a hong kipat laitakin Peng Lam in man hi. Thanok in, “Hong khah in,” a cih hangin Peng Lam in, “Hih na Sakibuhsuak hong pia lecin kong khah ding hi,” a cih leh Thanok in, “Hong khah lecih kong pia ding hi,” a cih leh Peng Lam in “Hong pia masa in,” ci a, tua ciang a Sakibuhsuak pen pia hi. “Bang ci zat ding hiam?” ci leuleu hi. “Hih tawi in, Sakibuhsuak” ci lecin, na lotaw pan buh bekbek hong piang nainai ding a, na lokhung pan sial bekbek hong piang ding hi” a ci hi. Tua zawh ciang Thanok a khah hi. Peng Lam in “Sakibuhsuak” a cih leh a cih mah bang Sial leh Buh hong piang nainai hi. Tua-a kipan in Peng Lam hau mahmah hi. Hih banga a hauh a theih tak uh ciangin a khuapihte un a suhsak zia ding ngaihsun uh hi. Ni khat a veng pa in, “Peng Lam na inn kang ei,” a cih leh amah zong a Sakibuhsuak a kaatding lau in inn pua ah paih khat a suah leh a vengpa in na topsak pah hi. Tua a kipan a taan leuleu hi.

Sun khat pen Peng Lam in a khuapihte uh Nga benga a pai kal un a mei phualvuh teng na sukmit sak dikdek hi. A ciah uh ciangin kuama’n mei neilo uh a, a kan uh leh Peng Lam bekin mei-am a nei hi. Lak ding a va nget uh ciangin, “Lak khat hih khat,” na ci hi. Mi’n zahpih in, “Peng Lam zanghuk,” ciin nehpik in a ciahsan zel uh hi. A tawpna ah meigong khat hong pai a, va la hi. Meigongnu in mei nei cih a theih uh ciangin a ma kiangah lak a sawm uh leh, “No zong va la lel ve vua ei zong i lu i taw a i lei hi lo maw,” na cihsan hi.

Khatvei Peng Lam te nupa suk tungah lum uh a, a nupa un a laita ding kituh niloh uh hi.  Ni khat Peng Lam a nu in, “Lam aw, mi’n zong sum peipei nang zong na pei tei ve,” a cih leh Kamu akguaciang dawnah khih in a pei leh peimang hi. A nu in, “Tua bang ding hilo, tu khawng hei khawng na sek ding a, tua in Vaimim khawng na khekna kei ding maw?” a ci hi. Amah zong tu khawng hei khawng sek in mi khua ah Vaimim va khek hi. A Vaimimtang pen a zinte Ak kahlei tung ah koih a, “Na Aklui un ka Vaimim tang a nek peuhmah leh Ak ka tangh ding hi,” a ci hi. Ak gilkah dingin hong pai a, kahlei tunga Vaimim tang pen hong ne takpi hi. A aklui uh tang pah hi. A zan ciangin misite kiangah, “Na misi uh hoih tak cingh un, ka ak hong nek sak peuhmah leh na misi uh tangh ding hi’ng,” a ci leuleu hi. Amau lau kisa lim cin zawzen napi khuavak kuan ciangin zanhak pawl a ihmut uh suakin ihmu khin uh hi. Tua laitak in Peng Lam in a misi ak a pet sak hi. Peng Lam in, “Ka cih mah maw, na misi uh hoih tak kem un ka cih, ka ak hong neksak takpi veleh, tun na misi uh tangh ning,” ciin paipih hi. Sai cinghpa lampi ah a misi koih a, hong pai tak ciangin, “Na Sai in ka pa siklum hi, tua ahih manin na Sai ka tangh ding hi,” ci in a Sai a tangh leuleu hi. Tua ciang a Sai paipih in Tho khat mi khat in samzang tawh khih in “vivi” ciin hamsak vilvil hi. “Na vivi leh ka Sai kikhek ni,” ciin kikhek leuleu uh hi. Tua khit ciang numei tui bel a pua a hong pai ‘kiling kiling’ ci-a ging pen deihgawh leuleu in, tua tawh kikhek leuleu a, a tui ama puak banga puak a sawm leh pua thei lo in tukpih a, a khawtaw dong tuksuk a, a ekteh liangin tuk a, si ta hi kici hi.

[Peng Lam tangthu pen gendan tuamtuam, theihdan tuamtuam tampi om hi. Tua a kibang lo khempeuh hih laibu sungah gen ni cileng laidal in zong hong cinlo ding ahih manin hih a kigen bang pen khat ii gendan bangin i ngaihsut lel ding hi. Agam agam leh sim leh mal sak leh khang gendan zong a tuam ciat hilai hi. A thubul lian kuama’n lai tawh pansan a gen thei omlo ahih manin a kigendan pen gendan khatin i ngaihsut theih ding hi. Tangthu dang a kibanglo khat pen Temsawnpa leh Gal Ngam, Hang Sai te tangthu khawng hi. A dangte pen a kibang pian khin hi.]
           


 Gen dan kibang lo ka cih nopna in, Sim lam Chin (Zomi) leh India gam Paite te gendan leh Mizote gen dan, Kukite gendan tawmtawm in kikhiatna om ka cih nopna hi. I vekin Chin pana piang Zomi hi a, Zomi pan- Mizo, Paite Baite, Hmarte, Pawite, Gangte, Ralte, Zoute, Simte, Sihzang, Tedim, Kuki, Lakher, Khalkha, Falam, Ngawnte, Khiangte, Masho, Khumi, Asho, Khaizo, Pansaizo, Suleizo, Zotung, Zophei cih bangin mi i bat theih zawh lohna dingin i kikhen neunau hi. Hih pen ei Zomi kamsiatna lian pen hi.
 

 Hau Za Cin
Phuitong Liim

Thanksgiving Day cih hong pian khiatzia

Thanksgiving Day cih hong pian khiatzia



Amasa in America gam panin hong piang khia ahih manin America gam hong pian khiatzia leh USA cih hong pian khiatzia ban-ah sum aneih zia uhleh thanksgiving pianzia tawh gen masa ding hihang. Tua zawhteh Thanksgiving hong pianzia tawh zom suk ding hihang.

America cih min hong piandan hih bang ahihi. German mi Christopher Columbus in 1492-1502 kumsung in tulaitak South America gamlam hong zinkhia hi. Kum 7 khitciangin, a lawm hoih mahmah ahi Amerigo Vespucci (Eng. Americus Vesputius) in zong tulaitak America gam lam tembaw 4 tawh hong zin a, Asia tawh a kizom khalo gam lian mahmah om hi ci in New World cih min vawh hi. Hih New World cih min a vawh pen laigelh siam mahmah Martin Waldseemuller in news paper ah Vespucci min tapsak in America cih lai hong hawmkhia in 1499, 1502, 1507 kumte ah Europe gam sungah hih thu kizel khinta hi. America gam min pen Amerigo Vespucci (Eng. Americus Vesputius min pan ih ngah ahi hi kici thei hi.



USA cih min hong piandan leh suahtakna a ngah dan uh hih bang ahihi. The Great Britain khut nuai pan America gamke 13 te in 1765-1783 suahtakna dingin na do uh a "The American Revolution" kici hi. July 4th, 1776 ni in British khut nuai pan in suahtakna (Independence Day) ngah ni in kiciamteh hi. Gamke 13 kipawl khawm in a dokhawm ih hih ciang ci in, United Sates of America cih kammal hong gelhkhia masa taktak pen Thomas Jefferson hidingin kigen hi, representatives khem-peuh in zong thukim in, United States of America cih min kizang suak a, State 13 tawh kipan hi in, tu in State 50 bang kiphata hi. Street minte ah Jefferson cih min na muh sim in United States cih kammal hong zangkhia masa pen cih phawk huai hi.

Sum a neih masak zia uh tawm gen beh leng. USA sum (laidal) khem peuh lakpan a kibawl masa penpen One Dollar ahi hi. 1795 kum in a US min tawh sumtang "the Long Hair Dollar "cih kibawl khia masa penpen hi. Sumtang a neihma un Spanish Dollar kici sumtang na zang toto phot uh hi. Siktang pan laidal ciang ah a zattoh uh thu tawm ih kikum dinga, 1957 kum pan tu ciangciang numei naupangin zong Dollar dawla..cih in i gentheihna tua dan ahihi.


Georg Washington in gualzawh a ngahpihteh Topa tungah a lungdamkohna a pulak na pen (1).Almighty God, (2).Human Right cih tawh hong piangsak Pasian ahihna pulak masa in lungdamko khia hi.

Zomi Thanksgiving i cihcih hong pianna dingin USA kumpi masa pen ahi George Washington in November 26, 1789 ni pen USA gambup Lungdamkohna Ni (USA Thanksgiving Day) a zat dingin pulak khia hi. Hi mahleh a nungah USA kumpi sem Thomas Jefferson, lej Andrew Jackson ten thukimpihlo uhihi. Tua banah USA tualgal (Civil War) bei khit October 3, 1863 ni-in USA kumpi 16 na ahi Abraham Lincoln in America mi khempeuh dong kik-a, November nipi nunung (The last week of November) pen National Holiday dingin kipsak uhhi. 1939 kum ciangin USA kumpi Franklin D. Roosevelt in zum nasemte leh vanzuak vanleite in Christmas hun dan mahin van khat peuhpeuh a taem manzaw leh a Tex omlo ding pawl khat hong piannang pulak khia hi. Tuni dongin USA gam sungah Thanksgiving ni pen kumpizum kikhak ban-ah van pawlkhat ki mantak in ki zuak hi.



USA Thanksgiving Day kibawl ciangin USA gam tualsuak miten a zatzia uh pen Sai Aksa le Vaimim Zohuan uhhi. Tua Sai Ak Zohuan(Tuihuan) le vaimim a deihna bulpi pen abeisa hun khat lai-a khualzin (pilgrims) a pu, a pate phawkna ahi hi. Aksa Zohuan cihte Mikangten Zohuan panin hong theih khiat uh hi thei dingin ka um phial hi. Khuado pawi leh pawi tuamtuam Zomi ten i bawl ciangin ki Zohuan tangtang zaw hi. Tua banah Sai Ak, Zo Ak, Vaimim leh Singgah lim(picture) tuamtuamte inn zepna in nei uha, letsong in zong kipia uhi. Khristian Khualzinte tangthu (The Pilgrim Story) pen USA tangthu sungah abeisa 17th, 18th, 19th, 20th, 21st Century leh mailam hun sawtpi ah a mang ngei nawnlo dingin kiciamteh hi. Tua bekthamloin Pilgrimte phawkna dingin, Pilgrim Hall Meseum, American Meseum of Pilgrim Possesions kici No. 25 Court Street, Plymouth, MA, USA ah Inn lianpi khat kilam hi. Tua innpi sungah "Tanglai Pate upna’’ cih laimal kigelh asimkha a mu kha khempeuh in a pu apa te uh phawkna khang semsem sak hi.

USA gam panin hong ki pan khia ahi Thanksgiving tawh ki sai tuhun ciangin USA gam sungaom Zomite bek hilo mun tuamtuam aom Zomite tung na lengah ki lawh in a munmun ah USA gam mite zat bangin November nipi kal nunung, a ni 4 na simin ki zangh kawikawita hi.

Hihthu tawh ki sai Zomi Pentecostal, Nashville Tn USA, Zion Tangko hawm 3,4 na pan leh Wikipedia panin hong laksawn ahihi.

Thang Thawn Tuang Guite
Nashville TN USA
Nov 26, 2015

Malaysia Gam sunga Christian Biakna Thu

Malaysia gam kumpi thuneite le khristian biaknate kizopna:

Kumpi theihpih (Registered) apiak kipawlna nampi thum bek om hi.
1. Council of Churches of Malaysia (CCM) CCM nuai ah Anglican, Orthodox, Methodist, (Protestants) pawlpi tuamtuam kihel hi.
2. National Evangelical Christian Fellowship (NECF) Baptist, Assembly of God (Evangelical) pawlpi tuamtuam kihel hi.
3. Catholic Bishops’ Coference of Malaysia (Roman Catholic).
Atung a kipawlna nampi thum teng kigawmna min pen Christian Federation of Malaysia (CFM) ci-in 1985 kum in na phuan uhi. Biakna tawh kisai thu lian khatpeuh a om ciangin kumpi tawh kizopna ah AW khat (one voice) in na ding khawm uhi. Tua thamloin khristian biakna ahilo biakna dang tuamtuam tawh zong kisapna zui-in na ding khawm uhi.
Pastor Elisha (Senior Executive Secretary of NECF)in hong genna ah Malaysia gam sung a om pawlpi (denomination) 55% pen NECF nuai ah om ci hi.
NECF nuai ah I lawmte, Chin Christian Union (CCU) na lut khin uhi. CCU nuai ah pawlpi 20 val bang na pha uhi. Ei Zomite zong na kithumang diamdiam hilehang tuma kum 2 lai in alut thei khin ding ihihi. Zomite bel Saipi bangin ei bek lian nuam ihih manin I tangtat a Zomi sung I veng le pamte lakah alian I bat hangin namdangte lakah I kithutuah theihloh manin a kiziakai mahmah ahihi. (mi nung delh den te ki himawk hi).
Tuni Zomi pastor 3 leh Pastor Elisha tawh nai 1 phial ka holimna uh tung tawn in Zomite kipawl thei in vaihawm khawm thei le hang maban hoih tampi hong musak hi. Nidang ciang aa ding tangthu hoih a gelh/abawl zong kisuak ding a, Malaysia ah nang le kei I om nawn kei zongin a om lai Zomite a’ding lampi hoih a bawlsak ki hi ding hi. Kawlgam pan I Zomi pih biakna sia/siamah tampi in zong nop tuamna le khuamuhna tampi hong neih lawh ding uhi.

Christian Religion in Malaysia
Pastor Elisha (Senior Excutive Secretary, NECF).