Assemblies of God Pawlpi Piankhiatna Thu

Assemblies of God (AG)
Assemblies of God (AG)pawlpi tangthu pen kum zalom 19 na kiim tan kikan thei hi. Tua hunlai in leitung mun tuam tuamah khanlawhna (revival) nasia takin om hi. Cina damsakna leh kamtuam paunate piang hi. Assemblies of God Pawlpi kipatna bek thamlo in Pentecostal movement piankhiatna tawh kisai thu-ah Charles Parham pen mi masa khat ahi hi. Ama’ thuhilhnate in Pentecostal upna naakpi takin khangsak hi. Amah pen Pentecostal upna tawh kisaia Pawlpi masa pen ‘Apostolic Faith Church’ phuan khiapa hi. Topeka, Kansas ah Bible School bawlin tua ah mi tampi Pasian’ thu sinsak hi.

Charles Fox Parham
Charles Fox Parham (1873-1929)
Atangthu kim : 
http://www.revival-library.org/pensketches/am_pentecostals/parham.html

Kum 1900 lungdambawl ni-in Parham in a sangnaupangte kiangah Lai Siangtho sim ding leh Khasiangtho tawh kituiphum cih Laisiangtho’ genna theitel dingin sawl hi. January ni 1, 1901 in Topeka-ah thu-nget khawmna om hi. Tua ah khasiangtho tawh kituiphum cih pen kamtuam pauna tawh kilang hi. Topeka munah khanlawhna naakpi takin tung hi. Tua khanlawhna in Missouri leh Texas bek tham loin California na-ngawn lawhsawn hi. Tua huhau in leitung mun tuamtuam a Pentecostal upna a neite kum thum sung (1906-1909) Revival Meeting nei dingin Azusa Street Mission, Los Angeles, California ah paikhawm uh hi.

Kum 1914 April 2-12 sung Hot Springs, Arkansas ah Pasian’ naseemte ki muhkhopna om hi. Tua mun ah Pasian’ naseem mi zathum (300) paikhawm thei uh hi. Pentecostal upna nei teng kipawlkhopna khat bawl ding khensatna om  hi. Tua panin Assemblies of God pawlpi hong piangkhia hi. Chairman dingin Eudorus N. Bell leh Secretary dingin J. Rosewell Flower teel uh hi. Tua khit kum 1915 ciang in “Jesu bek” a ci Pawl hong om hi. Tua pan in Pawlpi ka-in, thum gawm Pasian (Trinity) a sang zolo “Oneness Pentecostal” te 1916 ciangin paikhia uh hi. Pawlpi mi kiam mahleh a nung ciangin hong khang kik hi. Kum 1918 ciangin Assemblies of God pen Pawlpi kip leh muanhuai mahmah khat hong suak thei ta hi.

Leitung gam tuam tuama AG pianna thu gelh khit zawh ding hi lo ahihmanin continent tuam tuamah khen in tua pan a baih a ka muhpak teng a tom in hong gelh mai ning.

NORTH AMERICA

I theihsa mah bangin leitung mun tuam tuam a Pentecostal upna neite paikhawmin North America Continent huam sung USA ah AG pawlpi phut uh hi. USA gam sungah Pawlpi hong khang sem sem hi. Kum 1918 khitciangin Assemblies of God phualpi (General Headquarter) dingin Springfield, Missouri (USA) kizang hi. Tua pan in Gospel Publishing House tungtawn in Pentecostal upna hong taangko uh hi. Missionary nasepna tawh kisai in kum 1914 in Home and Foreign Mission Presbytery kiphuan hi. Kum 1915 ciangin kivaipuak leh nasep zia ding Dan (Law) kician takin kibawl hi. Kum 1919 ciangin nasepna a tangzai zawk nangin Foreign Missions Department kiphuan kik hi. Kum 1919 khitciangin Pentecostal Evangel kici thukizakna pen Pentecostal upna tangkona pipen hong suak hi. Kum 1920 ciangin Assemblies of God pawlpi in Aubum, Nebraska ah Midwest Bible School phuan khia hi. Kum 1922 ciangin AG munpi Springfield ah Central Bible Institute kiphuan leu leu hi. Kum 1937 ciangin Assemblies of God pawlpi in Home Missions Department phuan hi. Kum 1940 kiim in Assemblies of God pawlpi mi 76,000 American galkap sungah om uh hi. Mi 1,093 kidona ah si uh hi. Tua panin AG pawlpi in galkap sungah Pasian’ nasep kipan in kum 1944 in Servicemen’s Department kiphuan hi. US galkap sungah AG Pastor 34 bang om thei uh hi. Kum 1940  in Youth Department zong kiphuan hi. Kum 1945 ciangin General Council ten Radio Department hong phuan khia uh hi. Radio pana hun zatna masa pen kum 1946 in kinei hi. Kidona man khitciangin Assemblies of God pawlpi pen miten thei in khang semsem hi. Khalam nasepna tawh kisai Evangelism Committee kum 1965 in kiphuan hi.  Kum 1950 ciangin nailang sung hun “Revival Time” kizang hi. Tu in USA gamah AG pawlpi 12,700 om hi. Member 3,041,957 pha in minister35,483 bang pha uh hi.USA pan in AG missionary gam tuam tuamah ki khahkhia hi. Tua panin gam tuam tuam ah AG dingin kibehlap zel hi.

Canada ah Azusa Street Revival khit a sawt lo kum 1910 in Pentecostal upna tung hi. Pentecostal upna a nei Pacific leh Atlantic tuipi neh lamah om tuak hi. Mundang Toronto, Ontario, Winnipeg, Manitoba lam khawngah zong om uh hi. Prairie lamah zong USA pana peemte tam ahihmanin Pentecostal thuzui tam hi. Canada gamah Pentecostal upna khaici a tuh masa Alice Bell Garrigus ahi hi. Amah pen Boston, Massachusetts khua-mi ahi hi. Kum 1911 in Canada ah ‘Bethesda Pentecostal  Church’ phuan hi. Kum 1909 in Pentecostal Movement kipat sawm mahle-uh lawhcing zolo hi. Kum 1918 ciangin Pentecostal Assemblies of Canada phuan khia petmah uh hi. Pentecostal Assemblies of Canada pen Canada gam Pentecostal kipawlna thumte laka khat ahi hi. Hih nuaiah pawlpi 130 bang om hi. Kum 1920 in “The Pentecostal Testimony” thukizakna gambupah hawmkhia zo uh hi. Kum 1925 ciangin Pentecostal upna a nei tam ahihmanin kumpi pan theihpihna lai ngah uh hi. Tua khitciangin pawlpi khang peuhmah hi. Bethel Bible Institute khawng neizo uh hi. Tun Horizon College & Seminary, Winnipeg, Manitoba kici ta in Canada gam Pentecostal Institution masa pen ahi hi. Central Tabernacle, mi 1800 tatna Edmonton, Alberta ah kum 1972 in lam uh hi. Winnipeg's Calvary Temple mi 2,500 tut theihna zong kum 1974 in neizo uh hi.

Cuba zong gamneu khat ahih hangin AG pawlpi khangtoh mah mahna gam hi. Kum 1920 kiim in USA pana pai missionary te’ makaihna tawh pawlpi ding hi. Mi tampi in khris um in piangthak uh hi. Kum 1963 in gamsung kivai puakna hoihlo ahihmanin missionary te kiciah sak hi. Tua hunlai takin pawlpi 42, preaching point 248 leh thu-um 4,100 om hi. Gam ki-ukna a hoihloh sungin Pawlpi kiam hi. Ahizongin kum 1980 kiim panin khantoh lam manawh kik uh hi. Kum 1990 tak ciangin Pawlpi 90 leh mimal 12,000 pha ta uh hi. Revival tungin mi tultampi piangthak bek thamlo in natna pan damna ngah uh hi. Tua pan Pawlpi khangto sem sem hi. Tu in Cuba ah AG Pawlpi 8,300 bang pha ta  hi.

Brahmas ah Assemblies of God pawlpi kum 1928 in piang hi. Pasian nasem I. G Robert , Florida district pan pai in New Province a Brahmas te kiang lungdamna thu va puak hi. Pawlpi mi khen khat Church of God pana pawltai ahi uh hi. South Florida district(US) Superintendent A.G Voight awpna nuaiah kum 1928 – 1930 sung S.B Pinder in Pastor sem hi. Mi tawmcik ten Assembly masa pen pankhia uh hi. Kum 1930 cpanin Charles Kenneth Weech in pastor sem hi.  Kum 1932 ciangin Vivian Weech Pastor dingin kiteelcing hi. Aman a sanggampa Charles K.Weech leh  member dang pawlkhat tawh kum 1934 in Kemp Road, Shirley Street tawlamah sing tawh biak inn khat lam hi. Tua building pen amin dingin ‘Pentecostal Lighthouse Tabernacle’ ci-in aapna kinei ngiat hi. Kum 1935 ciangin AG pen Brahmas ah pawlpi kip hong suakta hi. Kum 1938 ciangin Earl Weech in pastor sem hi. Kum 1941 ciangin building phelin a thak lam uh hi. Amin dingin ‘Evangelistic Temple’ kici hi. Rev. Guy Shields in aapna nei hi. Kum 1948 – 1955 sung mi tuam tuamin pawlpi makaih in pawlpi khang mah mah hi. Kum 1956 tak ciangin Rev. John Wilkerson in pastor sem hi. Brahmas ah AG pen pawlpi khang mah mah khat hi.

North America continent sung mun tuam tuamah AG om beh zel in a omnasa te ah khangto sem sem hi. A tunga i gen gamte banah North America continent  huam sunga AG omna gamte; Barbados, Belize, Costa Rica, Dominican Republic, El Salvador, Equador, Guatemala, Haiti, Honduras, Jamaica, Mexico, Nicaragua, Trinidad & Tobago etc.

SOUTH AMERICA

Brazil gamah AG a phuankhia Daniel Berg leh Gunnar Vingren ahi uh hi. Amau pen Sweden pana peem ahi uh hi. Belem, Para, Brazil ah kum 1911 in “Missão de Fé Apostólica” phuan uh hi. Kum 1918 ciangin “Assembleia de Deus” ci-in amin kikhek hi. Assembly of God acihna ahi hi. Tua hun in Sao Paulo a Italian te lakah ah Pentecostal movement Italian-American missionary, Louis Francescon in pan khin hi. Aman kum 1910 in Christian Congregation of Brazil (CCB) phuan hi. A tungin Assembly of God Brazil pen Scandinavian Pentecostal pawl tawh kizawm uh hi. Kum 1932 General Convention panin “Brazilian Assembleia de Deus” amau in dingzo ta uh hi. Tuhun ciang General Convention of the Assemblies of God in Brazil (CGADB) pen Brazil AG te kipawlna lian pen hi. A munpi uh Rio de Janeiro ah om hi.  Pawlpi 198,000 leh Member 27.3 million nei uh hi.

Colombia gamah kum 1932 in America pan Edward Wagner leh azi Ada tung uh hi. Sogamoso ah ki busa in Sogamoso Evangelical Mission phuankhia uh hi. Kum 1932 April ni 1 in Pentecostal worship masa pen nei uh a tua pen Colombo gam AG piankhiat ni in kiciamteh hi. Kum 1958 ciangin Sogamoso, Cali leh Bogota ah pawlpi om hi. Colombo Assemblies of God Council masa pen kum 1958 June 17 in kinei hi. Missionary 18, pastor, nasemdang leh mipi bangzah hiam khat kihel thei hi. Kum 1960 in in Radion Programe phuankhia uh hi. Kum 1970 ciangin Bible School din uh hi. Kum 1975 January 13-20 sung Bagota ah XVIII National Assembly om hi. Tua panin Colombo AG district thum North, Central leh west ah khen uh hi. Kum 1980 ciangin “Invasion 80” kici pawipi khat bawl uh hi. Tua huhau in pawlpi khang tuam mah mah hi. Kum 1990 ciangin “The Decade of Harvest”  kici programe phuankhia kik uh hi. Tua zong lawhcing petmah hi. Tu in Colombia gamah  AG pawlpi 1,200 leh member 4,00,000 bang om hi.
Argentina ah zong AG a khanghat lua ahihloh hangin dam dam in khang veve hi. Pawlpi 1,154 leh pawlpi mi 934,000 om uh hi. Tu ma kum 25 laiin Pawlpi mi 700 a pha AG pawlpi khat zong om lo hi. Tunbel Buenos Aires khuapi ah Pawlpi mi 20,000 val a pha pawlpi thum bang om ta hi. Pawlpi in missionary mun 140 valah khah khia uh hi.

South America continent huam sung Bolivia, Chile, Ecuador, Guyana, Paraguay, Suriname, Uruguay, Venezuela leh adangte ah zong AG pawlpi om hi.

EUROPE:

Kum 1924 February kha in Manchester Pawlpi pastor Nelson Parr in mi 14 Aston, Birmingham ah thukikupna neih pih hi. Tua panin UK ah Assemblies of God pawlpi phuankhia uh hi.  Assemblies of God in Great Britain (AOG) pen United Kingdom gam Pentecostal thuzuite’ kipawlkhawmna ahi hi. Hampstead, London ah Bible School nei uh hi. Tua pen a building kum 1940 -41 kiim in kisia hi. Building dang tawlkhat sung kizang hi. Kum 1950 ciang tua school pen Kenley, Surrey ah kituah hi. Kum 1951 ciangin Bristol Bible College tawh kigawm khawm hi. Kum 1973 in Mattersey ah kituah hi. AOG office zong Lewis, London pan Luton ah kum 1953 in kituah hi. Tua pan Nottingham ah kum 1971 in kituah kik leu leu hi. Kum 2012 in Mattersey Hall pen AOG ten National Ministry Centre dingin zang uh hi. UK ah AG khangto sem sem hi. Kum 1927 in Pawlpi 140 bek pha pan hi. Kum 1929 ciang 200, kum 1933 ciang 250, kum 1939 ciang 350, kum 1946 ciang 403, kum 1957 ciang 506 pha hi. Tu in 600 val pha ta uh hi.

Greece ah kum 1964 in Full Gospel Church phuan nuam in mi pawlkhat kimukhawm uh hi. Tua khitciangin Assembly of God Pawlpi hong piang hi pah mai hi. Earl leh Angie Moore te founding member ahi uh hi. Kum 1965 January khaciang kikhopna masa pen nei thei uh hi. Tua kum August kha in biak inn mun acres 2.3 Kuhn Road ah lei uh hi. Kum 1968 May kha ciang Biak Inn lam kipan uh hi. Tua kum mah December khaciangin biak inn thakah kikhopna masa zang thei uh hi. Kikhop masak pen ah kikhawm mi 150 pha uh hi. Kum 1972 May khaciangin Rev. Carley Touchstone in pastor sem hi. Member pung zel uh ahihmanin kum 1976 ciang biak inn bawlpha uh hi. Kum 1977 may khaciang biak Inn thak luah thei uh hi. Kum 1981 April kha pan Sunday school zong om theita hi. Kum 1995 April khaciangin Patrick Medeiros Senior pastor ah kilamto hi. Aman youth pastor kum kua sem khin hi.

Switzerland ah kum zalom 20 kiim mah in US lam panin pentecostal upna tung hi. Swiss Pentecostal kimuhkhopna masa pen kum 1910 in om hi. Kum 1925 ciangin Swiss Pentecostal mission society hong piang hi. Tuakhit kum 1935 ciangin amin kilaih kik hi. Switzerland gama pentecostal thuzuite kipawlkhawmna pen ‘Swiss Pentecostal Mission(SPM)’ kici hi. Assemblies of God zong kipawlna ah member khat ahi hi. SPM member kum 2006 in 9,300 pha hi. Kum 2010 in pawlpi 80 pha hi. Pawlpi lian pen Christliches Zentrum Buchegg hi-in Zurich khuapi ah om hi.

Italy gam AG te kipawlkhawmna pen ‘Evangelical Christian Churches Assemblies of God’ kici hi. Kumn1948 in kiphuan khia pan phing hi. Kum 1988 in kipuahpha kik lai hi. Kum 1983 in “Rally of Pentecostal Ministers” om in tua pen kum 1997 ciangin a ban kizom to hi. Italy ah AG pen pentecostal pawlpi lian pen ahi hi. Kum 2012 in pawlpi 1,153 leh member 150,000 pha uh hi. Italy gam tawlam Campania, Apulia, Basilica, Calabria leh Sicily ah AG pawlpi tam diak hi.

Netherlands ah ‘United Pentecostal and Evangelical Churches’ pen Khristian Pentecostal thuum te kipawlna lian pen hi. Kum 2002 Februay 16 in kiphuan khia hi. ‘Brotherhood of Pentecostal Churches’ leh ‘Full Gospel Churches of the Netherlands’ kigawmkhawm pana hong piang ahi hi. Hih pen Assemblies of God, Dutch te ii’branch zong hipah hi. Kum 2008 in  pawlpi 160 om in member 22,000 pha hi.

Gemany ah Pentecostal upna kum 1906-1908 kiim in lut hi. Kum 1954 in kipawlkhawmna gina takin om pan hi. Kum 1982 ciangin kipawlna min ‘Federation of Pentecostal Churches ‘kici hi. Member 46,226 pha in kum 2011 in Germany gam pentecostal pawlpi lian pen ahi uh hi.

Poland gamah AG pen protestant pawlpi lakah a lian pen nihna ahi hi. A lian pen Evangelical –Augsburg Church ahi hi. Poland ah Pentecostal pawlpi lakah AG a lian pen hi. Pawlpi 211 leh mimal 23,00 bang pha uh hi.

Ireland gamah kum 2005 October 22 in Pentecostal thuzuite kipawl khawmna ‘Assemblies of God ireland’ kiphuan hi.

A tunga gamte banah Europe continent sunga AG pawlpi omnate; Albania, Armenia, Belarus, Bulgaria, Croatia, Denmark, Estonia, Finland, France, Georgia, Hungary, Kosovo, Luxembourg, Malta, Moldova, Norway, Portugal, Romania, Russia, Serbia, Slovakia, Slovenia, Spain, Ukraine etc.


AUSTRALIA & OCEANIA

Australia gam Queensland ah Kum 1929 in AG pawlpi kiphuan hi. Kum 1937 ciang Pentecostal Church of Australia leh Assemblies of God Queensland kigawm khawm in Australian Assemblies of God (Assembly of God Australia) ci-in kipawlna uh hi. Kum 1948 in Commonwealth Bible College phuankhia uh hi. Kum 1977 in Pastor Andrew Evan in Assembly of God Australia kipawlna ah General Superintendent hong ngah hi. Ama sep sung(1977-1997) in khantohna tampi om hi. Pawlpi leh mimal tampi kibehlap hi. Kum 2009 April in National Conference ah Pastor Wayne Alcorn, National President dingin teel uh hi. Tu in ACC nuaiah AG pawlpi 1,100 phial leh Pawlpi mi 250,000 bang om uh hi.

New Zealand ahPentecostal movement a pan khia masa evangelist Smith Wingglesworth ahi hi. Kum 1922 kiim in Pentecostal church of New Zealand phuan hi. Tua khit kum 1927 ciang Assembly of God in Zealand piang  hi. Kum 2007 in pawlpi 230 leh mimal 30,000 val bang pha khin uh hi. North Island lamah tam pen uh hi. South Asia leh Oceania lamah missionary tampi sawlzo uh hi. Kum 1950 apiang Takapuna Assembly of God pen pawlpi lian pen ahi hi. Kum 1960 sungtengin New Zealand ah Assemblies of God khang peuhmah hi. Pentecostal biakna lian pen Aotearoa ah hong pianlawh hi. Kum 1975 a Associated Pentecostal Churches of New Zealand a phuankhia lakah AGNZ kihel hi. Tu in Pawlpi 700 val bang phata hi.

Samoa ah Assemblies of God pawlpi kum 1928 in ding hi. Kipawlna kician tak Sāmoan Assemblies of God Fellowship  nei uh hi. Tua nuaiah pawlpi 530 leh mimal 97,000 kiim bang om hi. Samoa gam AG pawlpi ten midang bangloin amau ngeina luite paikhia uh hi. Khasiangtho tawh ki tuiphumna leh kamtuam pauna thupisak mah mah uh hi. Kum 1976 pan in Pastor Max Haleck Jr in makaih hi. Kum 2006 pan Dr. Samani Pulepule in makaih to leu leu hi. Kum 2011 panin Pastor Onesemo Pulepule in makaih kik hi.

Hih a tunga te banah Fiji, Kiribati, Marshall Islands, Micronesia, Solomon Islands, Nauru, Papua New Guinea,Tonga, Tuvalu, Vanuatu khawngah zong AG pawlpi om hi.

AFRICA

Africa gamah AG pen kum zalom 20 hunlai mah in kipan hi. Azusa Street Revival khit kum nih ciangin Pentecostal missionary masa pen 14 May 1908 in Cape Town, South Africa tung hi. Kum 1925 ciang AG pawlpi kip takin ding ta hi. A tungin mikang missionary te’ kikhopna hizaw pian hi.Kum 1936 ciang AG pawlpi ah mivom te hong tamzaw ta hi.

Ghana gamah USA AG pan missionary Rev. Lloyd leh Margaret Shirer te kum 1931 in va tung uh hi. Nasem ding a lak masak pen uh Ms. Beulah Buchhwalter leh Guy Hickok tawh Yendi ah AG pawlpi phuan pah uh hi. A sawt loin Florence Blossom, Henry Garlock, Eric Johnson leh Thelma Godwin ten zong va pawl uh hi. Tua hunlai missionary te citak mah mah uh a haksatnaten lungkiasak zolo hi. Bushwalker leh Guy Hickock kum 1942 in missionary field ah si uh hi. Kum 1935 in Tamale leh Walewale ah pawlpi branch hong uh hi. Kum 1937 ciang Bawku ah pawlpi ding kik leu leu hi. Kum 1939 ciangin Mamprusi lak pan khristian a suak masa pen Bro. Bma Mahama khristian suak hi. Tualsung mi aki tuiphum masa pen Rev. Edward Adutwum ahi hi. Kum 1942 in kitui phum hi.  Aman a tungin Pharmacist sem in tua khitciang Pastor leh pawlpi General Secretary sem hi.

Missioanry te Ghana gam a tun ciangun a sep ding uh pen Pasian’ thu tangko hi. Mite genthei in natna tam banah lai a siamloh lam mukhia uh hi. Tua tak ciangin laihilh in nasepzia ding natawm sinsak uh hi. A cidam nangun damdawi (zatui+zatang) hawm uh hi. Kum 1948 in Ghana gama Assembly of God clinic masa pen Saboba ah missionary ten hong hi. Clinic a masa pen nihna zong kum 1950 in Nakpanduri ah kihong hi. A thumna clinic (Maternity Clinic) pen Walewale ah Vivian Smith in hong hi.

Ghana AG Bible School masa pen kum 1950 in Kumbungu ah Rev. Fur Thomas makaihna tawh kihong hi. Graduate sangnaupang masa; Rev. Bewini, Agbango, Elisha Akurugu, Alo Joshua Kabba leh Alhassan ten kum 1951 in pastoral training zo uh hi. Winifred Mullings bang hih mun pan sang a man ciang Missionary kuan hi. Tua khitciang Northern Ghana Bible Institute ah Dean sem lai hi. Hun bangtan hiam khitciangin Southern Ghana Bible Insitute zong Kumasi ah kihong hi. A nungciangin Saltpond ah kisuan hi. Kum 1988 ciangin Bible school a thumna dingin Mid Ghana Bible School Kumasi ah kihong hi. Rev. David Vespa Ghana ah missionary 1966 pan 2006 dong a seem pa pen Principal masa ahi hi.

Andersons in laikhetna Tamale ah zat dingin piakhia hi. Tua panin Assemblies of God Literature Centre (AGLC), Accra ah kiphuan hi. Rev. E.L Phillips in kum 1970 in Pasian’ kiangah aapna nei hi. Tua literature Centre panin kum 1973 in New Testament Dagomba version tawh khen uh hi. A tei(paulet) pen Rev. H.S Lehman te nupa leh tualsungmi Pastor Daniel Wumbee ahi uh hi. Vacation Bible school zong a lunglutte adingin kum 1959 in hong uh hi.

Kum 1980 in Ghana Literature Outlet (GLO), Accra ah din uh hi. A nung ciangin Assemblies Booksop Limited (AGBL) ci-in khek uh hi. Tun Koforidua, Kumasi leh Tamale ah branch nei hi. Kum 1959 in Ghana AG pawlpi ten “Ghana Evangel” thukizakna hawmkhia uh hi. Lai siangtho galsinna International Correspondence Institute (ICI) zong kum 1970 in phuan uh hi. Tun Global University ci-in a min khek uh hi. Radio ministry ‘Bible Time’ zong kum 1968 panin nei uh hi. Radio programe tungtawn in Pasian thu nasia takin tangko uh hi. Official General Council meeting masa pen kum 1964 in nei uh hi. Tua ma siah Northern leh Southern council kituam khen uh hi.

Malawi gamah July ni 4, 1947 bek in AG missionary te lut uh hi. Hih missionary te pen mikang hilo Tanzania leh South Africa mivomte ahi uh hi. Kum 1960 in  Annual Conference masa pen nei thei uh hi. Tua ah makai kiteel in missionary te mah in ngah lai hi. Kum 1962 ciangin amau Malawi mi Rev. Gideon Bomba General Superintendent dingin kiteel hi. Kum 1964, April 27 in official in pawlpi registered uh hi. Kum 28 sung(1966 -1980) Malawi AG  district thumah kikhen hi. Tuate Southern District, Central District leh Northern district ahi hi. District kivaipuakna zong District Superintendent te khutah om hi. Rev. Gideon Bomba in Malawi AG kum sawm leh sagih sung makaih hi. Kum 1979 ciangin Rev. Maxwell in makaihto hi. Tuakhit ciang Rev. Chapola in kum sawm sung General Superintendent sem hi. Kum 1989 pani Rev. Dr. Lazarus Chakwera in sem kik hi. Aman kum sawm nih leh khat sung bang sem ta hi. Malawi gamsung district khempeuh ah AG pawlpi om hi. Pastor bek bek zong 500 bang pha uh hi. Assemblies of God School of Theology (AGST) zong nei uh hi. Kum 2004 in kipawlna min “Assemblies of God in Malawi” pen “Malawi Assemblies of God” tawh laih uh hi. “General Superintendent” zong “President” ci-in kheel uh hi. Bang hang hiam cih leh “Superintendent” pen police rank ahihmanin ko police tawh kinial nuam kei ung ci uh hi.

Kenya ah kum 1912 in Pentecostal missionary masa pen Finland pan tung hi. Kum 1918 ciangin North American pan in Pentecostal Assemblies of Canada ten zong missionary puak uh hi. Pawlpi dingin tua pen kum 1965 akipan Pentecostal Assemblies of God kici hi. Independence khit kum 1963 ciang tualsungah pawlpi hong khang mah mah hi. Foreign missionary tampi hong tun beh lai uh hi. Kum 1967 ciangin American pentecostal Dale Brown in Kenya Assemblies of God phuan hi. Kum 1972 ciangin Assemblies of God, USA tawh kizom uh hi. Kenyan Pentecostal Assemblies of God (PAG) nuaiah tu in pawlpi 2,000 bang om hi. Nairobi khuapi bekah zong AG mi leh sa 15,000 bang om hi. Kum 1990 a survey kibawlna pan in Nairobi khua sungah Assemblies of God  pawlpi khang pen cih kimukhia hi. Kum khat in 38% in khang uh hi. Pan Africa Christian College (PACC) sang hoih mah mah nei uh hi. Tua nuaiah Christian Religious Awareness for Teachers (CREATE) kici programe kician takin om hi.

Mauritius gamah kum 1967 in AG biakna kipan hi. A pankhia pen Mr. Aime Cizeron te nupa ahi hi. Amau pen France gam pana Mauritius ah missionary a pai ahi uh hi. Meeting masa pen bang Beau Basin khua Municipal Hall ah nei uh a, mi tawmcik bek pai thei hi. Ahizongin Pasian in nalamdang semin cina te dam hi. A zing ciangin a paikhawm mi tam semsem hi. Kaal khatin nihvei khawng kimuh khopna nei zel uh hi. A sawtlo in a kikhopna uh ah tan awn lo uh hi. Mi tampi ten dam nuamin a pua lamah ngak uh hi. Tuaciang in Pasian in amau ading mun pia hi. Tua pen Rose Hill,Port Louis khua hi in Mauritius gamah a khuapi thumna hi. Tua ah crusade khawng a bawl ciangun khat veivei kikhawm 7,000 bang pha thei uh hi. Kum 1967 October leh kum 1972 may kikal in pawlpi sagih (7) ding man hi. Tu in Mauritius gambup ah AG pawlpi 120 om hi. Mauritius gam mipi za ah guk (6%) pen AG ahi uh hi.

Nigeria gamah Pentecostal thu-um mite kipawlna ‘General Council of the Assemblies of God, Nigeria’ pen leitunga pentecostal kipawlna lakah a lian pen pawl ahi hi. A headquarter uh Enugu, Enugu state ah om hi. Nigeria gamah Assembly of God pawlpi 14,300 leh mipi 2.6 million val pha uh hi.

Egypt gamah kum 1920 kiim in AG biakna kipan hi. Member 1,00,000 bang pha uh hi.

A tunga gamte banah Africa gamsunga AG pawlpi omnate; Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Cape Verde, Congo, Egypt, Equatorial Guinea, Ethiopia, Gabon, Ghana, Guinea, Kenya, Lesotho, Liberia, Madagascar, Morocco, Mozambique, Namibia, Rwanda, Senegal, Swaziland, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia, Zimbabwe etc.


ASIA

Kum zalom 20 na kiim in American pan AG te Asia continent sung gam tuam tuam ah missionary hong kuan uh hi. South east Asia leh Far east khawng bek thamlo in middle east leh mundang  gam tuam tuamah AG pawlpi phut uh hi.

India gamah Pentecostal upna khaici hong tuh masa pen missionary George Burg ahi hi. Amah pen German suan ahi hi. Kum 1901 in India ah hong pai in Bangalore ah ki busa in South India ah nasem hi. Kum 1908 ciang United States ah ciah kik hi. United states ah a ciah sungin Azusa Street Mission ah kha baptized na leh kamtuam khawng va ngah hi. Tua kum mah in India gam Bangalore ah hong kileh kik hi. A seppih Anglo Indian evangelist Charles Cummins in zong Burg tungtawn in Pentecostal upna hong nei hi. Burg nasepna ah Cummins pen hong kizang thei mah mah hi. Amaute gel kizui in Bangalore leh Travancore khawngah gospel pai uh hi. United states ah a va ciah kik ciangin Robert F. Cook tawh va kimu kha uh hi. Tuapa pen kum 1908 Azusa Street Revival ah aki bual khinsa khat hi. Burg in Los Angeles a Camp meetingah India gamah evangelist kitangsam cih thu a gen ciangin Robert F. Cook lunglut pah lian hi. Kum 1913 ciangin azi Anna tawh India gamah “Faith missionary” min tawh hong kuan khia uh hi. A tanute nih Blossom leh Dorothy zong tawnpih uh hi. Bangalore ah om in Burg nasep huh uh hi. Kum 1919 in Cook Assemly of God ah kipia in kum sawm sung phial tua laiah nasem hi.

India gamah Assembly of God(AG) min tak tak tawh missionary hong kuan masa pen bel Mrs. Mary Chapman hi. Kum 1914 in tembaw tawh Chennai hong tung hi. Kum 1935 kiim a Cannonore Mission’ field a sem Ms. Constance Swinfen Eady zong India ah AG a dinkhiat nangin mi thupi khat hi. Cannonore ah meeting khawng neihpih in biak piak nang mun khawng a vaihawm khitciangin Bangalore ah kisuan hi. Kum 1935 mah in Bangalore ah First Assembly of God Church piang hi.  Revival meeting kum1947 in om hi. Pawlpi a din cil in English service hi a mi 35 pan 50 kikal khawng bek pha uh hi. Cecil M.Good pawlpi keem dingin zawn hi. Kum1947 -1951 sung  Rev Good leh azi in pawlpi a khan nangin nasem uh hi. India mi lak pan AG pawlpi ah a lut masa pen Bro. Shuddhappa te innkuan hi. Kum 1950 kiim pan in India gam mun tuam tuam ah AG hong ding hi. Chennai a New Life Assembly of God (NLAG) bang pawlpi lian mah mah khat hong suak hi. Member 40,000 bang pha uh hi. Senior Pastor Dr. David Mohan ahi hi. Secundarabad AG khat zong member 6,000 val pha hi.

Assembly of God of India kipawlna pen World Assemblies of God Fellowship ah member khat ahi hi. Assembly of God India nuaiah pawlpi 8,000 om hi. Bangalore ah Assembly of God College nei uh hi. Kum 2011 AG World Congress, AG makaite’ kimuhkhawpna zong AGI ten zindo uh hi. Dr. D.Mohan, Chennai khuapi a New Life Assembly of God Pastor pen Assemby of God India ah General Superintendent ahi hi. Assemblies of God India nuaiah Association  thum om hi tuate; South India Assemblies of God, Assemblies of God of North India, Assemblies of God of East India ahi hi.

Vietnam gam Cao Tan phat ah kum 1970 in Don Warren leh a zi in tagah kepna hong uh hi. Tua panin UA AG kiangah huhna ngen uh hi. Kum 1971 ciangin  USA pan AG missionary te Vietnamah kisawl hi. Kum 1972 in pawlpi masa pen Vungtau ah ding hi. Tua khua mahah kum 1973 ciangin Glen Stafford in Bible School hong hi. Tua kum july kha in South Vietnamese kumpi in recognized hi. A General Superintendent masa pen uh John Hurston ahi hi. Amah pen American missionay hi. Central office zong Saigon ah lam uh hi. Kum 1975 ciangin mimal 10,000 pan 15,000 ah khangto uh hi. Kum 1988 – 1998 sung Tran Paul Ali in General Secretary sem hi. General Council masa pen kum 1989 in nei uh hi. Kum 2009 october kha in pawlpi in kumpi’ theihpihna ngah hi. Tua khit kum 2010 october 20 in general council nei kik uh hi. Kipawlna Assemblies of God in Vietnam (AGVN) nei uh hi. Hih pen World Assemblies of God Fellowship ah zong affiliated member khat hi. Kum 2009 in pawlpi mi 40,000 bang pha khin uh hi.

Phillippines gamah AG biakna kum 1920 hunlai in lut khin hi. United States of America  gam Assemblies of God kipawlna panin Benjamin H. Caudle leh azi kum 1926 in Phillippines tung uh hi. Amau pen AG missionary Phillippines gamah aki sawl masa pen ahi uh hi. Convention masa pen kum 1941 in Nicolas, Villasis, Pangasinan  ah kinei hi. Kum 1941in Bethel Bible Institute Baguio khuapi ah hong uh hi. Northern Luzon a Mountain Province ah Missionary a sem Elva Vanderbout  makaihna tawh kum 1951 in Cebu khuapi ah Immanuel Bible Institute kihong kik hi. Kum 1953 ciangin Bethesda Children’s Home kihong leu leu hi. Kum 14 sung Assemblies of God USA ten a awp khitciangun amau leh amau ki uk uh hi. Rodrigo C. Esperanza pen PGCAG ah General Superintendent masa pen ahi hi. The Philippines General Council of the Assemblies of God (PGCAG) pen Phillippines gama AG te kipawlkhawmna hi. Kum 1953 in kiphuan hi in Pawlpi 3600 om hi.

Korea gamah kum 1953 in Korean AG pawlpi masa kiphut hi. Kum 1957 ciangin Huh Heong pen Korean chair person masa pen hong hito hi. Kum 1958 ciangin David Yonggi Cho in  tua  Yoido Full Gospel Church kici phuan hi. Kum 1988 in Yoido Full Gospel Church pen leitunga pawlpi lian pen in kiciamteh hi. South Korea a om hi a  tua hunin member 500,000 val pha uh hi. Kum 1980 ciangin Korea gamah AG pen protestant pawlpi khempeuh lakah a lian pen hong suak hi. David Yonggi Cho pawlpi Yoido Full Gospel Church pen khang sem sem in kum 2007 in member 10,00,000 pha ta uh hi.

Taiwan gamah kum 1920 kiim in American missionary Simpton in nasem hi. A sawt lo in Taipei, Taichung, Tainan leh Kaohsiung te ah pawlpi ding hi. Taichung bangah Bible School bawl uh hi. Tun Taipei ah zong correspondence a sintheihna AG school om hi. Radio ministries zong Swaggart in phuan hi. Kum 1952 in Assemblies of God Taiwan kipawlna ding hi. Taiwan gama om pentecostal upna neite kikhopna hi pen mai hi. Sen(chinese) pawlpi hi-in USA pan missionary te phuhkhiat ahi hi.

China gam nitumna lam leh Tibet ah kum 1920 kiim in US AG missionary Victor Plymire leh a lawm ten nasem uh hi. Kum 1933 in China gam mun 26 ah missionary 67 ten nasem uh hi. Missionary ten tualsung mite zong nasem dingin la uh hi. Chinese mi 155 nasem huh dingin la thei uh hi. Kum 1945 ciang missioanry ten pawlpi 145 bang phut dingin ngimna nei uh hi. Ahihhangin kum 1952 ciangin pawlpi phutzo an uh hi.

Japan gamah Assemblies of God, United States of America pana missionary a tung masa pen Juergensen ahi hi. Kum 1914 kiim in Japan va tung thei hi. Japan Assemblies of God pen kum 1949 in piang hi. A tungin member tawmcik bek pha uh hi.  World Assembly of God Fellowship ah member khat ahi uh hi. Pawlpi 211 lah  Pawlpi mi 10,766 pha uh hi. Japan Evangelllical Association ah zong member khat ahi hi.

Kuwait gamah kum 1974 in AG pawlpi ding pan hi. Amau pen South India Malayalam district Council AG te tawh kizom uh hi. Pastor masa pawlkhat Pr.M.P.Philip, Pr.Varghese Samuel, Pr. C.Y. Thankachan, Pr.Thomas Mathew, Pr. P C Daniel, Pr. P. K. Johnson leh executives masate Br.Babykutty Abraham, Br.P.M Mathew, Br.A.K Kurian, Br.V.C John, Br.Binoy Mathew hi uh hi.

Iran gama Assemblies of God Kipawlna pen Jama'at-e Rabbani kici hi. A munpi Tehran khuapiah om hi. Iran gama AG zaah sawmgiat(80%) bang pen Muslim pana khristian suak ahi uh hi. Biakna ah Persian leh Armenian pau zang uh hi.

A tunga gens ate banah Asia continent huam sunga AG pawlpi omna gamte; Bahrain, Bangladesh, Cambodia, HongKong, Indonesia, Iran, Israel, Kazakhstan, Kuwait, Malaysia, Myanmar (Burma), Pakistan, Russia, Singapore, Sri Lanka,Taiwan,Tajikistan,Thailand, United Arab Emirates, Vietnam etc.

Assemblies of God pawlpi a din cilin member 300 bek pha mahleh Pasian’ hehpihna tawh khangto semsem hi. Tu in Pentecostal pawlpi lian pen ahih banah leitunga pawlpi khangto pen ahi hi. Kum 2006 Assemblies of God World Missions Research Office report ah nisim in AG member 5,000 in kibehlap den ci hi. Leitung bupah AG pawlpi member pen 64 millions bang val ta hi. AG Pawlpi (church) zong leitung bup ah 3,12,048 bang val lai hi. Leitung gam 212 ah AG pawlpi om hi. Leitung gam tuamtuam lak pan Brazil ah AG tam pen hi. Assemblies of God pawlpi pen kum 1947 a World Pentecostal Conference ah kihel hi. Pentecostal Fellowship of North America 1948 kumin zong kihel in AG pawlpi mi J.R.Flower bang Constitution bawl dingin kiseh hi. Kum 1999 tak ciangin Assemblies of God pawlpi pen Pentecostal pawlpi lian pen hi ta hi. Kum 2009 in leitungbupah AG member 63 million leh pawlpi 346,108 om hi.

Kum 1988 in Assemblies of God pawlpi National Fellowship tuamtuam ten “World Pentecostal Assemblies of God Fellowship” phuan uh hi. Hih bang kipawlna hong piankhiat theihna dinga mapang pen Dr.J.Philip Hogan ahi hi. Amah pen United States Assemblies of God a ‘Division of Foreign Missions’ ah Executive director lui ahi hi. Hih Fellowship ah amah Dr.Hogan Chairman masa pen hipah hi. Kum 1992 ciangin Rev. David Yonggi Cho, Chairman dingin ki teelcing hi. Kum 1993 ciangin Fellowship min kikhek in World Assemblies of God Fellowship kici hi. World Assemblies of God Fellowship nuaiah fellowship 150 val om hi. World Assemblies of God Fellowship in a tum bulpi pen Pasian’ thupiakte zuih ding ahi hi. Hun tomno sungin khang mangthang tampi mat sawm uh hi. Gupkhiatna thu a za nailo ten a zaak theih nang vaihawm uh hi. Tuabang nasem dingin mite huh ding sawm uh hi. Kum 2000 ciangin Cho a khek dingin Thomas E.Trask ki teelcing hi. Kum 2008 in Lisbon, Portugal a World Congress zatna ah George O.Wood, Chairman dingin kiteel hi. Amah pen United States Assemblies of God ah General Superintendent ahi hi. Kum 2011 in World AG Congress, Chennai a zatna ah D.Mohan, Vice Chairman dingin kiteel hi. Amah pen All India Assemblies of God ah General Superintendent ahi hi. World Assemblies of God Fellowship (WAGF) pen leitunga Khristian te kipawlna lak pan a lian pen gukna(6) ahi hi. Nasem vekpi pen 3,00,000 bang pha sam hi. Kum 2005 in International Fellowship ten Bible School 859 nei uh hi. AG General Council in gamdangah missionary 2,691 khahkhia uh hi. 

References:
Barrett, David(2001) : “World Christian Encyclopedia” Oxford University Press: London, Table 1-5, pages 16–18

Blumhofer, Edith L. Restoring the Faith (1993): ”The Assemblies of God, Pentecostalism, and American Culture“ University of Illinois Press, Urbana.

Crowe, Terrence Robert (1993): “Pentecostal Unity: Recurring Frustration and Enduring Hopes” 282 pp.

Edith L. Blumhofer(1993) : “Restoring the Faith: The Assemblies of God, Pentecostalism, and American Culture” Urbana, IL: University of Illinois Press, 116.

E. N. Bell(1914) : “General Convention of Pentecostal Saints and Churches of God in Christ” Hot Springs, Arkansas

Jay Beaman(1989): “Pentecostal Pacifism: The Origin, Development, and Rejection of Pacific Belief Among the Pentecostals” (Hillsboro, KS: Mennonite Brethren Historical Society

McGee, Gary B(1997): “ People of the Spirit: The Assemblies of God” Spring-field, Mo.: Gospel Publishing House.

Melvin L. Hodges(1977) : “A Theology of the Church and its Mission: A Pentecostal Perspective” Springfield, MO: Gospel Publishing House, 132.

Poloma, Margaret M(1989): “The Assemblies of God at the Crossroads: Charisma and Institutional Dilemmas” 309 pp.


Source: http://thangpinaulak.blogspot.com/ Posted 6th March by Thangpi Naulak.

WPA WIFI Hack

Blog gelh loh zong sawt lawmlawm in Wifi hackna Android 4.0 tungsiah ah zat theih hi a 95% nasem hi a cih uh ong koih ingh. Signal Strength pen 50% a om kul hi. Ama ong hack sak theih wifi nam pen WPA-PSK, WPA2-PSK te ci kik bilbel ei. Ken bel sin lian lo ka hih manin a ki ngah kei leh sorry. Na sin pong ve vua!!!
Deihsak luat man maw.

!!Download Here!!

Zomite Khang Tangthu

Zomite Khang Tangthu


Zomite Khangthu


I Pu i pa te in lai a kician in nanei lo uh ahih man in, a sul uh cian tak a, i kan nading baih lo hi. Tua ahih manin i tangthu gelhte khempeuh in la tungtawn pan ahi zongin, kam tawh kigen sawnna tungtawn pan ahi zongin, mualsuang tung aa, lim kisuaite siksan in i tangthute na gelh uh hi. Nidang in i pu i pate minam lian mahmah khat, ukpi khat aa, ki uk a hihman in, tuhun tangthu kan “Historian”-te in mihingte nuntak zia leh minam thu a kan uh ciangin, Asia tangthu a hel loh phamawh hi.kici hi. Tua a hihman in tuhun ciangin tangthu kan dan a nuamzaw hong suak hi. Zomi/Chin te pianciilna a kante in, Khul pan, Chinlung pan cih bangin a tuamtuam ummawh uh hi. Zomi/Chin te piancilna pen i kankan ciangin Khul (kawhawm) pan hi leng ki lawm hi. Ei Zomi/Chin te pen thu, a kivai khak uh ciangin khul pan piang hihang ci-in na kivai khak uh hi. Tua a hih man in Ei Zomi/Chin te pen Noah tate Shemham leh Japhet te u nau sungpan in Japhet suan te hihang ki ci hi. Japhet suan te pen sen gamah B.C. 4000 kiim pawl in na tung uh.a, Tua hun lai-in tualgal kidona tam mahmah kici hi.

Abul ah 1766 BC pawl in (Xiz) ukpi-in mipi te itna leh hehpihna tawh uk lo in, gitloh na leh ki phatsak natawh uk a hih manin (Shang Dynasty) uk na hongpiang hi. “Shang” uk pi pa in khuakim ah hausa upa koih lo a hih manin, zomi te in ol tak in a uk na BC1122 kimpawl in sutkha hi. Zo ukpipa in a uk ciangin khuakim ah hausa upa koihkim a hih manin kuamah in ukpi zaa sutzo pak lo hi. Zomite uksung in khangto mahmah uh aa, ki -uk zia zum nasep zia, khat leh khat kizahtak zia, lo khoh singpuak na leh sumbawl paiibawl na te ah khangto mahmah uh hi. Hih hunpen miciim (philosopher) Sengam ah, a khantoh mahmah hun hi. Ci-in ki ciam teh hi. Tuahun aa, mi minthang zaw diak te a hi. ConFuCius, Laotzu leh Mencius te ahi hi. Sente in hih miciim te lak ah thupi a sak pen uh (Con Fu Cius) (amin thak kung -futze) a hi hi. A mahin siangtho na, huahna, dikna leh pilna, khat leh khat kithupi simna Nupa ki kal, lawm leh gual kikal, Ulian Uneu kikal ah ki zahtak zia, Inn kuansung ki zahtak zia, Inn kuansung nuntak zia, beh leh phung ki it zia dingte, ki makaih na, Innluah na, Sahawm zia te ki ciantak in hilh hi. Tua a hilhzia te, zomi te in i ngei na i cihcih a hihi. pu “yu” hong khang a kipan in kipum khatna hong piang khia hi. Tuabang a kilemna kipum khatna hong om ciangin a mah pen VAN PI TAPA (Son of Heaven) ci liang uh hi. Amah in Hwangho (Yellow River) a ki ci gun kuam leh mual khempeuh uk hi. Pu ‘yu’ in sen gam a uk a kipanin kumpi ki-ukna paizia kician tak in kibawl a, lo khawhna lam, nasep na lam khangto mahmah hi. Zomi te ngei na te hih hun lai pek a hong ki pan kha ahi hi.

2. Kawl Gam Lutna: Abul ah Tua cingin BC256 kimpawl in Zomi te in Uk pi a seplai in siah (tax) tam lalua a hih man in “Chin” a kici mitein Zomi te ukpi zaa, sutkhia kik uh hi.tua hun lai-in zomi te in lai ki nei khin hi. A hih hangin zo uk na hong sut kha “chin” minam te in, savun tung a, i lai ciapteh te hong laksak a hih man in tanglai i pu i pa te in UI in hong nek sak a ci uh a hihi. Tua a heh luat man un Ui sa bang na ne in tu dongin zomi a ki ci a tam zaw in Uisa ki ne kim ciat hi Hih Chin ukpipa “Shih Huang Ti” hi aa, a mah in BC 256 pan in 206 dong uk hi. Tua khit ciangin sen gam ukpi ki khel toto in tu dong ki zom to suak hi. Sen i cih kammal in sen te min bulpi “chine”- “chin-Qin” pan a hong piang kha a hihi. Hih “chin” minam te tu dongin sen gam ah teng suak uh hi.hih “Chin” minam te uk lai-in sengam kumpi gam “Empire” hongsuak hi. Tua kumpi ukna hong kipat aa, kipan in “GREAT WALL” bawl, ciang hong kipan uh hi.Tua kulpi X tai 2500 sua hi. Tu dongmah in thupi ki sa mahmah hi. Tua “GREAT WALL” ciang(sem) dingin mi aman uh hangin kuamah utlo in mun tuam gamtuam tek ah tai(pem) uh hi. chin te inkulhpi ciang ding in aana tawh mila in sila bangin sem sak a hihman in, BC150 kimpawl in I pupa te sengam pan in nisuah na lamah lal (pem)ding hongvai hawm uh aa, sengam pan in nisuah na lamzui-in hong pai kha uh hi. Hongpai khiat uhciang in “takawng” lam zui-in tuikangpi (Chindwin) dung zuisuk in kawlgam laizang lam ah,damdam in hong ki suan(khin) suksuk uh hi BC 100 kimpawl ciangin tuikangpi “Chindwin” leh “Irrawady” ki tuah na mun hong tung suk uh ciangin, Hih mun ah Kawl te tawh hongki mu in Kawl te in Chin te nasa in lua mahmah uh hi. Banghang hiam cih leh “Great wall” lamsung hi-in a sem dingin miman kawikawi cih pen mi khem peuh in thei tek uh a hih man in Chin te ki kihta mahmah hi.tua hun a, i pu i pa te in bawmpua (lelpua) kawm in tuikang dung hong zui suk ahih man in, tudongmah in kawl te in Tuikang pi pen “ChinDwin” gun a ci suak a hihi. Kawl te in Zomi te pen Sengam a, kulhpi lam Chin te i hih loh lam a theih uh ciangin Kawlpau tawh “Tu-Nge-Chin” (lawmaw) ci-in hong sam in “Tu-Nge-Chin” te hong cih na pen tuhun ciangin Chin cih min hong piang kha a hihi. Tua bek tham loh in Kawl te in Bawmpua te ci-in hongsap na hangin zong Chin (Khutkhai) cih min hongpiang hi dingin zong ki-um mawh hi. Tua bang teng hang in Kawlte in Chin leh Zomi a khen tel theih loh uh min pen, Tudong in Kawlte in Chin hongci a suak uh hi, ei lah i pu i pa te nammin mah pua in “ZOMI” a ki ci-i hi hi.

3. Kawl Zang Tunna: Abul ah Tuaciang in ChindDwin leh Irrawady kituah na mun pan in “Pagan” ah ki tungin, tua hun lai pen Dahpa leh Penglam te khanlai hun sung hong hi ta hi. Dahpa leh Penglam pen AD108 kimpawl in piang hiki ci hi. Tuahun lai-in Tualgal tuamtuam tamlua a hih man in i pu i pa te pawl khat in nitum na lam zuan in pai khia uh a, “Mongyua” leh “Gunkhawm” ki kal Mongyua, Dipeyin, Pale cih tengah na teng uh hi. Tua lai mun tengpen i pu i pa te in “KHAWKHEN” na ci uh hi. Tua hun sung pen AD 600-800 kimpawl teng hong hi ta hi. AD 842 kimpawl ciangin Tayet, Aunglan, Minbu, Tawngdwingyi, Pohpa (Pupamual) kim tengah na teng uh hi. AD1300 kimpawl ciangin Sagai, Enwah, Penyah kimtengah teng uh a, Ava Mangpa (TiBawMin)khan lai hi-in LengTongHoih hun lai hiding in ki ummawh hi.

Tua bang teng tawh tu hun Kawlgam lai zang tengah ki om kawikawi a hih man in KamPau kilam dang na a tuamtuam hong om toto in mun tuamtuam ah ki tengkawikawi hi. Tu lai tak a, i Zogam/Chin State zong i lut na mun ki bang kim lo lai hi. Pawl khat-te Kawlgam lai zang Makuai, Pegu, Irrawady, Zangkong leh Zakhai gam tengah teng uh a, “Asho/Zaw” kici uh hi. Pawl khat-te Kawlgam lai zang panin Pahkuhko lamah, Arrakan gam lam pan in Zogam lut in “Khumi” na ki ci uh hi. Pawl khat te Pagan khua pan in Irrawady kan tan in Zogam na lut uh a, “Cho” na ki ci uh hi. Tuaciangin pawlkhat-te Gunkhawm kan tan in tu lai tak a, Kale Kabaw kim tengah na tung to uh a, “Kawlzang” na ci uh hi. Hih kawlzang pan in Zomi te i ki theh zak mahmah na munpi hongsuak hi. Hih mun ah i ten lai-in i pu i pa te sul kan theih ding tam lo hi. A hi zongin Khampat pen Zomi te Khuapi khat na hi ngei-in tua mun ah i sanggam Thado te suan Mawngkung “Khampat Bungpui” a ki ci khat ipu ipa te sul i kan theih ding om hi. Kawlzang i om sungin Shan te uk na, aana neih hun tawh kituak in Kulhpi a cian hun mah tawh ki tuak hi. Rajayu khua ah zong ukpi khat om in Tualgal tuamtuam hang leh Kulhpi cian’ nop lohna hangin AD 1400 kimpawl in Kawlzang panin na lal khia leuleu uh a, pawl khat-te in Meitei gun dung zui toto in “Lailun” khul ah na tenguh hi. Tua pan in gam hoih na zuan in na lal leuleu uh a, Falam, Hakha, Matupi, Thantlang gam teng ah na teng uh hi.tua te “Laimi”Zotung”Zophei” na ki ci uh hi. Tua ciangin pawl khat-te kawlzang pan in lei taw lam zuan in pai suk uh a, Paletwah, Kanpalet, dongah na tengin “Khumi leh Cho” na ki ci uh hi. Pawl khat-te Kawlzang panin Tuingo dung zui to in zangtam a tun uh ciangin Ngatan luidung zui-in “Ciimnuai” khul ah na tunguh a, a dang pawl khat-te Thuamvum panin ni tum na lam tuaksuk in Sialtang lui a tun uh ciangin zui to uh a, “Ciimnuai” khul mah na tung uh hi. Cimmnuai i tun hun pen AD 1420 kimpawl hidingin ki-um mawh hi. AD 1650 ciangdong Ciimnuai leh Geltui tengah ki om hi. Tuamun ah Thangho leh Liando, Cingkhup leh Ngambawm, Galngam leh Hangsai cih te Ciimnuai leh Geltui a pianguh hi kici hi.

4. Ciimnuai Khua Pan Tedim Mite: Abul ah Zogam ah Zomite pen Kawlgam lai zang pan in mun tuamtuam i tun tak ciangin i minam min taktak kua mah in ki zang nawn lo in i behmin a hih kei leh i pu i pa min khawg tawh kisam in i om hi, tuate pen a tangpi thu in, hihbang dan ahi hi. Kawlgam laizang lam a, a om pawl khat-te in “Asho” ki ci-in Thayet, Aunglan, Minbu, Natmawk gam tengah teng uh a, pawlkhat-te “Yaw, Chaw, Kyaw, Saw” ki ci-in “Gangaw, Htilin, Ngape etc:”tengah teng uh hi. pawlkhat-te “Lai, Laizo, Laimi” ki ci-in “Lailun khul na tung masa uh a, tua Lailun pen Suntha khuagei ah om hi “Haka, Falam, Thantlang” Matupi kimtengah tengin, tuanuai ah Falam gam sungah beh/minam tuamtuam in om lai-in “Tlaishun, Zangiat, Khualsim, Hualngo, Ngawn, Lente, Tapong, Zahau, Hlawnceu, Sim, etc:”cihbangin na ki khen lai hi, tua mah bangin “Haka” leh Thantlang,Matupi gamsung a, a om te zong “Senthang, Zophei, Miram, Mi-e, Lautu, Khualsim,Zotung etc:” cih bangin na ki khen lai hi. Tua mah bangin Mindat leh Kanpalet gamsung a, a tengte zong “Cho, Kcho” Khumi etc. cih bang in na ki sam tawm uh a, Mindat leh Kanpalet gam sungah minamneu nono-te lak pan in “m” vaklaw/tuilichang, m’kanglaw/nitu, khankhawchang/ khanchaak etc:” cih bangin na ki lo uh hi, tuabang mahin Paletwa leh Matupi gam sung a teng pawl khat-te pen “Khu, Khumi, Khami” cih bang in na ki sam uh a, khenkhat-te pen “Mira, Khamichaw, Anu, Khawngsu” na ki ci uhi. Tua mah bangin “Tedim leh Tonzang” gam sunga, tengte zong “Zo, Yo, You, Zomi” cih bangin ki sam in, tua te sung panin “Sim, Thado, Hualngo, Guite, Sihzang,Saizang, Yo,Dim,Phaileng, etc:” cih bangin ki omlai hi. Kawlgam sunga om zomite ki sap na a tuamtuam in om a hih hangin Zomi suan leh khak te vive ahi hi. Hih a tung a te khempeuh pen Sengam pan a Kawlzang, cih bang a, a pai toto te ihi hi. Lailun khul pan leh Ciimnuai khul pan in pawl khat-te India gam Manipur leh Mizoram ah tengin, pawl khat-te Bengladesh gam lamah na om kawikawi uh hi.Ei Zomi te Ngeina(Dan) bang hi leh tanglai pek a ki pan in ipupa min a puasuak I hih man in Upen hileng kilawm hi.banghang hiam cih leh behkhat sung ah zong a U pen te in a behpi min pua uh hi.tua a hih man in Ei Zomi te in tudong in Zomi min mah a pua lai te i hi hi.

5. Ciimnuai Pan Khua Tuam Tuam: Abul ah I pupa Ciimnuai a tun ciangin Namniam, Namsang cih om tuam lo in sawtvei pi tak na om uh hi. Tualai ah, a om sungin a hiam zat-te uh Teipi leh Temphulh kici (Temtawng) bekzang uh hi. Azawng te’n Sazukki ahih kei leh Kaikawn (Singgil kisui) peuh tu in zang uh hi. Ciimnuai khua pan in suan leh khak hong nei in a pawl cin zawk uh ciang in Khuakhat bek ah ten’khopding in gam khamzo nawn lo in gam hoihna leitang hoihna gamhong zong in hongkuan khia uh hi. Hihmun pan in minam tawh kisai “Te” i cih kam mal leh “Pau” i cih kam mal hong piangkhia ahi hi. “Te” i cih kam mal in minam khen-neu khat ii ki lawhna hi aa, i kam pau, i aw kiah tawm khat a kilamdang manin “minam” tuam i ki sakha hi. Zomi mah hina pi i ten-na mun panin ki khen thangkik in i pau i ham a kilam dang khiat ciangin pawl khat te’n liat na leh nopsak na zong hong ngah ta uh hi. Ahi zongin tuhun ciang mahmah in zong i minam kibat pih pawl khat-te in ki hazatna, min deihna in Unau khat kim lai mi’suktuah a i om pen limtak ngaihsun leng lungnop huai lo mahmah hi. Hih pen Manipur gam sunglam leh khuakim a tengte in a buai pih leh a na thuak thu uh ahi hi.

Ciimnuai khuapan in Geeltui, Kalzang, Mualbem, Vangteh, Dimpi, Khuasak, Balzang, leh khua tuamtuam sat uh hi. Pu Hanghil leh a naupa pu Milun makai in Balzang khua na sat uh hi. Balzang khua pen daamlak gammang tulak a hih manin Hanghil suante “YO” ki ci hi. Balzang khua pan in Bumzang khua sat uh hi. Bumzang khua pan in nampi za ngah uh hi. Pu Songthu’ tate pu Thahdo, Thahthang leh Thahgen te makai-in gungal gam Tuimui (kaptel gam) ah va teenguh hi. Pu Ngengu makai in tuhun a, Saizang buzung khang “Sihkhuk” zangtengah teenguh hi. A tui nek uh pen sihtui ahi hi. Tua sihtui khukkim nai ah sawtvei pitak teeng ahih man un, amau pen “Sihzang” te ki ci hi. Tuamun panin tapa Suantak nei-in, amah hongkhan ciangin gamdang sat dingin Sialtang mual dung zuisuk uh aa, Tuanlui a phak uh ciangin luidung zuito leuleu in tuhun aa, Khuasak khuataw ah teeng uh hi. Tudong in Suantak Suangphuah zong om lai in tuamun pen Suntak ki ci hi. Tuhun aa, Teizang aki ci te pen Ciimnuai pan in Meiitei gun dung zui-in paisuk uh aa, gunpi ka atun uh ciang in veilam ah kahto in Teiisingpo na zang tam khat ah tenguhhi. Teiizang khuasat masa papen pu Vumlong, Sinte, Kawihang, Phulte leh Dakkam te ahi hi. Aten namun zui-in tTeiising tam na zangtam ah teeng ahihman in “Teiizang” ki ci hi. Ciimnuai pan in Gangte in Guava khua (kaptelgam) Sialsih, Lunmual, tuapan in Pakzang, Laitui, Phaikhua te ah teenguh hi. Gangte mi pawkhat te pen Ciimnuai pan in Tongtui, Suangphei, Pakzang, Laitui, Phaiza, Heilei leh Kawlni ah na teeng uh hi. Ciimnuai khua pan in pu songkip hong khanciang inkhulpi zuankik uh a, thualphai tui ne in Cianlai ah teenguh hi. Pu songkip in tapa thum nei in Songput, Thawmte, Thuangdo te a hihi. Songput in biakna lam sem in Tul hongtawi hi Thawmte in gamsung hongvai hawm in pu Tuangdo pen Kawl ah tai-in Lengkui na thoih(bia) hi. Saizang te cih min hongpian khiat na pen Gamsai po na zangtam khatah nateeng masa ahih man in “Saizang” kici a hi a, tua aa kipan in Saizang hong piang a hihi. Tuabang teng in mun tuamtuam ah kitai in khua tuamtuam ah i om hangin ciimnuai khua pan aa, i ki khen khia aa, i tenna mun zui-in i pau i aw kiah hong kilam dangbek ahi aa, a mi a kilam dang i hi kei hi banghiam i cih leh eite pen “Zomi” i hi hi.

6. Tedim Khua Kisatna: Abul ah Tedim khua sat masa pen Guite khang 14 na Pu Guimang kici hi. 1550 pawl dingin ki um mawh hi. Tua zawh khang 18 na Pu Guilun hun ciangin Tedim khua hong kiamkik hi. Guite khang 21 na Pu Pumgo in Tedim a nih vei na hongsat kik hi. Tuahun pen 1760 kimpawl dingin ki um mawh hi.Tua zawh ciangin PuPumgo tapa pu Mangsum hongteei ciangin Guita ukna zong hongbei a suak hi. 1840 kimpawl ciangin Pu Kamhau (Sukte)Pu Manggin(Hatlang) Pu Khoilam(Hatzaw) Pu Elkhaat(Thawmte) Pu Kimthaum (Zilom)Pu Genen(Letil) Pu Kaien(Hatlang) Pu Pauam(Samte) Pu Pauvum(Sukte) te in Tedim khua hong uk leuleu uh hi. A hih hangin Tedim khua a sat masa pen Pu Guite Unau teng a hihi. Pu Songthu in Ciimnuai khua ah hausa sem in a om laitak in amin mangding (innmang ding) lunghih mawh a hihman in a zipi thukim na tawh suan leh khak kizop theih na ding ci in, a sanggam nu pinemnep tawh lum khaw in ta nei hi. Pi Nemnep in nau a paai sung a,a mangmat na zui-in ni tawh ki zom nigui pan in piang hi ci-in nau a neih ciangin a zipi tawh ta nei kik a, a min dingin Thahdo a phuak hi. Ciimnuai khua ah Guite, Nigui, Guigen, Guimang, MangSum leh Tuahciang cih bang in khang “6” bang Hausa sem uh hi. Guite, Guimang te unau in gam vak a pai khiat in “Temdim” mualdung va tung kha uh a, a mun a gam hoih sa mah mah in, ten na dingin iplah mahmah pah uh hi.

7. Zomi Kuate?: Abul ah Tuhun zomi/chin kici te huamsung aa, om namphung (tribe) teng laiguizom, minam khat hi napi-in, a beisa hun in kumpi (king) uk-na khat nuai ah a omkhawm (luangkhawm) ngeilo minam I hihi. Tua kawmkal ah beh (clan) namphung (tribe) kampau (dialeck) te ki bulphuh lua in, minam (Nation) bulphuh in uk-na (Administration) daihuang khat sungah I kalsuan ding kitha nem kha a hihi. Nidang lai-in Ipu Ipa ten gamhing, gamhoih, tuihoih nagam a na zonna ah, khua a sat uh ciangin tua khuasat makai pi-in “hausa”sempah in siah leh tang kai-in thukhun leh dan te aa, kipan pusa biakna, dawi biakna, ngeina tuamtuam te dongin hausa te deihna bangbang in ki sem hi. Tuahun lai-in huasa te vanglian mahmah uh aa, huasa sem in siah leh tang kaih theihna dingin muntuamtuam gamtuamtuam ah khua na sat kawikawi uhhi. tua khuasat huasa te tu dong mahin innpi te ki ci lai hi. Tuabang in khuathak zongin sim leh mal sak leh khang ah ki thehzak uh aa, pawlkhat te mualtung, munzanggam cihbangin mun tuamtuam ah na teng kawikawi uh hi. Muntuam mualtuam ah a tenguh ciangin khua khat leh khua khat ki hawh zo mengmeng zo lo in, a sawt na ciangin ” sanggam melmak” bangin na ki en kha uh a hihi. Tuaban ha muntuam gamtuam ah tengtek uh a hih man un pau leh ham zong a sawtsawt ciangin a awkiah kilam dang tektek hi. A deihna kibang zong a awkaih kilam dang aa, awkaih kibang zong a deihna kilam dangin, khuakhat leh khuakhat zong pau leh ham ah na kibang logawp uh hi. Tuabangin I tenna mun leh mual, khua leh tui a kibat loh ziak in I sanggam dang te kam pau te pen ei ten na mun a, kizangkam pautawh, a kibat loh na pansan “siksan” in ” hih kampau tua te kampau, hih tuakhua te kampau, hih tua mi te kampau” ci-in min I vawh tawm mawkmawk hi. I pau paipi ki bang napi-in tuhun ciangin tuabang aa, minki vawh tawmkampau te siksan in “MINAM PAU” in I lak khak manin (ngaihsut khak manin) minam tuamtuam tawh a ki bang I hihi. Zomi te pen dongtuah leh tanau vai a thupi sak mahmah minam te I hi aa, nop na dahna ah I dongtuah leh tanau nei lo te lungleng khawngai mahmah in mite nuai siatna (niam etna) thuak uh a hihman in beh leh phung hau te gual tung tuangin vanglian ki sa mahmah uh hi. Behdang te tungah zong ukzawh na nei pah uh hi. Beh leh phung thupi sak mahmah a hih mahbang un khang tangthu sutsut in, a sut theih na ciangciang uh pusawn min peuh,pupi min peuh “BEHMIN” dingin na kizang kha aa, tuapa suan leh khak teng tua te beh ci-in ki tuam ngaih sut pah uh hi. Tua bang hangin “BEH” (clan) bulphuh in vaihawm na ngahding na hanciam uh aa, behkhat leh behkhat, khuakhat leh khuakhat na ki en khial uh hi. Beh masuan (bulphuh) in vaihawm na a neih uh ciangin tua vaihawm na nuai aa, om khawm mite bulphuh in minam min dingin mi te in hong phuhsak uh hi. Tuabangin mun leh mual khua leh tui Iom na I ten na mun a tuam man in I kampau awkaih te hong kibang lo aa, tua awkaih tawh kizui I lai te zong hong kibang lo pah hi khuakhat leh khuakhat zong thusia thupha a om ciangin thukhen zia ki tuamneih ciat pah a, kampau awsuah zui aa, kibawl I lai te zong I geldan zong hongtuam tek pah hi. Beh leh phung, khua leh tui tek ah paizia ki tuamneih ciat a hihman in uk-pi te khat leh khat vaihawm na te ki leh bulh in thukhat lakhat sungah luang (om) khawm thei lo uh hi. Tua a hih man in Tedim uk-pi, Falam uk-pi, Hakha uk-pi etc a tuamtuam in kinei ciat in, a mua leitang leh gam ciat ah vaihawm na tuam neih ciat uh hi. Mun leh mual kibat lohna hangin, kampautuam man aa kibat lohna hangin, beh leh phung kibat loh nahamgin, kibat lohna kammal leh midang cih kammal hongom kha a hihi. Tuabang teng a hih zenzen hangin “ZOMI”cih min pen I pu Ipa ten taangtawng pek aa kipan in a neihsa uh minkhat a hi a, tuhun mahmah in zong kawlgam chin state leh kawlzang aa teng khempeuh in “ZOMI”cih min pen 99% in thukim tak leh I hih nate mangngilh lo aa, kizang kam mal a hihi. “ZO” kici Tedim mi te pen Ciimnuai ah kiteeng khawm in tuapan in Paite, Vaiphei, Sihzang, Thahdo, Jo, Teizang, Gangte, Saizang, Dim, Phaileng….etc… hongpiang khia a hihi. Tuateng pau khem peuh hong kigawm ciangin “TEDIM” pau hong piangin, tuateng khempeuh pen tulai tak aa, “TEDIM ZOMI” I cih te a hihi. Banghang hiam? Cih leh Tedim khua kisat in kamhau uk lai-in tua teng khem peuh na tengkhawmin Tedim pau hong piang a hihi. Tuamah bangin I sanggam pawi a ki ci te zong khamtung a tun cil in “LAIRUN”ah na teng masa in tuapan in mun tuamtuam ah pem kawikawi-in a khuakhua in na ki khen in Zahau, Zanait, Lumbang, Taisun, Sailo, etc… cihbang in na ki khen in tuabang hangin zong pautuamtuam awkaih tuamtuam na nei uh hi. Tuate pen “FALAM ZOMI”te a hihi. Tuabang mahin Senthang, Zophei, etc…te zong “HAKA ZOMI”te ahi aa, Matupi, Paletwa, Mindat, Kanpalet, te zong amua Township tek ah tuabang tekmah in a huamgai a hihi. Ei zomi/chin ki ci khempeuh te pen “ZO” I hi aa, zo a kiteng khempeuh pen Asho. Sho, Masho, Khumi, Lusei (Mizo), Pawi (Laimi), Paite (Tedim) khempeuh zong “ZO” A hihi.i tenna gam leitangh pen “ZOGAM” hi-in asung aa, teng mite pen “ZOMI” hi aa, I ngeina te pen “ZONGEINA” hi pah hi.zokhang tangthu kan te in Ipu zo hi aa, tapa nih nei-in Kipmang leh anau Cinhill hi ci uh hi. Tua a hih ciangin angmang J.H Cope in zomi te Chin a ki cih na pen a pu apa uh ChinHil hi aa, mikangte khan ciangin Chinhill ci-in a gammin dingin a vawh uh a hihi. Cihthu khamtung thu ki zak a bawlna sungah nagelh hi. Dr. Lehman in Chin cih kammal pen kawlpau hi-in ” bawm” cih na hi ci hi. Kawlgam lai zangah i om lai-in bawmin van kipua a hih manin kawlte in ” HEI! Bawmpuapa” ci aa, hongsap napan in hongpiang hi ki ci hi. Tua Chin kumpi nam hi le hang, Ei zomi te sungah namkhat beek in ” kochin ka hi uh hi” a ci omleng ki lawm hi. Tu in a hih leh zomi a ki ci khempeuh sungah namkhat beek in ” ko chin hi ungh” a ci khat beek I om kei hi tuamah bangin Jin pan piang chin hi ding hi leng, Jin pen mihing (pasal) cihna hi aa, Ei bek mihing cih leitungah ngahtuan ding I hiam?cih huai hi. Tuaban ah kawlte bawm cih na “chin” cihte, lawm cihna “tu-nge-chin” cihte in phuahtawm a hih ding up huai mahmah zaw hi. Tuaban ah Cinhil cih pen chinhills suak hi cih zong kilawmsak na hideuh hi. Tua a hihman in Chin pen Ei zomin hi lo in Chin pen sengam aa, om minam khat min hi cihpen, a kitel pah hi. Ei tepen ZO I hi aa, sengam aa, I om lai pek pan in zo ukpi khutnuai ah a khangkhia minam I hihi. Banghang in minam dang te in chin hongci hiam? Cih leh zo uk na 511-475 BC sung teng hi-in zo ukna pen chin ten hong sut kha hi. 265-206 BC sungtengin ukna nei uh hi. Tua chin te uk sungin kawlgam lamah pem (tai) I hih man in kawl te-in Zo in hongthei lo in chin te dingin hong um mawh a hih man in Chin ci-in hongsam uh a hihi. Kawlte-in chin ci-in hongsap na hangin, mangkang te in zong chin ma in hong sam hi aa, Ei pen Zo I hih lam hong theih loh man ahihi. Tua a hihman inI minam min a thei nailo kawlte, mangkangte in a theihna dingin I ZO min hoihtak in I kep kul aa, I thansak kul hi. 

Copy/paste

Min Mai-a Hihna (Title) Gelhzia

Min Mai-a Hihna (Title) Gelhzia
Min mai-a kizangh "hihna" alak khia/apholak laimal pawlkhat anuai ah hilhcianna:

A diakin iminam sungah pilna lamah Degree sangpi atungsa te'n Laigelhzia ( Literatur view ) formal takin igelh theih ding kisam mahmah hi. Doctrate ngah khinsa khawngte' adingin deihsak pha mahmah kahihman in, ong hawmsawn ing. Minambup in phattuampih dingin lawmetna lianpi tawh kong hawmsawn hi.

I. Lia & Tg; Nu & Pa; Pi & Pu; Sia/Sya & Syama/Sianu; Rev. & Dr.

1. Lia & Taang/Tg.

* Lia Kham Man Niang - Lia, Lia. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.
* Tg. Dal Lam Thang - Hih munah Taang pen atom-a gelh ahihman in, full stop kizangh hamtang hi.

2. Nu & Pa

* Nu Man Lun Cing - Nu, Nu. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.
* Pa Lian Za Mung - Pa, Pa. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.

3. Sia & Sianu

Sia Lian Za Huam - Sia, Sia. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.
Sianu Cing Pum Nem - Sianu, Sianu. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.

4. Pi & Pu

* Pi Cing Khup - Pi, Pi. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.
* Pu Ngam Bawm - Pu, Pu. ci'n comma leh full stop zat kulselo hi.

5. Rev. & Dr. ( Reverend & Doctor )

* Rev. Pau Khan Khai - Rev, Rev cihziau tawh kingahlo hi. Rev. ci-in, full stop zat kulse hi.
* Dr. Hau Za Cin - Dr, Dr cihziau tawh kingahlo hi. Dr. ci-in, full stop zat kulse hi.

II. Degree minte gelhzia & gualhzia:

1. Pu Cin Sian Thang B.A., B.A (Law)., L.L.B.

2. Rev. S. Pau Khan En B.Th., B.R.E., B.D., M.T.S., Ph.D. 
* Rev. Dr. S. Pau Khan En
* Rev. S. Pau Khan En Ph.D.

3. Prof. C. Thang Za Tuan B.Sc., Dip.Ed., M.A (Macq.)., Ph.D.
* Prof. C. Thang Za Tuan Ph.D.
* Prof. Dr. C. Thang Za Tuan
* Pu C. Thang Za Tuan Ph.D.

4. Rev. Cin Do Kham B.A (Theology)., M.Div., D.D., D.Min., Ph.D.
* Rev. Dr. Cin Do Kham
* Rev. Dr. Cin Do Kham ( Ph.D ).
* Rev. Cin Do Kham Ph.D.

Buaihminte igelh ciangin, BA, MA, PhD cih bangin kigelhziau thei hi. Ahizongin Laigelhzia (Literature view ) ah "formal" taktak lo hi. Tuhun ciangin, utbangin kigelh phengphang ta hi. Ahizongin Lai tawh kisai pen "mformal" tak-a igelh theih ding kisam hi. Lai igelh ciangin formal tak-a igelh theih sitset pen eima Standard kilangsak ahihman in, Zomite, laigelhzia ikilamlah ding thupi kasakna tawh hiteng onggelhvat hi-ing.

Laigelhzia tawh kisai'n,

Dal Sian Hung
Zomi Foundation Home Mission

Kuala Lumpur, Malaysia.

leitungbup Zomi Khawmpi - Tangthu a kigen den ding

leitungbup Zomi Khawmpi - Tangthu a kigen den ding
World Zomi Convention
Tangthu a kigen ding - Leitungbup Zomi Khawmpi! World Zomi Convention
TANGTHU a kigen ding - Leitungbup Zomi Khawmpi a 1-veina 1988 kum in Champhai (Mizoram, India) ah kibawl, a 2-veina 1991 kumin Aizawl (Mizoram, India) ah, huan, a 3-veina tunai zek in Lamka (Southern Manipur, India) ah Zomi Council inntekna tawh kizang hi. Ebenezer!
2.    “Sakmi-khangmi kikhenlou in…” ci’a Sia Vum Nang in ana mangmat lam naih hiathiai-a hongbawl Pa Pasian in minthanna ngahta hen! Hibang Khawmpi lian zat hun phawkkik zelzel uthuai. Zokam (Zo dialect) tawh kigelh sim siamloute di’n internet ah pai le’ng Mangpau tawh sim theih ding ‘thu’ kicing om. Etsakna di’n -
3.    Kipatna leh kilbang-khanna tuamtuam ahihna kawmkal ah, Zokam or Mangkam a buaina nei (illiterate) laizom kuahiam om khakleh zong, tua bang mite di’n hih anuai link kipete kizen kimvel veh aw, guai! Mangkangte in, “Picture speaks thousands of words” cih khat na nei uh.
4.    Hih 3rd World Zomi Convention “mipi thumkhawmna” makai dinga tavuan piaka om, Sia Rev Dr Luaichinthang in thumna pitu dinga ana gelhkhiakte khatvei kia, mun khat kia a zat dingin pammaih; “lawhcinna mateng…” cihpih kawm in laizom Zomite thumna la I hisak sin di uh hia’le? Amah (Sia LCT) lemsakpihna tawh anuai ah taklang dihdih hang. TOUPA thupha maw!
3RD World Zomi Convention, Lamka
[October 27, 2013; 1-4 PM]
.......
MIPI THUMKHAWMNA
...
I.    PHATNA
Abraham Pasian, Isak Pasian, Jakob Pasian, Israelte PasianYahweh aw, Zomite Pasian leng na hong hihtak manin:      
K’on pahtawi uhi.
A siangthou, hehpihna adim, lainatna adim, dawhzawhna adim leh, thuakzawhna tawh kidim Pasian na hihmanin:
K’on pahtawi uhi.
Pasiante Pasian na hi a, Nanglou Pasian dang himhim omlou ahihmanin:
K’on pahtawi uhi.
Nang bang Pasian himhim omlou a, nang banga thupi, hat, pil, thilhihthei leh hoih adang himhim omlou ahihmanin:
K’on pahtawi uhi.
II.    KIPAHTHU GENNA
Ka pi-le-pute un, singbul-suangbul, dawi-le-kaute bia a, haitak, mawl mahmah leh genthei taka a om nung ua, Na hehpihna ziaka Na Tapa a Na hong zonkhiak a, Zomite Na mite na hon hihsak manin:
Na tungah Kipahthu k’on gen uhi.  
Na Tangthupha khuavak ziakin, laipilna, sum-le-pai, inn-le-lou  khawsakna a masawnna thupitak Na honpiakte ziakin :
Na tungah kipahthu k’on gen uhi.
Na Tangthupha manpha khuavak ziakin, Zomite, nidanga, zu-le-va banga gammuala vakvai a omte tuni a, leitung maikaih a na hon dalhzaksaktak manin:
Na tungah kipahthu k’on gen uhi.
Zomite ka omna mun peuh ua, a mei hilou a a lu a na honbawl manin leh honbawl tou zel ding Na hihmanin:
Na tungah kipahthu k’on gen uhi.
Kou Zomite Na ta a n’ong seh a, tangtawn hinna N’on piak a, lungsung nopna genvuallouh N’on piak ziakin:
Na tungah kipahthu k’on gen uhi.   
Sahkhua lam ah leh leitung kivaihawmna lam a makai ding hoih taktak na hon piakte ziakin:
Na tungah kipahthu k’on gen uhi.
III.    NGAIHDAM NGETNA:
Toupa aw, koute’n Na dan leh thupiakte zui zoulou ka hihman un:
Toupa aw, hon ngaidam in.
 
Ka pipute un Nang hon theilou in, Na thangpaihna ding hiamgamna, thangtatna, gitlouhna, kiletsakna tampitak na hihkha uhi.
Toupa aw, hon ngaidam in.
Koute’n Nang k’on it ding zah ua hon it zoulou, k’on thuman ding zah ua hon thuman zou hetlou ka hihmanun  
Toupa aw, hon ngaidam in.
                  
Koumau taksa, lungsim leh kha a siatna ding, a sihna dingin khelhna tampitak zu leh khamtheih, numei-pasal kal thangtatna, nekguk-takguk, thadah-zawntatna, nasep a  ginom-louhna, nu-le-pa leh heutute thumanlouhna leh, kineksiattuahnate ah kibualta ung,
Toupa aw, hon ngaidam in
     
Koumau mah zong ki-ittuah zoulouin, pangkhawm theilou, kigawm taktak theilou, a guka lungsim tuam nei, pankhawmna suksiatsawm, kituahlouhna chii tuh om kha nak ung,
Toupa aw, hong ngaidam in.
                 
TOUPA aw, hiai 3rd World Zomi Convention program sunga na hehna ding sepkhak, genkhak, gelhkhak a om zenzen leh:
Toupa aw hon ngaidam in. 
                  
IV.    NGETNA
Toupa aw, leitung maikaiha kithehdalh na ta Zomite ka omna mun chiat uah Nanga dinga theihpihtu muanhuai hon suaksak chiat in; Ka omna mun chiat uah a mei hilou a, a lutang a honbawl dingin  
Toupa aw, k’on ngen uhi.               
Toupa aw, nidangin, kapi-kapute uh, midang, namdang thunuai-ah na om ngeilou ua, mahni kivaihawm in, khamuang leh galmuang tak in Na omsak hi. Toupa aw, tuabang dinmun Na tate’n lunggulh  ung. Nang adingin a haksa, a hitheilou om hetlou hi.
Toupa aw, k’on ngen uhi.
                 
Toupa aw, Na tate pankhawmna ding dal-a melma setan vanzat a pang, pankhawmna-kithutuahna hihsetute a kisiik ua, Nang deihna banga ahong kizat zawkna dingun a lungsim uh hon zawhsak dingin
Toupa aw, ka hon ngen uhi.
                   
Bangkim hihthei koute Pa aw, Zomite kipawlkhawmna hon hatsak semsem dingin
Toupa aw, ka hon ngen uhi.
                  
Toupa aw, ka tuailai, khangnoute uh, siamsinna kahiang tuamtuama sinte, nekzonna chi tuamtuam zuite a maban chiat uh lamzangsak a, lawhchingsak dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.  
                 
Vanglian Pasian aw, Zomite laipilna zonna, sum-le-pai zonna, leh khawsakna ah niam in genthei lai mahmah ung, Nangma’n hon domsang dingin,
Toupa aw k’on ngen uhi.
                    
Tangtawn Toupa aw, Zomite kipawlkhawmna a atel ding himahmah napi a, a telthei nailoute lungsim hon zawhsak a, amaute zong ahong kihelna ding ua hon thuzawhsak dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.            
                 
Toupa aw, kakim-kapam ua ka tenkhawmpih uh namdangte  tawh ki-it, kingai leh kihouthei taka ka tenkhawm theihna dingun
Toupa aw, k’on ngen uhi.
Kuama’n kou siatna ding bawllou a, kou zong kuamah  siatna  ding bawllou thamlou a, mite hoihna ding, kipahna ding thilte sem thei zaw dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.    
Tangtawn Pasian aw, Zomite, nampi khat hon suaksak mahmah dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.
                   
Tulaitaka sahkhua lam leh Leitung vai-a makai heutu n’on piakte pilna leh lemgelsiamna (wisdom and discernment) a Na thuam dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.
 
Amaute lungsim leh taksa kembit ding leh, chidamsak dingin   
Toupa aw, k’on ngen uhi.
Hun hongtung ding ah leng makai leh heutu, sahkhua  lamah leh leitung kivaipuakna lamah a hon makaih ding ahoih semsem, Nang leh Na saptuamte leh mipite a it, itna ziaka supna leh haksa chiteng kipaktaka thuakngap mite heutu dinga honpe dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi.
                   
Leitung pumpi, India, Myanmar, Bangladesh leh mun chih a  om kou Zomite tunga vaihawm leh thuneihna neite’n thudik, thutang leh itna leh deihsakna tawh ka tung ua vai a hawmna ding un       
Toupa aw, kon ngen uhi.
Leitungbup Zomi khawmpi a thumveina sawmthei, bawlthei leh zouthei a na hon kithuahpihna ziakin kipahthu k’on gen uhi. Koumau khawsakna mun chiat chidama hon tungkik sak dingin
Toupa aw, k’on ngen uhi. 
                    
Hiaite tengteng Na mite dinga hon bawltu, ka hinna ding ua ka sik leh tang ua hongsi koute Toupa Jesu Khrist min in k’on  ngen uhi.  AMEN.
(Rev Dr Luaichinthang)    

5.    A 3-veina LEITUNGBUP ZOMI KHAWMPI (The 3rd WORLD ZOMI CONVENTION) Etkikpakna Sia Prof. C. Thang Za Tuan, Ph.D. @ Ngalliam, Zoland Cottage in a gelh, anuai ah aw. TOUPA ei di’n hoihna e… 
icon Click Here to download the document: A 3-veina Zomi Khawmpi Etkikna (257.41 kB)
6.     A 3-veina LEITUNGBUP ZOMI KHAWMPI Zomite khawpi khat LAMKA a zang thei a I omlai in, lasiam Kapno’ phuah la thu hih lai ah taklang ut sese hang. TOPA LAPTOH ZOMITE…
 
Zomite hong tawisang in minam lian in hong bawl a,
Zomite thupha hong pia in gual tawh tan bang kim ding in;
Pilna siamnate N’ong pia inn-le-lote N’ong pia a,
Topa laptoh Zomite minam lian aw Zomite.
   
Hong makaih a hong hilh Pa
Leivui pan hong lam Topa
Tagah inn pan hong domto
Kumpi inn dong ah hong kha.
 
Zomite hong lamto in minam lian in N’ong bawl a,
Zomite thupha N’ong pia a gual tawh tanbang kim ding in;
Mipil tampi N’ong pia a , misiam tampi tak N’ong pia,
Topa laptoh Zomite mipil misiam Zomite.
Zomite hong makaih in minam lian in N’ong bawl a,
Zomite thupha hong pia in gual tawh tanbang kim ding in;
Mihau tampi N’ong pia a, milian tampi zong N’ong pia,
Topa laptoh Zomite mihau milian Zomite.
7.    Ngaihsuttham thugen: (i)“Khawpi khenkhat ah ‘Eimite tam law-ta, nuamkei’ cih pen a zumhuai leh a kamsiathuai mahmah hizaw hi. I tamna mun mah a nopna mun diing hizaw a, hiai in khawpi a omdan ding a i om louhna liim bang in honglak hi.” - Rev Dr JM Paupu. (ii) “I siam zong in I pil zong in, I Zo ngeina leh kampaute zahpih kei ni. Khristian i suahma, Ipi-pute hunlai apan mahni cipih-sapihte awlmawh leh lainat mahmah minam, Zomi nam I hihlam khangthakte’n ngilh kei ni. A tua mah khawvel/ midang in eite hong theihna uh hita hen. Siamsinna ah, pilna zonna ah, leh I sepna mun ah Toupa Pasian akhatna in koih gige ni.’ - Pu Biaklun Shoute.
World Zomi Convention